De Mores: Overvaljournalistiek en de man met kliefbijl

door Frits van Exter

Frits van Exter

Voorzitter Raad voor de Journalistiek

‘Overvaljournalistiek’; de verslaggever haalt met een cameraploeg namens gedupeerden verhaal bij de beschuldigde. De Raad voor de Journalistiek vindt het een ‘intimiderend journalistiek wapen’. Maar wanneer is het wel geoorloofd?

Onder de titel ‘de mores’ schrijft Frits van Exter over dilemma’s in de journalistiek, gebaseerd op de praktijk van de Raad voor de Journalistiek. De serie verschijnt twee keer per maand op villamedia.nl, één keer per maand in Villamedia Magazine en op deze site.


De directeur van een incassokantoor wordt gebeld door een journaliste die hem wil spreken over de opzet van een televisieprogramma over zijn bedrijfstak. Zij maken een afspraak in een hotel, maar daar wacht een team van het programma Foute Boel (SBS6) hem op. Presentator Jens Olde Kalter confronteert de directeur met klachten. Namens een huisbaas met vorderingen zou hij huurders ‘extreem intimideren’. De directeur ontkent, zegt dat hij nu eenmaal ‘geen bloemen bezorgt’, maar wil verder niet inhoudelijk reageren. Hij zegt een afspraak toe, maar komt daar later op terug. Hij dient een klacht in bij de Raad voor de Journalistiek.

Foute Boel staat in een traditie van ‘overvaljournalistiek’. De verslaggever springt in de bres voor gedupeerden. Hij gaat met ‘draaiende’ camera namens hen verhaal halen bij de boosdoener. Het is voor de goede zaak en het kan spannende beelden opleveren (zo zag ik jaren geleden Willibrord Frequin en zijn collega’s wegrennen over een besneeuwd pad om buiten bereik van een man met een kliefbijl te blijven).

De Raad voor de Journalistiek is niet gek op dit ‘journalistieke wapen’, vanwege het ‘intimiderende karakter’. De journalist moet met open vizier werken, waarheidsgetrouw zijn en gepast wederhoor bieden. Het verweer dat iemand die niets te verbergen heeft, ook niets heeft te vrezen, is een theorie. Wie een keer onverwacht een assertieve plopkap in het gezicht heeft gekregen, weet beter.

In de praktijk blijkt de Raad hierin niet onverbiddelijk. Er zijn klachten afgewezen omdat de journalisten voldeden aan voorwaarden: er was sprake van een misstand, de beschuldigingen waren feitelijk onderbouwd, de betrokkene was eerst op normale wijze benaderd, het wederhoor kwam voldoende aan bod, er werd rekening gehouden met het privacybelang en de ‘overval’ voegde iets wezenlijks toe; de kliefbijl lijkt me bijvoorbeeld een treffende illustratie van klachten over agressiviteit. Dan kan er volgens de Raad – die niet doof is voor de audiovisuele noden van tv-makers – sprake zijn van ‘een relevante meerwaarde’, die de authenticiteit vergroot.

Bij Foute Boel concludeerde de Raad dat de programmamakers zich onvoldoende hadden ingespannen voor ‘normaal’ weerwoord. Zij zeggen hun werkafspraken aan te passen. En het incassobureau heeft onder druk van de Autoriteit Consument en Markt zijn ‘agressieve werkwijze’ gematigd en afscheid genomen van de huurbaas als opdrachtgever.
 

Tips  
‘Overvaltechnieken’  

  • Voor potentiële ‘overvallers’: De opnamen moeten iets wezenlijks kunnen toevoegen aan een onderwerp dat inhoudelijk al staat.
  • Wederhoor is geen alibi voor een hinderlaag.
  • Laat je niet gijzelen door het format. Sluit niet uit dat klagers ongelijk hebben.
  • En voor belaagden: geen kliefbijl, maar rustig blijven staan, glimlachend de journalist tegemoet treden en niets anders zeggen dan dat je er nu niets over kunt zeggen, maar graag een afspraak maakt.
  • Op de site van de Raad kun je met het trefwoord ‘camera-overvaltechniek’ relevante zaken vinden.
Frits van Exter is  voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, maar heeft geen stem in de beoordeling van klachten. Hij verwoordt slechts zijn eigen mening.

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt