De Mores: Journalist moet robot de baas blijven

door Frits van Exter

Frits van Exter

Voorzitter Raad voor de Journalistiek

Met gepaste trots meldde de medewerker van RTL Nieuws op 14 november dat de nieuwste collega productiever is dan alle anderen bij elkaar. De redactierobot kan in een oogwenk meer dan 2400 unieke en onberispelijke berichten produceren over de verkeersveiligheid in alle woonplaatsen.
Onder de titel ‘de mores’ schrijft Frits van Exter over dilemma’s in de journalistiek, gebaseerd op de praktijk van de Raad voor de Journalistiek. De serie verschijnt twee keer per maand op villamedia.nl, één keer per maand in Villamedia Magazine en op deze site.


Je hoeft alleen maar de plaatsnaam in te tikken en hij vergaart de bijbehorende data van Rijkswaterstaat en zet ze op de juiste open plekken in een van de templates. Nieuwkoop bijvoorbeeld: ‘In drie jaar tijd zijn er in (Nieuwkoop) (57) ongelukken geteld. (17) keer moesten er slachtoffers naar het ziekenhuis. Kruispunt (Provinciale Weg, Achttienkavels) is met (5) ongelukken het gevaarlijkste kruispunt van de stad.’ En daarop volgen nadere details met twee graphics ter illustratie.
 
En dat is nog maar het begin. Verschillende nieuwsorganisaties beproeven toepassingen van geautomatiseerde journalistiek. Zij is tot nog toe het bruikbaarst in het opstellen van korte berichten op basis van kale feiten: sportuitslagen, kwartaalcijfers, verkiezingen, enz.
 
In andere takken van bedrijvigheid is de automatisering verder gevorderd. Als een machine een auto kan besturen, een blindedarm kan verwijderen of je vertelt welke film je wilt zien voordat je dat zelf hebt bedacht, kun je eigenlijk niet verbaasd zijn dat een machine ook in staat is een zesregelig verslag van een voetbalwedstrijd in de vijfde klasse amateurs te fabrieken.
 
Tot nog toe luidt de belofte dat de journalist er alleen maar beter van wordt: hij krijgt er een handige assistent bij voor het saaie werk. Maar wil die rolverdeling zo blijven, moet de journalist tenminste snappen hoe het werkt. Hij zal natuurlijk weerzin tegen technologie moeten overwinnen om te voorkomen dat de robot er met zijn vak vandoor gaat. Hij moet zelf de kwaliteit en beperking van datasets kunnen beoordelen. Hij moet de instructies kunnen schrijven en herschrijven opdat machines leren de goede keuzes (wat is nieuws en wat niet?) te maken, overeenkomstig zijn mores. Hij moet geautomatiseerde vooroordelen kunnen herkennen en uitbannen. Hij moet weten dat veel nieuws niet in data is te vangen. En dat journalistieke dilemma’s zelden binair zijn. De journalist moet bewijzen dat hij de baas is.

Tips

  • Zorg dat de redactie niet alleen in naam verantwoordelijk is voor geautomatiseerde berichtgeving, maar dat zij die verantwoordelijkheid ook in de praktijk kan dragen.
  • Als je je eigen systeem bouwt, kun je het beter de baas blijven.
  • Stel criteria vast voor het vaststellen en bewaken van de kwaliteit van je data.
  • Licht je publiek in over je werkwijze. Je hoeft de codes niet prijs te geven, maar je kunt duidelijk zijn over je bron en de methodes van rangschikking.
  • Maak duidelijk welke berichten geheel of gedeeltelijk automatisch zijn geproduceerd.
  • Lees ook het ‘ethische controlelijstje voor robotjournalistiek’ van Tom Kent.
Frits van Exter is  voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, maar heeft geen stem in de beoordeling van klachten. Hij verwoordt slechts zijn eigen mening.

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt