Is een robot een betere journalist?

door Frits van Exter

Frits van Exter

Voorzitter Raad voor de Journalistiek

‘Kan een robot voor de Raad voor de Journalistiek worden gesleept als er een fout is gemaakt? Wie is dan verantwoordelijk?’ Kennelijk aan het denken gezet door de laatste berichten over geautomatiseerde berichtgeving, stelde journalist Dirk Bayens ruim een maand geleden deze vraag op Twitter. Hij werd meteen doorverwezen naar mij – ik was tenslotte toen al zeven dagen voorzitter.

Omdat online interactie niet van dralen houdt, antwoordde ik, zonder collega’s, reglementen en eventuele relevante conclusies te raadplegen, meteen met de opmerking dat je een robot net zo min als een toetsenbord verantwoordelijk kunt houden voor journalistieke praktijken. Het klonk misschien leuk, maar klopte het ook? 

Peter-Paul Verbeek, hoogleraar in filosofie en technologie, stelde me op Twitter gerust: ‘Robots vervangen de journalisten niet, maar veranderen de journalistiek.’ En: De Raad voor de Journalistiek ‘moet dus beoordelen hoe verantwoord de journalistiek omgaat met robots en hun algoritmen.’

De twijfel sloeg toch weer toe bij het lezen van een reeks artikelen in de Washington Post over Facebook. Het sociale netwerk introduceerde twee jaar geleden (vooralsnog alleen in de VS en enkele andere landen) de rubriek ‘trending topics’. Dat lijkt niet bijzonder: Twitter en vele andere sites hebben ook lijstjes met de meest populaire onderwerpen. 

Maar Facebook gaat veel verder dan simpelweg tellen hoeveel mensen het wereldwijd over de scheiding van Angela en Brad hebben. Het stelt op basis van de berg beschikbare data een persoonlijk menu van trending topics vast. Niet alleen alle kliks, maar ook locatiegegevens bepalen de uitkomst. Ben je een vrouw dan krijg je meer Angelina, heb je ooit de duim opgestoken voor de lokale voetbalclub dan word voetbal jouw belangrijkste nieuws, zit je op het platteland dan bespaart Facebook je alle vreselijke tijdingen uit Sodom en Gomorra.

Aanvankelijk zat daar ook een redactioneel team achter om de grootste onzin er uit te filteren en er voor te zorgen dat groot nieuws van algemeen belang zonodig een duwtje omhoog kreeg. Daar is Facebook deze zomer mee gestopt na beschuldigingen dat het team de progressieve voorkeuren van eigenaar Mark Zuckerberg zwaar liet meewegen. De redacteuren zijn vervangen door een paar technici die er op moeten toezien dat de algoritmen soepeltjes hun ondoorgrondelijke werk doen.

Kennelijk veronderstelt Facebook dat mensen meer vertrouwen op de journalistieke kwaliteiten van robots dan op redacteuren. Alsof de uitkomsten van de algoritmes niet afhangen van de programmeurs met hun voorkeuren en vooroordelen. Zij bepalen immers het ‘als-dan’; ‘als’ ik bevriend ben met een collega, die in haar vrije tijd geiten onderhoudt, ‘dan’ zal ik ook wel belang stellen in nieuws over kaas, kinderboerderijen of ‘Boer zoekt vrouw’, om maar niet te spreken over zaken waar sommige uitgesproken islamcritici bij het liken van deze dieren aan denken.

Maar goed, dat is niet zo hinderlijk. En het is ook fijn dat Facebook ons niet alles laat zien, zodat ons een vloed aan geinige video’s met katten bespaard blijft. Zorgelijker is misschien dat Facebook ons vooral vertelt wat wij graag willen horen. Afwijkende en genuanceerde opvattingen worden er eerder uit gefilterd; ‘als’ ik een vriend ben van Diederik Samsom ‘dan’ wil ik kennelijk niets weten over Lodewijk Asscher en al helemaal niet over Mark Rutte.

Het gaat verder: de Washington Post stelde in een steekproef gedurende drie weken vast dat ‘trending topics’ vijf keer naar nep-nieuws verwijst en drie keer naar overduidelijk onjuiste berichten. Bovendien blijken persberichten, blogs en links naar internetwinkels regelmatig voor te komen in de lijstjes. 

Bij de herdenking van 11 september prijkte lange tijd een bericht bovenaan met een idiote samenzweringstheorie. Trending was ook het nieuws dat de iPhone 8 een bijzonder snufje krijgt: als je er op wrijft, treedt assistent Siri in levende lijve naar voren om, als een eigentijdse Aladdin, al je wensen te vervullen. Het was uiteraard een bericht op een satirische website.

Er mag om gelachen worden, maar je kunt ook bedenken dat meer dan 1,6 miljard mensen Facebook gebruiken en dat het voor steeds meer jongeren de belangrijkste nieuwsbron is. Zo’n lijstje met ‘trending topics’, prominent op de startpagina, legt oneindig veel meer gewicht in de schaal dan Daphne Lammers of Rob Trip die ’s avonds de belangrijkste items van het nieuws aankondigen.

Mark Zuckerberg mag ontkennen dat Facebook een mediabedrijf is, zijn gebruikers hebben er een van de machtigste mediabedrijven ter wereld van gemaakt. Dat vraagt om meer transparantie: gebruikers moeten niet alleen snappen waar hun voorkeuren toe kunnen leiden, ze moeten zelf ook aan de knoppen kunnen draaien. Het vraagt ook om betere samenwerking, vooral met media die met echt nieuws mensen willen bereiken. Google lijkt dat tot nog toe beter te snappen dan Facebook.

De vraag naar de juridische en ethische verantwoordelijkheid voor geautomatiseerde systemen houdt ons nog wel even bezig en heeft natuurlijk een veel grotere reikwijdte dan de vraag of robots ooit voor de Raad voor de Journalistiek verschijnen. Maar we zijn natuurlijk wel voorbereid op de eerste klachten over hun werk. Laat dat maar aan onze algoritmes over.

De voorzitter van de Raad voor de Journalistiek heeft geen stem in de beoordeling van klachten. Hij verwoordt slechts zijn eigen mening.

 


 

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt