De Mores: Kunnen chips misleiden?

door Frits van Exter

Frits van Exter

Voorzitter Raad voor de Journalistiek

We weten hoe lastig of onmogelijk het is om de waarheid vast te stellen. Maar zelfs als de feiten kloppen, kunnen mensen klagen dat het onwaar, misleidend of tenminste suggestief is. Terecht?

Onder de titel ‘de mores’ schrijft Frits van Exter een reeks korte artikelen over de dilemma’s in de journalistiek, gebaseerd op de praktijk van de Raad voor de Journalistiek. De serie verschijnt twee keer per maand op villlamedia.nl, één keer per maand ook in Villamedia Magazine en natuurlijk op deze site.


Er zijn gewone chips en er zijn ‘ambachtelijke met de hand gebakken’ chips. Het verschil mag duidelijk zijn: je hebt fabrieksvoer en je hebt goudkleurige, krokante, op de juiste dikte gesneden, in zuivere olie in de schil gebakken en met Keltisch zeezout bestrooide, bio-aardappels. Logisch dat er dan ook  prijsverschil is.
 
Maar klopt het? De redactie van het televisieprogramma Keuringsdienst van Waarde (KRO-NRCV) onderzoekt het in 2014. De grootste chipsfabrikant bereidt de cameraploeg een warm welkom, maar de ‘ambachtelijke’ concurrenten houden hun deuren dicht. Alleen de man van de ‘op de boerderij gebakken’ chips wil meewerken. Hij is trots op zijn werk. Op de achterkant van de zakjes staat zelfs de voornaam van degene die ze gebakken heeft.
 
De verslaggever laat zich rondleiden door een loods op het erf van een boerderij. Binnen draaien machines, er lijkt amper een mens aan te pas te komen. Maar, zo zegt de directeur, het blijft toch mensenwerk, want de machines worden met de hand ingesteld - als je kookt, zeg je toch ook niet dat de pan het werk heeft gedaan. Voor vertrek ontmoetten ze een medewerkster, wier voornaam deze dag op de verpakking prijkt.
 
De uitzending stelt zwaar teleur. De fabrikant van de boerderij had verwacht dat het programma hem juist in het zonnetje zou zetten, maar hij vindt dat hij is afgeschilderd als een oplichter. Terwijl hij nooit heeft beweerd dat zijn chips ‘ambachtelijk’ zijn of ‘met de hand gebakken’. Tot overmaat van ramp hebben ze ook nog een test gedaan met twee bekende koks: ze vonden de chips uit de grote fabriek het lekkerst.
 
De chipsbakker wendt zich tot de Raad voor de Journalistiek. De leden begrijpen de klager, maar feitelijk valt er op het programma niets aan te merken. Hij wordt nergens van beschuldigd en krijgt ruimte voor zijn verhaal. Er is bij de verslaggever hoogstens sprake van gespeelde onschuld, die past bij de ironische toon van de Keuringsdienst van Waarde.
 
Dat het programma suggereert dat het ‘ambachtelijke’ karakter van deze chips tegenvalt, komt in de eerste plaats toch doordat de chips-boer in zijn verkoopverhaal het tegenovergestelde suggereert.

Tips

  •  Blijf vragen en laat de antwoorden het werk doen.
  • Vermijd kwalificaties, de blote feiten zijn genoeg.
  • Wees zo open mogelijk over je bedoelingen. Voorkom dat je achteraf het verwijt krijgt dat je vals hebt gespeeld.
  • Voor niet-journalisten: bereid je voor op een interview, oefen met een kritische partner, zorg dat je verhaal staat.
  • Als een journalist begripvol ‘ja’ zegt, betekent dat niet per se wat jij denkt.
  • De zaak van de chips is na te lezen is na te lezen via RvdJ 2014/40.
  • Het programma is terug te zien via de site van de NPO.

Frits van Exter is voorzitter van de Raad voor de Journalistiek. Hij heeft geen stem bij de beoordeling van klachten. Hij geeft slechts zijn persoonlijke mening.
 

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt