De Mores: De burgemeester en haar zoon - Hoe weeg je privacy af tegen publiek belang?

door Frits van Exter

Frits van Exter

Voorzitter Raad voor de Journalistiek

Na lezing van De Telegraaf vanmorgen, stelde ik mezelf de vraag wat ik zou doen als ik getipt zou worden over de zoon van de burgemeester van Amsterdam. Omdat ik daar niet meteen het antwoord op had, deelde ik deze ‘journalistieke gewetensvraag’ op Twitter – soms moet je geloven in het goede van sociale media.
Onder de titel ‘de mores’ schrijft Frits van Exter over dilemma’s in de journalistiek, gebaseerd op de praktijk van de Raad voor de Journalistiek. De serie verschijnt twee keer per maand op villamedia.nl, één keer per maand in Villamedia Magazine en op deze site.


Sommige reacties waren klip-en-klaar: het spreekt vanzelf dat je niet publiceert, of dat je dat juist wel doet. Een aanhanger van de eerste school: ‘Genegeerd, want niet relevant tenzij je een haatzaaiend neofascistisch bruinroeptoeterend medium bent’. En van de tweede: ‘Wat nou “gewetensvraag”. Hou op met die weeïge ouderlingenpraatjes. Stel dat het een zoon van Wilders was geweest. Dan hadden én NRC én Trouw én de Volkskrant er drie weken achter elkaar de voorpagina mee geopend.’
Tussen deze uitersten bereikten mij zinnige reacties waar ik, ouderling van dienst, dankbaar voor ben.

Het is een klassiek dilemma. Wanneer weegt het publieke belang zwaarder dan het privacybelang? Het laatste is natuurlijk vanzelfsprekend: het gaat om een minderjarige verdachte van een inbraak waarbij wapens zouden zijn aangetroffen. Het is ernstig, maar niet van een categorie die de samenleving doet schokken.

Het tweede is veel lastiger. In onze Leidraad staat immers: ‘Publieke figuren moeten zich een zekere mate van blootstelling aan ongewilde publiciteit laten welgevallen. In hun privésfeer hebben ook zij recht op bescherming van hun privacy, tenzij gedrag in hun privéleven aantoonbaar van invloed is op hun publiek functioneren.’ Nota bene: ‘aantoonbaar’.

De Telegraaf meldt vandaag: ‘Binnen kringen van politie en Openbaar Ministerie was groot ongenoegen omdat de aanhouding al weken ‘onder de pet’ werd gehouden.’ En: ‘Meerdere politiemensen verklaarden van hogerhand opdracht te hebben gekregen om te zwijgen over het incident. Ook werden gegevens in het politiesysteem afgeschermd.’ Dat klinkt wel ernstig. Hoe zwaar kan dat wegen?

Ik beschik overigens niet over andere feiten dan de publicatie en de brief van de burgemeester in reactie daarop. Ik weet niet wat er zich op de burelen van De Telegraaf heeft afgespeeld. De redactie loopt niet warm voor de Raad voor de Journalistiek en heeft zijn eigen mores (disclaimer: ik heb lang geleden met plezier stage gelopen bij deze krant).

Maar als ik redactioneel verantwoordelijk was, hoop ik dat ik, de druk van de deadline en het verlangen naar een primeur negerend, eerst veel vragen zou stellen. Ik zou me willen vergewissen van het gehalte van de bronnen: wie zijn ze, welke functie hebben ze, wat hebben ze precies gezegd, welk belang hebben ze daar mogelijk bij, zijn er ook documenten (een proces-verbaal bijvoorbeeld) die hun beweringen staven? Van de verslaggevers moet verwacht worden dat zij me volledig inlichten. Je vertrouwt elkaar natuurlijk, maar je wilt wel verantwoordelijk kunnen zijn voor de publicatie.

Als ik de Leidraad wil volgen, moet ik me ervan overtuigen dat de redactie feitelijk voldoende aannemelijk maakt dat op verzoek van Femke Halsema van hogerhand de instructie is gegeven de zaak onder de pet te houden. Beschuldigingen zijn natuurlijk ook feiten, maar anonieme beschuldigingen zijn in dit geval onvoldoende om over het belang van privacy heen te stappen.

Uit de koppen in De Telegraaf spreekt twijfel . Op de voorpagina staat: ‘Halsema pijnlijk getroffen’. In de onderkop staat ‘doofpot’ tussen aanhalingstekens en op pagina 2/3 staat over twee pagina’s: ‘Drama in de doofpot?’ De lezer mag het antwoord bedenken, maar ‘aantoonbaar’ is het niet.

De Telegraaf heeft navraag gedaan bij woordvoerders van de burgemeester, politie en Justitie en bij de advocaat van de familie. Zij ontkennen dat Halsema haar functie heeft misbruikt. Wel zijn op verzoek de gegevens van de zoon in de informatiesystemen afgeschermd, omdat volgens de advocaat de ervaring leert dat politiemensen daarin graag ‘neuzen’.

De beschuldiging vraagt uiteraard om wederhoor. De ontkenningen hadden aanleiding kunnen zijn voor nader journalistiek speurwerk. Je gaat bijvoorbeeld terug naar je bronnen om ze te overreden met meer ‘bewijs’ te komen. Je gaat na of het inderdaad vaker voorkomt dat privacygegevens afgeschermd worden uit vrees voor lekken. Je kunt je, zoals een twitteraar terecht deed, zelfs afvragen of de invalshoek niet heel anders moet zijn: ‘Binnen kringen van politie en Openbaar Ministerie worden pogingen ondernomen de burgemeester onderuit te halen door privacygevoelige informatie te lekken.’

Het probleem van een primeur is de houdbaarheid. Wederhoor doet ook alarmbellen afgaan. Naarmate de tijd verstrijkt neemt het risico toe dat je wordt ingehaald: het nieuws lekt naar andere media of de burgemeester kiest voor de vlucht naar voren om de schade te beperken. Zoals gezegd, hoop ik dat ik die druk zou weerstaan.

Ik heb me trouwens maar niet afgevraagd wat ik zou doen als ik burgemeester was en van de politie zou horen dat mijn zoon verdacht wordt van ‘gewapende inbraak’. Achteraf kun je denken dat je het nieuws beter zelf, zakelijk en afdoende, naar buiten had kunnen brengen, in het besef dat het lekken een groot risico is. Vermoedelijk was er dan veel minder ophef over geweest. Van burgemeesters en journalisten mag je verwachten dat ze beroepsmatig de goede afwegingen maken, maar menselijke dilemma’s zijn van een andere orde.

Frits van Exter is  voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, maar heeft geen stem in de beoordeling van klachten. Hij verwoordt slechts zijn eigen mening.

Reacties

  1. Is het mogelijk om als niet betrokkene toch een klacht in te dienen bij de Raad voor de Journalistiek?? De Telegraaf, en met name John van den Heuvel, heeft hier alle fatsoensnormen overtreden en de privacy van een minderjarige geschonden. Nu is het "een zoon van" maar hoe ver mag een journalist gaan in het bewust beschadigen ten voordele van eiegen gewin in een strijd met een burgemeester??

    Jos Baltes op donderdag 15 augustus 2019 12:44

  2. Beste Jos Baltes,
    In beginsel is het niet mogelijk een klacht in te dienen als niet-betrokkene. Bovendien werkt De Telegraaf helaas niet mee met de Raad.
    Met vriendelijke groet,
    Frits van Exter

    Frits Van Exter op maandag 19 augustus 2019 11:30



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt