Help, mijn verhaal is gekanteld

door

Folkert Jensma

voorzitter Raad voor de Journalistiek a.i. (6 november 2015 - 31 augustus 2016)

Minister van der Steur maakte vorige week excuses aan de emeritus hoogleraar anatomie George Maat, die zich nu volledig gerehabiliteerd acht. Maar daarmee is de kwestie, over diens MH-17 lezing voor studenten, nog niet gesloten. Ook niet voor de media.

De minister mag de Kamer nog uitleggen of hij wel tijdig, terzake en voldoende royaal de Kamer informeerde. Dat zal politiek niet makkelijk worden, gezien de sterk gecensureerde versie van het politierapport dat de minister de Kamer stuurde.

Achteraf kun je wel stellen dat Maat de excuses afdwong door dat politierapport zelf, in z’n geheel openbaar te maken. Schoolvoorbeeld van een strategisch lek – een slachtoffer van media-aandacht die met een journalistieke techniek rehabilitatie forceert. Via Mare, het blad van zijn universiteit.

Er is nog een partij die er goed aan doet kritisch terug te kijken op het eigen handelen. En dat zijn de media. Iedere journalist maakt het wel eens mee – je hebt stevig nieuws in handen, exclusief wellicht, dat gretig wordt naverteld door talloze andere media, waarna maanden of soms jaren later blijkt dat er weinig meer van over is. Het bleek niet waar, of maar half waar of driekwart waar. Of het nieuws ontwikkelde zich in een totaal andere richting. (Ik laat nu even zorgvuldig in het midden wat er van de affaire-Maat op de zeef is blijven liggen aan eventuele verwijten. Een eventuele klachtprocedure wil ik niet in de weg lopen.)

Op zichzelf is dat ‘all in the game’ – ook journalisten moeten het doen met de best denkbare versie van de waarheid van dat moment. Zolang je de lezer of kijker maar precies op de hoogte houdt van de ontwikkeling van het verhaal, ook als het een andere kant opgaat, geeft dat niet. Als het echter anders uitpakt doe je er goed aan scherp terug te kijken naar de keuzes van toen. Had je ook toen al kunnen weten dat er misschien minder aan de hand was, of iets anders, dan je destijds dacht? Of zijn er nieuwe feiten, nieuwe ontwikkelingen, die het verhaal lieten kantelen?

Voor een journalist zijn het leermomenten. Maar voor de direct betrokkene ligt dat anders – die kan met terugwerkende kracht redeneren dat het medium hem destijds dus ook onheus of onjuist heeft behandeld. Lang niet altijd komt zo’n partij, die zich ex post dubbel beschadigd kan voelen, overigens nog in actie. Nog meer publiciteit is lang niet altijd welkom – en hoe krijg je media, die over aanmerkelijke macht beschikken, zover dat ze verantwoording afleggen. Dat kost tijd, moeite, ergernis en soms een zak geld aan advocatenkosten en griffierechten.

Media die open staan voor klachten bij de Raad voor de Journalistiek en zeker media met een eigen ombudsman, staan hier op grote voorsprong. Zij zorgen voor een laagdrempelige, snelle en vrijwel gratis publieke verantwoording. Ze voeren het gesprek tussen redactie en lezer of kijker, en behouden zo het vertrouwen in het medium. Dat kan een journalist in het eigen medium op een publieke draai om de oren komen te staan, als er destijds een verkeerde keuze is gemaakt. Het biedt ook een kans om uit te leggen waarom er destijds zo is gehandeld - welke maatstaven toen relevant waren en hoe de feiten en emoties van het moment destijds wogen. Dat valt allemaal verre te prefereren boven zwijgen, je stilletjes zitten schamen en koppig of arrogant volhouden dat je het heus wel goed deed. Gezag komt te voet en gaat te paard – het geldt niet alleen in de politiek, maar ook in de journalistiek. Een goede, publieke verantwoordingsprocedure is niet alleen goud waard, maar ook puur eigen belang.  

Wat al meteen helpt is tijdige verantwoording, liefst tijdens de ontwikkeling van het nieuws. RTL Nieuws legde destijds vlot uit waarom het undercover de lezing van Maat bijwoonde en geheime audio-opnamen maakte. Daar is immers een algemeen aanvaarde maatstaf voor. Ook de afweging rondom het nieuwsbericht dat eruit voortvloeide werd snel openbaar gemaakt. Lees hier het weblog van de adjunct-hoofdredacteur. Dat is ook met de kennis van nu het lezen waard.

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt