Soms is een verdachte ‘Turks’ maar meestal niet

door Daphne Koene

Daphne Koene

secretaris Raad voor de Journalistiek

Mag een journalist iemands nationaliteit of etnische herkomst vermelden in zijn berichtgeving? Het is een gevoelig onderwerp waar het expertisecentrum voor gelijke behandeling en discriminatiezaken Art.1 MN onlangs een debat over organiseerde. In de uitnodiging werd de vraag gesteld of media gebruik maken van framing. Maar het antwoord lag al besloten – heel stellig en voorzien van een uitroepteken – in de titel “De media draaien door! - Debat over framing van minderheden”. Wie framet er nu wie?

Het was beslist een boeiend debat met interessante sprekers, maar zeker in het eerste gedeelte werd opmerkelijk vaak gesproken over de media als één geheel, die het ‘heeft gedaan’. Kwaliteitspers bestaat niet meer, zo begreep ik. Hoewel ik daarvoor niet was uitgenodigd, voelde ik me toch genoodzaakt dit te nuanceren. Het is in ieder geval niet de conclusie die we kunnen trekken uit de praktijk van de Raad. Regelmatig – in de afgelopen jaren zelfs overwegend (zie onze jaarverslagen) vindt de Raad dat de journalist over wie is geklaagd niet onzorgvuldig heeft gehandeld. Alle media over één kam scheren is niet op z’n plaats, daarvoor is het Nederlandse medialandschap – gelukkig – veel te divers.

Maar terug naar de eigenlijke discussie: maken media gebruik van framing als het gaat om berichtgeving over minderheden? En zo ja, is dat alleen in negatieve of ook in positieve zin?
Als mensen met een biculturele achtergrond positief in het nieuws komen, wordt vaker benoemd dat zij Nederlander zijn. Betreft het negatief nieuws, dan wordt eerder de nadruk gelegd op de buitenlandse achtergrond. Gedragswetenschapper Stan Veldkamp legde uit dat dit een veel voorkomend en logisch verklaarbaar fenomeen is: met de eerste groep wil men zich graag identificeren, met de tweede groep niet. Of populair gezegd: ‘wij winnen’ en ‘zij verliezen’, ook als dit het Nederlands elftal betreft.

Bij een klacht over negatieve framing van minderheden gaat het vaak om de vraag of in de berichtgeving een etnische afkomst of nationaliteit mocht worden vermeld. Onze Leidraad zegt hierover dat “de etnische afkomst, nationaliteit, ras, religie en seksuele geaardheid van groepen en personen alleen dan [worden] vermeld wanneer dit nodig wordt geacht voor een goed begrip van de feiten en omstandigheden waarover wordt bericht”.

Zo vond de Raad dat het niet noodzakelijk was om in de artikelen “Brute straatroof door Marokkanen” en “Marokkaanse inbrekers gepakt” te vermelden dat het (vermoedelijk) om Marokkanen ging. Overigens bleek de straatroof verzonnen en was de inbraak door een verkeerscontrole voorkomen.
Maar er zijn ook zeker gevallen denkbaar, waarin de vermelding van de nationaliteit wél journalistiek relevant is. Bijvoorbeeld als in berichtgeving over een afperser wordt verwezen naar een vermeende ontvoering in Turkije.

Het aantal zaken over negatieve framing is trouwens zeer beperkt. Daaruit kan niet direct worden geconcludeerd dat media zich daaraan slechts zelden schuldig maken. Er kunnen andere redenen zijn, waarom klachten over dit onderwerp niet aan ons worden voorgelegd. Zo moet een klager ‘rechtstreeks belanghebbende’ zijn. Heeft de berichtgeving betrekking op een grote groep – bijvoorbeeld mensen met eenzelfde religie of van een bepaalde afkomst, maar ook inwoners van eenzelfde stad – dan zal iemand die daarvan deel uitmaakt niet snel als enkeling bij de Raad kunnen aankloppen. In zo’n geval is het wel mogelijk dat een organisatie die opkomt voor de belangen van de groep, zich tot ons wendt. In de loop der jaren hebben verschillende belangenorganisaties – zoals COC Amsterdam, het Inspraakorgaan Chinezen, Stichting Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders en Stichting Bureau Discriminatiezaken – de weg naar de Raad weten te vinden.

Een andere – tijdens het debat geopperde – mogelijkheid is, dat de Raad nog steeds onvoldoende bekendheid geniet. Hopelijk komt daar verandering in. Wij zien met belangstelling klachten over dit onderwerp tegemoet, zodat we via een beoordeling daarvan verder kunnen bijdragen aan deze discussie.

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt