Leidraad 2015

door

Hans Laroes

voorzitter Raad voor de Journalistiek (5 maart 2013 - 5 november 2015)

Journalistiek heeft onderhoud nodig, permanent.
De Leidraad dus ook.
In de Leidraad beschrijft de Raad voor de Journalistiek wanneer sprake is van zorgvuldige journalistiek, en wanneer niet.
Dat hebben we geprobeerd zo kort en helder mogelijk te doen.
Inzichtelijk voor journalisten zelf én voor iedereen die met journalistiek en journalisten te maken krijgt, of dat nu eenmalig is of min of meer permanent.
En met het oog op de digitale wereld, die overal is en die de rol van de journalistiek en van informatie fundamenteel heeft veranderd.

Iedereen kan journalist zijn, voor even. Althans, bezig zijn met informatie, in welke vorm dan ook. Iedereen kan bloggen en twitteren. Research en grote verhalen komen – soms – via niet-journalisten tot stand. Een mooie ontwikkeling, vind ik zelf. Eén die de journalistiek aanvult en verrijkt.

*

Af en toe klinkt de roep om ergens dan maar officieel vast te stellen wie journalist is en wie niet. Om verwarring te voorkomen. De criteria zijn onduidelijk. Moet je je inkomen in de journalistiek verdienen? Er je hoofdtaak van maken? Met een stempel in een register worden opgenomen?
Het lijkt de Raad een heilloze weg – en één die niet echt van deze tijd is. De journalistiek is geen beschermd beroep en doet zichzelf geen goed door een muur om het vak op te bouwen.
Het enige dat wel helpt is verschil maken. Door professioneel werk en gedrag, op basis van een helder stelsel van normen en waarden, integer opererend. De bereidheid om journalistieke uitingen en gedragingen ter discussie te stellen, te laten toetsen, fouten toe te geven en bereid te zijn te leren. Zelfregulering, via – in ons geval – de Raad.

Het is om deze redenen dat de Raad ervan uitgaat dat alle journalistieke organisaties en alle journalisten de in de Leidraad geformuleerde uitgangspunten herkennen, erkennen en aanvaarden. (De eigen stijlboeken en interne afspraken op redacties baseren zich op dezelfde principes).
Nieuw is dat de Raad iedereen die zich met journalistiek bezighoudt uitnodigt om de Leidraad eveneens als uitgangspunt te nemen.
Bloggers, freelancers, incidentele publicisten, researchers ‘van buiten’; allen worden uitgenodigd om de in de Leidraad beschreven principes te aanvaarden.
Dat is wel zo helder tegenover hun volgers. Het is een beginselverklaring: wat je hier leest, ziet, is tot stand gekomen volgens de normen van de journalistieke professie.

Het hoeft natuurlijk niet. De Raad heeft geen enkele behoefte de digitale wereld iets voor te schrijven. Maar het mag wel, en het helpt verschil te maken: tussen betrouwbare informatie, die te toetsen is, en – mogelijk - foutieve informatie en manipulatie.

*

De Leidraad gaat uit van een paar belangrijke principes die vorig jaar nadrukkelijk zijn vastgelegd. Goede journalistiek is waarheidsgetrouw en nauwgezet, onpartijdig en fair, controleerbaar en integer.
Zij laat zich toetsen en gaat op open wijze om met opmerkingen, reacties en klachten.
De Leidraad volgt de herkenbare journalistieke weg: van idee, via research, registratie, tot publicatie, transparantie en reactie.

De (ten opzichte van de vorige editie) kortere Leidraad, gaat uit van openheid. Journalisten zeggen wie ze zijn en wat ze doen, werken bijvoorbeeld niet met verborgen microfoons en camera’s.
Niet uit gewoonte althans. De Leidraad biedt echter ook ruimte voor afwijkingen: het kan de enige methode zijn om misstanden te openbaren, en dan is die verborgen camera zeker acceptabel. Hoofd- en eindredacties kunnen zo hun eigen afwegingen maken
Dat geldt ook voor het omgaan met ‘gestolen’ informatie: in principe niet, maar er zijn volstrekt andere afwegingen mogelijk. Neem de WikiLeaks-documenten, of informatie die door klokkenluiders wordt aangedragen.

De Leidraad geeft – meer dan de vorige versie – ruimte aan columnisten, cartoonisten en recensenten. Hecht, zeker in de digitale tijd, aan privacy-bescherming. Houdt journalisten niet verantwoordelijk voor de site waarnaar ze doorlinken, maar vraagt wel daarover na te denken. Wantrouwt gemanipuleerd beeld en hecht aan eerlijkheid over dit soort veranderingen.
De Leidraad roept op tot uiterste terughoudendheid bij schrappen in archieven als gevolg van ‘het recht om te worden vergeten’.
En stelt vast dat journalistieke normen en waarden niet platform gebonden zijn. Al zijn vormen en toepassingen verschillend, check en doublecheck bijvoorbeeld zijn even belangrijk in een journalistiek blog als in de krant of op tv.

*

Zelfregulering is belangrijk, zeker voor journalisten en ‘de’ journalistiek. Media spelen een belangrijke rol in de samenleving, op veel manieren en op een groot aantal platforms. Zij controleren gezag en organisaties, instituties en bedrijven. Ze spelen een belangrijke rol in het democratische proces.
Goede journalistiek kan alleen in volle vrijheid en onafhankelijkheid worden verricht.
Daar hoort verantwoording en transparantie bij.
Zelfregulering is de beste manier om hieraan vorm en inhoud te geven. De Raad voor de Journalistiek is uitdrukking en instrument van die zelfregulering.
De Raad gaat ervan uit dat de nieuwe Leidraad meehelpt de kwaliteit van de journalistiek verder te verbeteren.

De nieuwe Leidraad is op 27 mei 2015 vastgesteld.

Reacties

Nog geen reacties



Wij stellen prijs op een pluriform debat, uw reactie is daarom van harte welkom. Wel hanteren wij een aantal spelregels:

  1. Wij modereren alle reacties vóór publicatie. Daarom kan het soms even duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Onbeduidende correcties – zoals taalkundige aanpassingen – leggen we níet eerst aan u voor, ingrijpende wijzigingen wél.
  2. Onderteken uw reactie met uw echte voor- en achternaam en houd u er rekening mee dat uw reactie tot in lengte van dagen op internet toegankelijk blijft. Verzoeken tot verwijdering van eigen bijdragen honoreren wij in principe niet. Dat geldt ook voor het anonimiseren van uw naam.
  3. Houd het beknopt, zakelijk en blijf bij het onderwerp. Reageert u op een andere reageerder, maak dat dan duidelijk in uw bericht (bijvoorbeeld met @naam).
  4. Houd het beschaafd. Reacties die discriminerende uitlatingen, beledigingen of scheldwoorden bevatten, worden niet geplaatst. Dit geldt ook voor reacties die oproepen tot geweld of provoceren.
  5. Het is de bedoeling dat uw reactie de discussie bevordert. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

Reacties die niet aan deze spelregels voldoen, worden niet geplaatst. Bent u van mening dat een bepaalde reactie van een ander verwijderd moet worden, stelt u ons daarvan dan op de hoogte via raad@rvdj.nl.

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt