De Mores: Ruben, Julian en de ‘informatiehonger’

door Frits van Exter

Frits van Exter

Voorzitter Raad voor de Journalistiek

Al tijden zijn politici, bestuurders en journalisten op zoek naar de gewone Nederlander en inmiddels menen velen die te hebben gevonden op sociale media. Om te weten wat er ‘leeft’ zou het volstaan om de thermometer in Facebook c.s. te steken. Hoeveel daar ook op valt af te dingen, belangrijker is misschien de vraag wat je met die ‘wetenschap’ doet. Is trending topics leidend in je doen en laten?

Onder de titel ‘de mores’ schrijft Frits van Exter over dilemma’s in de journalistiek, gebaseerd op de praktijk van de Raad voor de Journalistiek. De serie verschijnt twee keer per maand op villlamedia.nl, één keer per maand in Villamedia Magazine en op deze site.


Uit de laatste aflevering van het tv-programma Medialogica (Human) blijkt hoezeer de druk via sociale media werkt. In mijn eigen filterbubbel had ik dinsdag na de uitzending al gelezen dat het ‘verplichte kost voor journalisten’ is. Maar wat mij betreft zou de kijkerskring voor ‘Heel Holland zoekt’ nog veel groter mogen zijn.

Een moeder blikt terug op de publiciteit over de vermissing van haar twee zonen in mei 2013. Ruben en Julian werden na twee weken gevonden. Ze zijn vermoord door hun vader die zelf een einde aan zijn leven had gemaakt. De moeder had op Facebook een oproep geplaatst om uit te kijken naar haar zonen. Het verspreidde zich zoals dat alleen mogelijk is op sociale media. Burgers organiseerden zoekacties: een vrouw heeft haar dochter meegenomen, een man is verrukt over de saamhorigheid en een ander blijkt teleurgesteld dat de zoekers later niet welkom zijn op de begrafenis, waar zij het zo graag had willen ‘afsluiten’.

Wat opvalt in de berichtgeving is dat het medeleven met de moeder soms zwaarder lijkt te wegen dan het leven van die moeder. Een verslaggever spreekt over de ‘informatiehonger’ waaraan hij en vele collega’s gehoor hebben willen geven. Autoriteiten laten zich volgens bronnen zo onder druk zetten dat zij voor de bühne nachtelijke, en dus zinloze, zoekacties ondernemen. En medewerkers van politie en zorginstellingen voelen zich door de publieke belangstelling geroepen om vertrouwelijke informatie over het gezin te openbaren, buiten medeweten van de enige nabestaande. Elementaire regels van fatsoen, al dan niet vervat in beroepscodes, blijken weinig waard als professionals geen weerstand bieden tegen verdrietige emoji’s.

Wat ook opvalt is dat niemand met enig gezag tijdig aan de bel trekt. Iedereen heeft natuurlijk zijn eigen verantwoordelijkheid, maar ik denk dat mensen gevoelig zijn voor argumenten om zorgvuldig te zijn in belang van het onderzoek en de verwanten. Als ze er zelf in de hitte van het nieuws niet opkomen, moet je ze er op wijzen. Helaas ontbrak die stem van rede ook in de recentere zaak van Anne Faber.

En wat tenslotte opvalt is dat journalisten – de hoofdredacteuren van NOS Nieuws, RTV-Utrecht en een verslaggever van het AD - wél bereid zijn om voor de camera te reflecteren op hun afwegingen, maar dat woordvoerders van politie en defensie niet thuis geven. Het belooft weinig goeds nu zij zelf steeds meer het medium willen zijn. Wat zijn eigenlijk de mores van al die vloggende agenten en van dat enorme leger van communicatieadviseurs, die alle dagen de sociale media volpompen met hun ‘nieuws’?

Tips

  • Bij een vermissing kan privacy tijdelijk ondergeschikt zijn aan het opsporingsbelang. Het is goed te beseffen dat het stillen van de ‘informatiehonger’ een heel ander doel dient.
  • Zodra een vermiste is gevonden, vervalt de grond voor schending van de privacy. Denk daarbij ook aan het hergebruik van (opsporings)foto’s.
  • Reflectie tijdens is nog beter dan achteraf.
  • Over slachtoffers en privacy lees je meer in de Leidraad van de Raad.
  • Algemene fatsoensregels blijken trouwens ook een prima leidraad.
  • Voor wie denkt dat sociale media de publieke opinie bevatten, lees het SCP-onderzoek naar de staat van het land.
  • Kijk terug naar ‘Heel Holland zoekt’.

Frits van Exter is voorzitter van de Raad voor de Journalistiek. Hij heeft geen stem in de beoordeling van klachten en verwoordt hier zijn persoonlijke mening.

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt