2019/38 zorgvuldig niet-inhoudelijk-behandeld

Samenvatting

W. Maresch heeft in zijn boek “Dwars door Dieren – Hoe de Traverse tot stand kwam” op journalistiek zorgvuldige wijze aandacht besteed aan J.A. Zijlstra (klager). Het stond Maresch vrij om de foto van klager met bijschrift te plaatsen in een meer algemene context, zonder daarbij de achtergronden te belichten van de actie waaraan klager destijds had deelgenomen. Verder is het gebruik van de term ‘criticaster’ niet ontoelaatbaar, nog daargelaten dat die aanduiding niet specifiek betrekking heeft op klager.
Voor zover klager bezwaar heeft tegen het niet-vermelden van twee personen in het boek, kan hij niet als rechtstreeks belanghebbende worden beschouwd. Dit klachtonderdeel is daarom niet inhoudelijk behandeld.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

J.A. Zijlstra

tegen

W. Maresch

De heer J.A. Zijlstra te Ellecom (klager) heeft op 25 februari 2019 een klacht ingediend tegen de heer W. Maresch. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van klager en Maresch betrokken van 29 maart 2019 en van 4, 5 en 12 april 2019.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad op 26 april 2019 in aanwezigheid van klager. Maresch is daar niet verschenen.

FEITEN

In november 2018 heeft Wencel Maresch Journalistieke Producties het boek “Dwars door Dieren – Hoe de Traverse tot stand kwam” uitgegeven, dat gaat over de Traverse Dieren. In zijn voorwoord schrijft Maresch onder meer het volgende:
“Over dat hele traject, van het ontstaan van de problemen met het wegverkeer tot de opening van de tunnelbak en de nieuwe stationsomgeving, gaat dit boek. Het toont de oude situatie, brengt de veranderingen en de bouw in beeld en toont het fraaie eindresultaat.
Geheel toevallig was ik tijdens die hele periode van 1998 tot 2018 hoofdredacteur van het locale nieuwsblad Regiobode en volgde in die hoedanigheid alle ontwikkelingen rond Hart van Dieren en de Traverse Dieren op de voet. Gecombineerd met een portie belangstelling voor locale geschiedenis, was dat de aanleiding het ontstaan en realisatie van dit voor Dieren enorme project te boek te stellen.”

Op pagina 40 van het boek is een foto geplaatst van klager met zijn van opschriften voorziene auto. Het bijschrift luidt:
“Eén van de felste tegenstanders van de plannen, was door de jaren heen Joop Zijlstra uit Ellecom. Met zijn Het Comité maakte deze bejaarde Ellecommer in woord, schrijven en actievoering zijn ongenoegen over Hart van Dieren kenbaar. Op deze foto uit 2007 moet hij de politie uitleggen dat hij volgens hemzelf best wel met een groot actiebord rond mag rijden.”

Op diezelfde pagina is onder de subkop “Bezwaarmakers” onder meer het volgende vermeld:
“Het zal niemand ontgaan zijn; het project had gedurende de totstandkoming ook vele criticasters. Een aantal van hun bezwaren komen hierna nog aan de orde. Die criticasters bestonden om te beginnen uit een handjevol zeer luidruchtige ‘beroepsklagers’, die vaak en succesvol de publiciteit zochten en soms niet eens in Dieren woonden. Dergelijke mensen duiken op in allerhande projecten. Het zijn zogenaamde veelschrijvers of mensen met rancune tegen overheden, de adel, instanties of andere partijen die projecten proberen te realiseren of daar van profiteren.
Maar veel vaker nog waren criticasters bij dit project zeer betrokken. (…)”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager voert – kort samengevat – aan dat bij de foto een toelichting ontbreekt over zijn redenen om op een ludieke, creatieve wijze deel te nemen aan een actie van derden. Ook zijn de bijkomstigheden van de actie onvermeld gebleven alsmede de belangrijke mededeling dat het doel van de actie mede door zijn activiteit werd bereikt: de doorgang voor auto’s onderdoor het treinstation is afgeblazen.
Verder meent klager dat de tekst op pagina 40 over actievoerders vooral betrekking heeft op zijn persoon, zonder dat zijn naam expliciet wordt genoemd. Hij ervaart de typering ‘criticaster’ als smadelijk, omdat de betekenis daarvan volgens de Dikke van Dale is: “iemand die iets of iemand streng, vooral ongunstig of kleingeestig, beoordeelt, syn: muggenzifter, vitter.” Klager heeft de plannen en het handelen van belanghebbenden en van politici beoordeeld als sociaal wetenschapper, dat wil zeggen: op grond van feiten en geldige argumenten. Hij heeft zijn oordeel inderdaad niet onder stoelen of banken geschoven. Het is het oordeel van een ervaren en oprecht oud-politicus, die hij meent te zijn, met een gewetensvolle taakopvatting: controle van de dagelijks bestuur-organen. Als burger is hij vrij om dat te doen, aldus klager.
Ten slotte vindt klager dat het boek journalistiek tekortschiet, omdat daarin twee hoofdpersonen in het project niet zijn vermeld, te weten de oud-rentmeester van landgoed Hof te Dieren en de voorzitter van de ‘Geërfden van Dieren’, verzameld in ‘Buurtschap Dieren’. Op de zitting heeft klager daaraan desgevraagd toegevoegd dat dit afbreuk doet aan de waarheid en in strijd is met het algemeen belang.

Maresch stelt voorop dat het schrijven van boeken over lokale onderwerpen een liefhebberij van hem is, naast zijn dagelijkse werkzaamheden. Zijn eenmansbedrijf ‘Wencel Maresch Journalistieke Producties’ geeft sinds ongeveer dertig jaar zijn eigen boeken uit en daarnaast incidenteel andere boeken over lokale geschiedenis. De pretentie van ‘journalistieke uitgaven’ hebben die geen van allen. De zogeheten ‘nur-code’ van de uitgave ‘Dwars door Dieren’ maakt duidelijk dat het om ‘geschiedenis algemeen’ gaat. Er is niemand geïnterviewd en er is geen hoor en wederhoor toegepast. Het is een met foto's gelardeerde beschrijving van gebeurtenissen, aan de hand van krantenartikelen, nieuwsbrieven en archiefstukken, zonder de ambitie een volledige beschrijving van de gehele gang van zaken te geven. ‘Dwars door Dieren’ is dus geen journalistiek boek, aldus Maresch.
Ten aanzien van de klacht stelt hij dat de foto van klager vooral een illustratie is bij het algemener stukje over bezwaarmakers. Veel mensen uit Dieren – waar de uitgave in de boekhandel ligt – zullen klager en zijn opvallende protestauto overigens wel (her)kennen uit die periode. Maresch betwist dat de verdere tekst over actievoerders vooral betrekking heeft op klager. Het project kende veel meer tegenstanders en criticasters dan alleen klager, die dikwijls minstens zo kritisch waren.
Ten slotte stelt Maresch dat de twee door klager bedoelde personen geen hoofdpersonen zijn. Zij hebben naar zijn mening bij de besluitvorming geen grote rol van betekenis gespeeld.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Allereerst stelt de Raad vast dat Maresch in zijn voorwoord een relatie heeft gelegd tussen het boek en zijn werk als hoofdredacteur van de Regiobode. De Raad ziet daarom voldoende aanleiding om het schrijven van het boek aan te merken als ‘journalistieke gedraging’, zodat hij bevoegd is om over de klacht te oordelen.

De journalist is vrij in zijn selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht.
Het stond Maresch dan ook vrij om de foto van klager met bijschrift te plaatsen in een meer algemene context, zonder daarbij de achtergronden te belichten van de actie waaraan klager destijds had deelgenomen.
De Raad vindt het gebruik van Maresch van de term ‘criticaster’ niet journalistiek ontoelaatbaar, nog daargelaten dat die aanduiding niet specifiek betrekking heeft op klager.
Op deze punten heeft Maresch journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Voor zover klager bezwaar heeft tegen het niet-vermelden van twee personen in het boek, constateert de Raad dat klager niet als rechtstreeks belanghebbende kan worden beschouwd. De Raad zal dit klachtonderdeel dan ook niet inhoudelijk behandelen.
 
Relevant punt uit de Leidraad van de Raad: A.
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2019/12

CONCLUSIE

Voor zover klager bezwaar maakt tegen het niet-vermelden van twee personen in het boek, is de klacht niet inhoudelijk behandeld. Verder heeft W. Maresch journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 8 augustus 2019 door mw. mr. J.W. Bockwinkel, voorzitter, L.C. Hauben, mw. L.M. van de Langenberg MSc, A. Olgun en mw. A. Pruis, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.