De Mores: Het antwoord op nepnieuws

door Frits van Exter

Frits van Exter

Voorzitter Raad voor de Journalistiek

 

Wat je ook mag verwachten, of vrezen, van de strijd tegen het nepnieuws, het is een goede aanleiding om je af te vragen hoe je het publiek er beter van kunt overtuigen dat jouw nieuws het ware nieuws is.

Onder de titel ‘de mores’ schrijft Frits van Exter een reeks korte artikelen over de dilemma’s in de journalistiek, gebaseerd op de praktijk van de Raad voor de Journalistiek. De serie verschijnt twee keer per maand op villamedia.nl, één keer per maand ook in Villamedia Magazine en natuurlijk op deze site.


Aangespoord door de Tweede Kamer wil Kajsa Ollongren, minister van Binnenlandse Zaken, met media- en technologiebedrijven praten ‘om te bezien op welke wijze zij ervoor kunnen zorgen dat hun platforms niet worden misbruikt voor politieke beïnvloeding of verspreiden van onwaarheden’. Er zijn immers ook in Nederland ‘buitenlandse actoren’ (Russische agenten) doende om de burger op het verkeerde been te zetten.

Spionnen moeten natuurlijk bestreden worden, maar ik weet niet of we met een gerust hart het onderscheiden van informatie en desinformatie kunnen overlaten aan overheden en tech-concerns. We weten hoe ze dat in China doen.
 
Nepnieuws is van alle tijden, het probleem is nu dat het zo veel is en zo snel gaat, waardoor we vaak niet meer kunnen zien wat van betekenis is. Wie weet, kunnen de algoritmes ons in de toekomst daarbij beter van dienst zijn, maar dat hangt ook van de journalistiek zelf af: zij moet zich omhoog knokken in de zoekmachines.
 
De journalist zal daarom telkens weer moeten bewijzen wat hij waard is. Als een advocaat voor de rechtbank zal hij zijn zaak moeten bepleiten. Wat zijn de belangrijkste argumenten voor zijn lezing van het nieuws? Wat is het gehalte van de bronnen? Maar ook: welke vragen zijn nog onbeantwoord?
 
Door inzicht te geven in de werkwijze, stelt hij de lezer beter in staat zijn werk te beoordelen. Sommige redacties plaatsen tegenwoordig kaders bij producties waarin ze toelichten hoe ze tot stand zijn gekomen. Het helpt ook als de onvermijdelijke anonieme bronnen zo min mogelijk anoniem zijn. Dus geen ‘aldus bronnen in Den Haag’, maar liever ‘drie hoge ambtenaren, die vertrouwd zijn met het dossier, hebben dit onafhankelijk van elkaar bevestigd.’ Je kunt ook hun beweegredenen vermelden: ‘De ambtenaren zijn het oneens met het besluit van de minister de zaak stil te houden.’

Details kunnen overtuigen. ‘Was niet bereikbaar voor commentaar’, kan een enkel telefoontje op het laatste moment betekenen. Dus beter: ‘… reageerde in de afgelopen drie dagen niet op herhaalde telefoontjes, e-mails en berichten via sociale media. Ook zijn advocaat reageerde niet op verzoeken om terug te bellen.’
 
Stel kritische lezers in staat zelf te verifiëren: link online naar documenten en andere oorspronkelijke bronnen en publiceer zo mogelijk de opnames of transcripties van gesprekken.

Heb overigens niet alleen de moed om te delen wat je niet weet, maar ook om op basis van je huiswerk duidelijk te stellen wat het nieuws is en wat dat volgens jou betekent.
Of het iedereen meteen zal overtuigen weet ik niet, maar je hebt tenminste je antwoord klaar als iemand weer eens klaagt over media en al het nepnieuws: Ja, veel nieuws is nep, maar mijn nieuws niet en ik zal je laten zien waarom.

Tips

  •  Wees in je productie zo transparant mogelijk over je werkwijze.
  • Als het gebruik van anonieme bronnen onvermijdelijk is, geef dan zoveel mogelijk details waardoor lezers ze op waarde kunnen schatten en begrijpen waarom ze anoniem willen zijn.
  • Als wederhoor niet lukt, maak dan duidelijk welke inspanningen je hebt geleverd om de betrokkene te bereiken.
  • Stel online ondersteunende documenten, bronnen en zo mogelijk opnamen of  transcripties van gesprekken beschikbaar.
  • Maak ook duidelijk wat je niet weet.
  • Erken en corrigeer fouten zo dat het de lezers niet ontgaat.

Frits van Exter is voorzitter van de Raad voor de Journalistiek. Hij heeft geen stem bij de beoordeling van klachten. Hij geeft slechts zijn persoonlijke mening.
 

Reacties

  1. Hier lees ik veel praktische ideeën om de geloofwaardigheid van de journalistiek te vergroten, als eerste stap zijn die heel interessant. Alleen dat geprobeerd moet worden de lezer te overtuigen 'dat jouw nieuws het ware nieuws is' staat me tegen. Nieuws is altijd een kwestie van selecteren en interpreteren dat niemand in dit vak kan pretenderen het ware nieuws te kunnen brengen. Dat is meer iets voor evangelisten.

    Rob Visser op dinsdag 24 april 2018 20:39

  2. Uw reactie is in afwachting van moderatie



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt