2019/36 onzorgvuldig

Samenvatting

J. Olde Kalter en Vincent TV Producties B.V. hebben bij de voorbereiding van een uitzending van het televisieprogramma Foute Boel journalistiek onzorgvuldig gehandeld. Zij hebben misbruik gemaakt van een afspraak tussen een freelance redacteur en de heer L. Hendriks (klager), ten einde Hendriks daarna met een draaiende camera te overvallen. Niet is gebleken dat de gevolgde werkwijze, in ieder geval op dat moment, noodzakelijk was om de kwestie aan de orde te stellen. De Raad voor de Journalistiek doet de aanbeveling aan Vincent TV Producties om deze conclusie ruimhartig te publiceren.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

L. Hendriks

tegen

J. Olde Kalter en Vincent TV Producties B.V. (inzake het programma Foute Boel)

De heer mr. H.A.J.M. van Kaam, advocaat te Amsterdam, heeft op 8 januari 2019 namens de heer L. Hendriks (klager) een klacht ingediend tegen de heer J. Olde Kalter en Vincent TV Producties B.V. (hierna gezamenlijk: Vincent TV). Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van klager en Vincent TV betrokken van 14 en 25 februari 2019, van 29 maart 2019, en van 2 en 5 april 2019.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 5 april 2019. Klager is daar verschenen vergezeld door mr. J. van Groenendaal, die het standpunt van klager heeft toegelicht aan de hand van een notitie. Aan de zijde van Vincent TV was de heer M. Jager, eindredacteur van Foute Boel, aanwezig.

DE FEITEN

Vincent TV Producties B.V. produceert het televisieprogramma Foute Boel. Namens Vincent TV is de heer Olde Kalter hierbij betrokken als presentator.

Ten behoeve van een voorgenomen uitzending van Foute Boel is klager – in de hoedanigheid van directeur van zijn incassobureau Hendriks Incasso – op 20 november 2018 benaderd door Vincent TV.

Op het moment van de indiening van de klacht had uitzending nog niet plaatsgevonden.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager stelt – samengevat – dat hij onder valse voorwendselen naar een bespreking c.q. interview is gelokt met het doel hem te overvallen. Het gesprek vond plaats met mevrouw Boskamp, die hem had benaderd voor een interview. Zij beweerde algemene vragen te hebben over het incassobureau van klager, omdat zij bezig zou zijn met het ontwikkelen en bedenken van een televisieprogramma over incassokantoren. Dat verhaal is volledig in scene gezet om klager naar het hotel te lokken. Boskamp heeft niet bekend gemaakt op enige wijze samen te werken met Vincent TV of het programma Foute Boel. Vincent TV heeft later erkend dat zij Boskamp onder valse voorwendselen heeft ingezet. Klager is dus niet met open vizier benaderd.
Vervolgens is hij overvallen met draaiende camera door Olde Kalter en zijn team. Daarbij zijn algemene vragen gesteld over de behandeling van een incassodossier. Klager heeft gelijk geprotesteerd en voorgesteld om (op een later moment) zonder camera verder te spreken. Hij heeft duidelijk gemaakt dat hij niet uit zijn hoofd kan antwoorden op inhoudelijke vragen over concrete dossiers, daar heeft hij stukken voor nodig. Bovendien heeft hij het als indringend en hinderlijk ervaren dat met draaiende camera vragen zijn gesteld. Volgens klager hadden de vragen op minder indringende wijze – bijvoorbeeld schriftelijk – gesteld kunnen en moeten worden aan zijn bedrijf, in plaats van hem persoonlijk te overvallen met draaiende camera.
Klager meent dat voor de werkwijze van Vincent TV geen enkele rechtvaardiging bestaat. Van enige misstand is niet gebleken. Vincent TV heeft in correspondentie slechts in zeer algemene termen meegedeeld dat er klachten zouden zijn geuit door een beperkt aantal (vijf) personen over het incassobureau van klager. Uit de aard van de vermeende klachten wordt duidelijk dat het gaat om gebruikelijke civielrechtelijke maatregelen en aan civielrechtelijke geschillen inherente verschillen van inzicht over vorderingen. Bovendien zijn klager en zijn incassobureau gewoon per telefoon en per e-mail bereikbaar. Vincent TV heeft nog aangevoerd dat zij het incassobureau heeft willen bezoeken, maar het pand niet kon vinden omdat dit ‘leegstaand’ zou zijn. De werkelijkheid is dat het bedrijf enkele deuren verderop is gevestigd en dit ook door de buren herhaaldelijk aan het team van Vincent TV is meegedeeld. Klager betwist in dit verband uitdrukkelijk dat hij dan wel zijn incassobureau niet bereikbaar zou zijn of dat het in scene gezette interview de enige manier was om met hem in contact te komen. De redactie had gewoon kunnen bellen of een e-mail kunnen sturen met duidelijke vragen en een duidelijke indicatie van de inhoud van de voorgenomen uitzending. Dat is allemaal niet gebeurd. De confrontatie met draaiende camera was dan ook prematuur, aldus klager. Pas na de confrontatie heeft Vincent TV aangeboden om ‘vrijblijvend’ met hem in gesprek te gaan. Gezien het verloop van de kwestie had klager daar geen vertrouwen meer in.
Klager wijst er ten slotte op dat Vincent TV heeft laten weten dat de zaak zich nog in de onderzoeksfase bevond. Vincent TV verricht haar onderzoek dus kennelijk met draaiende camera door betrokkenen naar een locatie te lokken. Deze werkwijze is journalistiek onzorgvuldig, disproportioneel en zeer schadelijk voor hem.

Vincent TV stelt hier – eveneens samengevat – tegenover dat in het programma Foute Boel misstanden aan de kaak worden gesteld, waarbij wordt gezocht naar een oplossing voor gedupeerden. De redactie is benaderd door een aantal mensen met klachten over het incassobureau van klager. Het gaat om vermeende vorderingen van een verhuurder, die door de gedupeerden gemotiveerd zijn betwist. Volgens de gedupeerden wordt door (het incassobureau van) klager niet naar hen geluisterd en ook niet geprobeerd om tot een oplossing te komen. Omdat zij zich in een uitzichtloze situatie bevinden en zich opgejaagd voelen, hebben zij Foute Boel ingeschakeld.
De redactie is vervolgens een onderzoek gestart. Zij heeft langs diverse wegen geprobeerd contact te leggen met het incassobureau van klager. Zo heeft een gedupeerde in bijzijn van het redactieteam geprobeerd te bellen met het bureau, maar hij werd afgescheept. Op de zitting heeft Jager hieraan desgevraagd toegevoegd dat de redactie niet zelf heeft gebeld met het verzoek om een afspraak, omdat zij niet afgepoeierd wilde worden. Wel heeft de redactie geprobeerd langs te gaan bij het incassobureau. Op de website stond alleen een postbusnummer, waarna het team op zoek is gegaan naar het bezoekadres. Het pand op dat adres bleek leeg te staan. Vervolgens is via de Kamer van Koophandel een ander adres achterhaald, maar ook dat was een leegstaand pand. Vanwege deze vergeefse pogingen zag de redactie geen andere mogelijkheid dan klager op een andere wijze te benaderen. De ingang werd gevonden via mevrouw Boskamp, freelance redacteur van Vincent TV, die een afspraak met klager had gemaakt. Op de zitting betwist Jager nadrukkelijk dat sprake was van een ‘nepinterview’. De redactie besloot om na afloop klager met draaiende camera te confronteren met de klachten over zijn incassobureau. Het gesprek verliep rustig en duurde enige tijd. Er was geen sprake van ‘algemene vragen over de behandeling van een incassodossier’. Klager is bevraagd over vier vermeende debiteuren en de agressieve werkwijze die jegens hen is gehanteerd. De programmamakers wilden klager een weerwoord bieden in de hoop tot een oplossing te komen. Klager heeft toen niet duidelijk gemaakt het gesprek zonder camera te willen voortzetten. Hij heeft alleen laten weten dat hij op een ander moment verder wilde praten, omdat hij niet uit het hoofd kon reageren. Daarom is afgesproken dat de programmamakers uitgenodigd zouden worden voor een vervolggesprek, zodat klager zich kon verdiepen in de dossiers. Op de zitting heeft Jager hieraan toegevoegd dat de redactie er begrip voor had dat klager niet direct kon reageren en dat het maken van een vervolggesprek ook het doel was van de confrontatie.
Kort na de confrontatie ontving Vincent TV echter een sommatiebrief van de raadsman van klager. In de daarop volgende correspondentie heeft zij steeds duidelijk gemaakt open te staan voor een vervolgafspraak met klager, zodat hij nogmaals een kans zou krijgen om op de aantijgingen te reageren. De raadsman van klager gaf helaas steeds een andere interpretatie aan de woorden en uitnodiging(en) van Vincent TV. Kennelijk had klager zich bedacht en wilde hij toch niet meer reageren, want daags na de reminder van 2 januari 2019 diende hij zijn klacht bij de Raad in. Wat Vincent TV betreft is op alle mogelijke manieren geprobeerd wederhoor te bieden. Het was overigens niet zo dat het item inzake klager zich nog in een onderzoeksfase bevond; het programma was nog in ontwikkeling en het was nog niet duidelijk welke items uiteindelijk de uitzending zouden halen.
Volgens Vincent TV bestond voor haar handelwijze voldoende rechtvaardiging. Er is weliswaar sprake geweest van een creatieve oplossing om klager te bereiken, maar dat was de enige manier. Bovendien was het doel om misstanden aan de kaak te stellen; de aantijgingen aan het adres van het incassobureau van klager zijn niet gering. Het standpunt van klager over de ‘gebruikelijke civielrechtelijke maatregelen’ gaat volledig voorbij aan de aard van de aantijgingen van de gedupeerden. Bovendien is de handelwijze van het incassobureau van klager zeer agressief. Een en ander wordt onderstreept door de directeur van de Nederlandse Vereniging van Incasso Organisaties en een Tweede Kamerlid van de SP, die zich afkeurend hebben uitgesproken over de kwestie. Het maatschappelijk belang van deze kwestie is daarmee meer dan aangetoond. Verder wijst Vincent TV erop dat klager zelf niet schuw is van het onverwacht confronteren van debiteuren, het online plaatsen van video's van dergelijke confrontaties en het sturen van videoboodschappen naar (vermeende) debiteuren. De uiteindelijke keuze van Vincent TV om klager met draaiende camera te confronteren, is mede tot stand gekomen door de online-confrontaties door klager.
Vincent TV concludeert dat zij niet onzorgvuldig heeft gehandeld.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Kern van de klacht is dat klager onder valse voorwendselen naar een locatie is gelokt en daar is overvallen met een draaiende camera. De Raad zal zich in zijn beoordeling tot deze kern beperken.

Uitgangspunt is dat journalisten werken met open vizier: zij maken zich als zodanig bekend aan potentiële gesprekspartners en zijn tegenover hen duidelijk over hun journalistieke bedoelingen. Daarbij komt dat het onvoorbereid met draaiende camera aan een betrokkene vragen om een reactie in beginsel – vanwege het intimiderende karakter ervan – niet kan worden aangemerkt als een serieuze manier tot het bieden van een gelegenheid tot wederhoor. Een dergelijke werkwijze kan de beschuldigde juist weerhouden van het beantwoorden van de op dat moment gestelde vragen en moet terughoudend worden toegepast.
Het afwijken van deze normen kan worden gerechtvaardigd wanneer dit noodzakelijk is om een misstand aan de orde te stellen.

Vincent TV heeft aangevoerd dat zij tevergeefs heeft geprobeerd contact te leggen met het incassobureau van klager, doordat eerst een gedupeerde in het bijzijn van het redactieteam zonder succes heeft gebeld met het bureau en de redactie vervolgens twee maal op een leegstaand pand is gestuit. De redactie heeft klager niet gebeld met het verzoek om een afspraak, omdat zij niet afgepoeierd wilde worden. Volgens Vincent TV kon zij op geen andere manier contact krijgen met klager dan via de wijze waartegen klager nu bezwaar heeft gemaakt.

Klager heeft daar gemotiveerd tegenover gesteld dat hij en zijn incassobureau via telefoon en e-mail bereikbaar waren alsmede dat de redactie van Vincent TV is gewezen op de werkelijke locatie van zijn bureau.

Uit hetgeen door beide partijen naar voren is gebracht blijkt niet dat Vincent TV klager langs andere wegen dan de confrontatie met draaiende camera de gelegenheid heeft geboden zijn reactie te geven op de (vermeende) klachten, maar dat hij weigerde van die gelegenheden gebruik te maken. Vincent TV had eerst via de geëigende weg – telefonisch of per e-mail – klager behoren te benaderen en heeft dit ten onrechte nagelaten.

Voor zover al sprake is van een misstand – hetgeen de Raad in het midden laat – is niet gebleken dat de gevolgde werkwijze, in ieder geval op dat moment, noodzakelijk was om de kwestie aan de orde te stellen. Daarbij komt het tevens voor rekening van Vincent TV dat zij misbruik heeft gemaakt van de afspraak tussen Boskamp en klager, waarbij in het midden kan blijven of daarbij al dan niet sprake was van een ‘nepinterview’.

Dit leidt tot de conclusie dat Olde Kalter en Vincent TV Producties B.V. journalistiek onzorgvuldig hebben gehandeld.

Relevant punt uit de Leidraad van de Raad: B.1
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2018/27

CONCLUSIE

J. Olde Kalter en Vincent TV Producties B.V. hebben journalistiek onzorgvuldig gehandeld.

De Raad doet de aanbeveling aan Vincent TV Producties B.V. om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.

Zo vastgesteld door de Raad op 29 juli 2019 door mr. Th. Groeneveld, voorzitter, S.A. Agterberg, J. Hoogenberg, mw. M. ten Katen en S. Kuijper, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.