Stiekem verslag doen, mag dat?

door

Folkert Jensma

voorzitter Raad voor de Journalistiek a.i. (6 november 2015 - 31 augustus 2016)

Slecht nieuws, iedere journalist is er gek op. En dus moet ook de schijnwerper op het eigen vak, als daar aanleiding voor is. In de afgelopen weken waren er drie vrij ernstige incidenten met journalisten die hun werk stiekem probeerden te doen. Die niet zeiden wie ze waren of waar ze voor kwamen.

De Volkskrant onthulde op 2 januari dat een Haags sportpersbureau nepverhalen onder fictieve auteursnamen verkocht aan bladen in Nederland, Engeland en (nota bene) Qatar. Die stukken waren geschreven, of zelfs geheel verzonnen, door journalisten die aldus CAO-afspraken over bijklussen of werken voor de concurrent omzeilden. Onder meer De Morgen, Veronica Magazine en Spits werden op deze manier in de luren gelegd - waarna ze dus ook hun lezers bedrogen. Of deze bladen wisten dat er met pseudoniemen werd gewerkt, of zelfs met fictieve namen, was me niet helemaal duidelijk. Maar dat ze hun lezers knollen voor citroenen verkochten wel. Zoiets is behalve onbehoorlijk, ook onrechtmatig en mogelijk ook strafbaar. Zoiets mag een groot schandaal heten en is, vooral door het georganiseerde karakter ervan, vrij uniek. Het is meer dan een incident of een individuele ontsporing, die in de journalistiek tot nu toe vaker voorkomen.  

De tweede kwestie paste in dat stramien. Dagblad De Limburger beëindigde in december het dienstverband van een verslaggever die in het geheim een vertrouwelijke raadsvergadering in Kerkrade opnam en daaruit informatie publiceerde. In een verklaring noemt de hoofdredactie het afluisteren ronduit ‘onrechtmatig’. De verslaggever heeft niet in overeenstemming met de ‘journalistieke codes en het redactiestatuut’ geopereerd. Die schrijven namelijk een ‘open vizier’ voor. De journalist handelde ‘niet fair en transparant’ waardoor het vertrouwen in de krant is geschaad. De krant biedt zijn excuses aan.

Uiteraard moet iedere krant zijn eigen statuut en code vaststellen; en ik kan me ook goed voorstellen dat er media zijn die hun journalisten onder alle omstandigheden verbieden undercover te werken of geheime opnamen te maken. Maar het maken van ‘heimelijke opnamen’ in het algemeen is niet in beginsel verboden, althans niet door de Raad. De Leidraad is op dat punt soepeler geworden en is verschoven van 'nee tenzij', naar 'ja mits'. In de nieuwe Leidraad staat het volgende: ‘’Het werken met verborgen camera en microfoon of met draaiende camera en openstaande microfoon is toegestaan wanneer dit noodzakelijk is om een misstand aan de orde te stellen.’’ In een recente conclusie van de Raad, over Peter R. de Vries en RTL, is dat nog eens bevestigd. De Vries deed hier alles goed. De geheime opnamen voegden iets toe wat anders niet getoond had kunnen worden, de kwestie was relevant genoeg, er werd voldoende tijd voor reactie geboden, en met de privacy is voldoende zorgvuldig omgesprongen.

Nu maakt het nog wel iets uit of je op eigen houtje bij een gemeenteraad afluisterapparatuur installeert en dat ook stilletjes gebruikt. Of dat je anoniem ergens binnenstapt met draaiende binnenzakcamera – of opengeslagen opschrijfboekje – in overleg met je redactie en na een degelijke afweging. De maatstaf is dan: is er echt sprake van een stevige misstand die een zo forse inbreuk op iemands privésfeer legitimeert? Ook een journalist mag niet met heimelijke middelen op de spreekwoordelijke visexpeditie gaan om te zien wat er in zijn net blijft hangen en hoe je dat kunt gebruiken.

En zo ben ik dan bij kwestie nummer drie. De rechter tikte omroep PowNed op de vingers, niet alleen omdat er ten onrechte met een geheime camera aan vluchtelingen dubieuze uitspraken waren ontlokt. Maar ook omdat het resultaat zeer onevenwichtig was gemonteerd. Vrij genant dus: niet alleen kritiek op het gebruik van een bijzonder journalistiek middel (de geheime camera) maar ook op het dagelijkse journalistieke werk – een faire montage, die recht doet aan het geheel van de opnamen. Beknopt door de rechter aldus samengevat: Het staat de journalist niet vrij beelden en/of teksten zodanig te knippen en plakken dat een ander beeld ontstaat dan het ruwe materiaal rechtvaardigt. In hoger beroep krijgt deze zaak vast nog een interessant vervolg.  

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt