Samenvatting
De Gelderlander heeft in het artikel “Geen warmtepomp in Jerusalembuurt: daarmee heeft Talis de goede keuze gemaakt” bericht over de uitkomsten van een onderzoek naar de energiezuinigheid van verschillende energiesystemen in nieuwbouwwoningen van woningcorporatie Talis. Daarover bestaat een geschil tussen Talis en enkele kritische bewoners, onder wie R.D. van der Meulen (klager). Enkele passages hadden beter verwoord kunnen worden, maar de omissies zijn niet van zodanige aard dat daarmee sprake is van niet-waarheidsgetrouwe berichtgeving. Omdat klager niet is genoemd en niet (indirect) wordt gediskwalificeerd, bestond geen aanleiding wederhoor bij hem toe te passen. Verder is niet gebleken dat De Gelderlander incidenten heeft uitgelokt met de bedoeling nieuws te creëren. Op deze punten is de klacht ongegrond. Wel geeft het artikel de lezer een onvolledig en daarmee eenzijdig beeld van de kwestie. De klacht is daarom deels gegrond. De Raad doet de aanbeveling aan De Gelderlander om deze conclusie ruimhartig te publiceren.
Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
R.D. van der Meulen
tegen
M. Reith en de hoofdredacteur van De Gelderlander
De heer R.D. van der Meulen te Nijmegen (klager) heeft op 4 augustus 2023 een klacht ingediend tegen de heer M. Reith en de hoofdredacteur van De Gelderlander (hierna gezamenlijk: De Gelderlander). Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van partijen betrokken van 9 en 22 augustus 2023.
De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 8 september 2023. Klager was aanwezig en namens De Gelderlander zijn de heer Reith, journalist, de heer J. Gerritsen, hoofdredacteur, en de heer mr. L. Tordoir, senior jurist DPG Media, verschenen.
Op verzoek van partijen is op de zitting tegelijkertijd een vergelijkbare klacht van de heer A.C. Verkuijlen behandeld (RvdJ 2023/28).
DE FEITEN
Op 22 juni 2023 is op de website en in de papieren versie van De Gelderlander een artikel van de hand van Reith gepubliceerd met de kop “Geen warmtepomp in Jerusalembuurt: daarmee heeft Talis de goede keuze gemaakt”. De intro van het artikel luidt:
“Geen warmtepomp maar een elektrische cv-ketel, zonneboiler en extra zonnepanelen: met dat systeem voor de nieuwbouw van de Jerusalembuurt in Nijmegen heeft verhuurder Talis de goede keuze gemaakt. Dat blijkt uit onderzoek, dat op verzoek van de bewoners is gedaan.”
Het artikel bevat verder onder meer de volgende passages:
“In een vergelijking tussen drie systemen komt de gekozen variant als beste uit de bus, zowel qua energieverbruik als qua CO2-uitstoot. De aardgasvrije varianten zijn duidelijk gunstiger dan een gasgestookt systeem. Dat de elektrische cv-ketel met zonneboiler beter scoort dan de warmtepomp, komt ook doordat hierbij acht in plaats van vier zonnepanelen zijn geplaatst. Dat zorgt voor een dubbele elektriciteitsopbrengst.
Daarmee is een lange discussie tussen een aantal kritische bewoners en de woningcorporatie ten einde. ,,We wilden zeker weten dat we de huurders hebben voorzien van een goed en betaalbaar systeem. Binnen de mogelijkheden die er waren, blijkt dit de beste keuze”, zegt een woordvoerder van Talis.”
en:
“Bij een deel van de bewoners leefde twijfel over de gekozen verwarmingsinstallatie. Ze vroegen zich af waarom Talis geen warmtepompen heeft geplaatst. Die zouden veel gunstiger zijn. Maar volgens Talis waren die apparaten op het moment van de keuze veel te duur en maakten ze te veel lawaai. Het geld kon beter worden gestoken in extra zonnepanelen (acht in plaats van vier per woning), was de gedachte. Dat blijkt te kloppen.
Elektrische kachels
Er volgt nog wel aanvullend onderzoek naar het verbruik van de elektrische kachels op de bovenverdieping. Dat pakt volgens bewoners hoger uit dan verwacht. Die vraag staat los van de discussie over de gekozen installatie; in elke optie zouden ze er komen.”
DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN
Klager stelt – kort samengevat – het volgende. Het artikel bevat diverse feitelijke onjuistheden en is mede daardoor ook eenzijdig. Zo is niet juist dat het onderzoek op verzoek van bewoners is gedaan. Verder neemt Reith de conclusies uit het onderzoek ongecontroleerd over. Daardoor wordt de indruk gewekt dat de door woningcorporatie Talis gekozen variant als beste uit de bus is gekomen, terwijl er van alles scheelt aan de onderzoeksvragen en de methode van het onderzoek. Dat een einde is gekomen aan de discussie klopt evenmin. Aan de kritische bewoners, onder wie klager, heeft Reith ten onrechte niets gevraagd. Als Reith op de informatieavond was gekomen, had hij kunnen weten dat de discussie wat de bewoners betreft zeker nog niet ten einde is.
Klager vindt dat hij persoonlijk gehoord had moeten worden, omdat hij een van de twee bewoners is die gas heeft gehouden en publiekelijk zeer uitgesproken is over zijn keuze. Door de positieve berichtgeving over de keuze van Talis wordt hij bekritiseerd door klanten, terwijl die berichtgeving onjuist en eenzijdig is. Daarbij komt dat klager rechtszaken heeft lopen tegen Talis, die de positieve artikelen van De Gelderlander tegen hem gebruikt.
Verder is misleidend geformuleerd dat het verbruik van de elektrische kachels op de bovenverdieping volgens bewoners hoger uitpakt dan verwacht. Het verbruik is vooral hoger dan Talis schriftelijk heeft beloofd. In de winter is het verschil niet 2, maar 8 tot 10 graden, waardoor het veel duurder is om de bovenverdieping te verwarmen, die anders niet is te gebruiken.
Ten slotte wijst klager nog op zijn ervaringen met Reith rondom deze discussie in een eerdere publicatie. Ook toen had hij een bericht van Talis klakkeloos overgenomen zonder een bewoner te spreken en dat is toen uiteindelijk gerectificeerd. Klager heeft de indruk dat De Gelderlander dit bewust doet, om maar zoveel mogelijk stukken te kunnen publiceren. Daarmee lokt De Gelderlander incidenten uit met de bedoeling nieuws te creëren.
De Gelderlander heeft daar – eveneens samengevat – het volgende tegenover gesteld. Allereerst is klager geen rechtstreeks belanghebbende, omdat hij niet in het artikel is genoemd. Het artikel gaat ook niet over klager, maar over de uitkomsten van het onderzoek. Klager is juist een van de weinigen die niet de verwarmingsinstallatie heeft waarover het onderzoek en de achterliggende discussie gaat. De omstandigheid dat dit onderzoek op verzoek van kritische bewoners is uitgevoerd, betekent niet dat klager als een van de 220 bewoners een rechtstreeks belang heeft om te klagen.
Inhoudelijk meent De Gelderlander dat geen sprake is van feitelijke onjuistheden. Vaststaat dat het onderzoek naar aanleiding van vragen/kritiek van bewoners is gedaan. De bewoordingen ‘op verzoek van bewoners’ maken duidelijk dat Talis niet uit zichzelf heeft besloten tot dit onderzoek. Verder heeft Talis laten weten dat de discussie wat haar betreft met het onderzoek ten einde is. Omdat voor het voeren van een discussie twee partijen nodig zijn, is ook op dat punt geen sprake van een feitelijke onjuistheid. De Gelderlander heeft erkend dat de redactie van het artikel hier en daar beter had gekund, maar dat geen sprake is van misslagen die tot rectificatie moesten leiden.
De Gelderlander vindt verder niet dat wederhoor had moeten plaatsvinden. Klager wordt immers niet gediskwalificeerd. Bovendien gaat het om berichtgeving van feitelijke aard over de uitkomsten van het onderzoek. Er zijn bewust geen andere reacties in het artikel opgenomen, omdat er slechts beperkte ruimte was en er ook niet één bewoner bevoegd is om namens alle bewoners te spreken. Om vragen bij lezers te voorkomen is verder onvermeld gelaten dat niet alle bewoners de conclusies volledig onderschrijven.
Tot slot is volgens De Gelderlander geen sprake van eenzijdige of partijdige berichtgeving dan wel het creëren van een polemiek waarbij bewust nieuws wordt gecreëerd. Het onderwerp van het artikel betreft niet de discussie tussen twee partijen, maar de uitkomst van het onderzoek, waarbij de aanleiding daarvan slechts als context is geschetst. De vermelde conclusies zijn ook niet van Reith zelf, maar worden toegeschreven aan het onderzoeksrapport. In dit verband wijst De Gelderlander er nog op dat de visie van kritische bewoners eerder in diverse publicaties aan bod is gekomen en dat enkele publicaties ertoe hebben geleid dat Talis haar werkwijze heeft aangepast dan wel fouten heeft moeten toegeven. Er bestond in dit geval geen aanleiding de visie van klager op te nemen.
BEOORDELING VAN HET RECHTSTREEKS BELANG
Volgens artikel 2 lid 1 van het Reglement voor de werkwijze van de Raad moet een klacht worden ingediend door een ‘rechtstreeks belanghebbende’. Een klager kan als zodanig worden aangemerkt, indien zijn belang bij de gewraakte gedraging direct betrokken is en hij daardoor persoonlijk in zijn belang is geraakt.
De Gelderlander heeft op de zitting toegelicht dat zij in de afgelopen jaren ongeveer twintig publicaties heeft gewijd aan de nieuwbouw door woningcorporatie Talis in de Jerusalembuurt en de geschillen die daarover bestaan met bewoners. In diverse artikelen is klager opgevoerd als kritische bewoner.
De gewraakte publicatie bouwt voort op die reeks artikelen door te berichten over de uitkomst van een onderzoek naar de energiezuinigheid van het door Talis gekozen energiesysteem, dat één van de geschilpunten betreft. Klager wordt weliswaar in het onderhavige artikel niet genoemd, maar is wel met Talis is geschil over de besproken kwestie en geniet vanwege zijn uitgesproken mening enige bekendheid.
Het voorgaande maakt dat klager als rechtstreeks belanghebbende kan worden beschouwd, zodat de Raad de klacht inhoudelijk zal beoordelen.
BEOORDELING VAN DE KLACHT
De Raad stelt vast dat al langer een geschil speelt tussen woningcorporatie Talis en een aantal bewoners – onder wie klager – over onder meer de keuze om in nieuwe woningen niet te kiezen voor een warmtepomp of gasaansluiting, maar voor een elektrische cv-ketel, zonneboiler en extra zonnepanelen.
De Gelderlander heeft hierover al diverse keren gepubliceerd en had kunnen weten dat het voor de direct betrokkenen een gevoelig onderwerp betreft, waarbij een nauwkeurige formulering – ook bij berichtgeving van overwegend feitelijke aard – van belang is. Dat had in een aantal passages beter gekund. Zo had secuurder geformuleerd kunnen worden op wiens verzoek het onderzoek heeft plaatsgevonden. Verder had beter duidelijk gemaakt kunnen worden dat de discussie volgens Talis ten einde is en dat Talis volgens het onderzoeksrapport een juiste keuze heeft gemaakt. Deze omissies zijn echter niet van zodanige aard, dat daarmee sprake is van niet-waarheidsgetrouwe berichtgeving.
Verder bestond voor De Gelderlander geen aanleiding om wederhoor bij klager toe te passen. Klager wordt immers in de publicatie niet genoemd en niet (indirect) persoonlijk gediskwalificeerd.
Ook is niet gebleken dat De Gelderlander incidenten heeft uitgelokt om zo nieuws te creëren. Dat klager de indruk heeft dat De Gelderlander de wederpartij van Talis bewust niet aan het woord laat in publicaties, om zo weer een vervolgartikel te kunnen publiceren, is daarvoor onvoldoende.
Voor zover de klacht betrekking heeft op feitelijke onjuistheden, het niet toepassen van wederhoor en het bewust creëren van nieuws, is deze ongegrond.
Het voorgaande laat echter onverlet dat De Gelderlander voor de volledigheid – om eenzijdige berichtgeving te voorkomen – aandacht had moeten besteden aan de visie van de kritische bewoners op het rapport. In het artikel wordt namelijk, anders dan kennelijk door De Gelderlander werd beoogd, niet slechts feitelijk verslag gedaan van de uitkomsten van het onderzoek. Immers, ook een woordvoerder van Talis wordt aan het woord gelaten om de visie van Talis op het onderzoek en de aanleiding daarvoor naar voren te brengen. Door de huidige formulering en opzet van het artikel wordt in een gevoelige en heikele kwestie in feite de visie van één partij (Talis) overgenomen. Daarmee wordt voor de lezer een onvolledig en daardoor eenzijdig beeld geschetst. Dit klachtonderdeel is daarom gegrond.
Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de klacht deels gegrond is.
Relevante punten uit de Leidraad: A., B.1, B.3, C. en D.
Relevante eerdere conclusies: RvdJ 2023/25, RvdJ 2023/11, RvdJ 2023/8, RvdJ 2022/24 en RvdJ 2022/21
CONCLUSIE
Voor zover de klacht betrekking heeft op feitelijke onjuistheden, het niet toepassen van wederhoor en het bewust creëren van nieuws, is deze ongegrond. Ten aanzien van het klachtonderdeel dat het artikel eenzijdig is, is de klacht gegrond.
De Raad doet de aanbeveling aan De Gelderlander om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.
Zo vastgesteld door de Raad op 24 oktober 2023 door mr. J.J. van Eck, voorzitter, L.M. van de Langenberg MSc, E.J. Schievink, drs. S.S. Sitalsing en M. Stenneke, leden, in tegenwoordigheid van mr. G.A. van de Sluis, plaatsvervangend secretaris.
