Eerst naar de Raad en dan naar de rechter?

door

Folkert Jensma

voorzitter Raad voor de Journalistiek a.i. (6 november 2015 - 31 augustus 2016)

Tot de onuitroeibare clichés van de journalistiek behoort de term ‘slepen’ als iemand een conflict juridisch wil laten beslissen. Ik sleep u voor de rechter, I will see you in court. De term dook ook weer op in het bericht over een komende klachtprocedure ‘MH17-anatoom Maat sleept RTL voor Raad voor de Journalistiek’, kopte de Volkskrant.

Op twitter merkte collega Arno van ’t Hoog op dat Maat om een ‘vrijblijvend oordeel’ van de Raad vraagt en dat dit met ‘slepen’ niets te maken heeft. Zo is het maar net.

Hoewel – hoe vrijblijvend is zo’n oordeel eigenlijk? Maat zelf ziet een procedure bij de Raad in ieder geval als een opmaat naar de civiele rechter. Hij gaat pas ‘echt’ procederen als hij bij de Raad gelijk zou krijgen, zo deelde hij mee. Dat roept dan automatisch de vraag op of succes bij de Raad ook iets zegt over succes bij de rechter. Dan wel: welk gewicht kent de rechter eigenlijk toe aan de conclusies die de Raad trekt?

Zelf ziet de Raad zich overigens liever niet gepresenteerd als voorportaal van de rechter. Dat legt namelijk nogal wat druk op de partijen en procedure, die we graag informeel en laagdrempelig willen houden. Een klachtprocedure is ook bij voorkeur een middel om een gang naar de rechter te voorkomen. Maar de realiteit is dat we daar niet zelf over gaan. En dus zijn er in de praktijk ruwweg twee soorten procedures. ‘Gewone’, waar journalist en klager aanschuiven bij de Raad en zelf het woord doen en daarna blij of teleurgesteld zijn. En er zijn bijzondere, waar advocaten uitgebreid willen spreken, pleitnota’s overhandigen en voor dikke dossiers zorgen. Dan wordt er bij de Raad voorgeprocedeerd – de klagende partij ziet de conclusie van de Raad als het eerste processtuk voor de rechter.

Maar welk gewicht legt dat in de schaal? De Hoge Raad kent een vaste formule voor uitspraken van de Raad, die sinds april 2011 steeds wordt herhaald. Nog vorige maand kwam ik  ‘m tegen in een arrest van de Hoge Raad over een collega die aansprakelijk werd gehouden voor het noemen van een naam van een bron die volgens de rechter (en eerder de Raad) niet belangrijk genoeg was om in het kader van een misstand te mogen worden genoemd. De maatstaven van de Raad zijn volgens de hoogste rechter ‘geen rechtens aan te leggen criterium’. Maar de rechter kan ze wel ‘betrekken bij zijn afwegingen’. De conclusies van de Raad leggen ‘gewicht in de schaal’ maar ze behoeven ‘niet doorslaggevend te zijn’. Kortom, het is niet niks, zo’n conclusie, maar wat het echt waard is zoekt de rechter wel uit van geval tot geval.

Iets van houvast voor de rechter dus, zo’n conclusie, laten we het daar bescheiden op houden. Dat biedt dus ook ruimte – als journalistieke onzorgvuldigheid hetzelfde zou gaan betekenen als wat juristen onder (civielrechtelijke) onrechtmatigheid verstaan dan is immers alle ruimte voor voortschrijdend inzicht en dus het bijstellen van beroepsnormen verdwenen. Incidenteel lopen de oordelen van rechter en Raad inderdaad uiteen. Zie bijvoorbeeld deze kwestie, waarin de Raad ook nog extra uitleg gaf. En deze kwestie, waarin de rechter de vrijheid van PowNed om te overdrijven civielrechtelijk niet onrechtmatig vond, terwijl de Raad dat journalistiek wel onzorgvuldig vond.

Kortom, ook als de Raad kritiek heeft wil dat nog niet zeggen dat de rechter dat voldoende vindt om het ook civielrechtelijk als onrechtmatig te beoordelen.

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt