2018/9 zorgvuldig

Samenvatting

De Leeuwarder Courant heeft in de artikelen “Grote twijfel partijbestuur over functioneren fractie Terschelling”, “Verstoten raadsleden willen zetels houden” en “Afgezette raadsleden Terschelling eisen zelfde partijnaam op” bericht over een dispuut tussen de partij Plaatselijk Belang Terschelling en haar raadsleden G. Bos en G. Schweigmann (klagers). De Raad meent dat in de artikelen de politieke verhoudingen genuanceerd zijn weergegeven. Bovendien is wederhoor toegepast en is de reactie van klagers in de artikelen verwerkt. Klagers zijn kennelijk onaangenaam getroffen door de in de berichtgeving gekozen invalshoek. Daarmee is echter geen vertekend beeld of onzorgvuldige weergave van de kwestie gegeven. De Raad voor de Journalistiek vindt dat de krant zowel met de berichtgeving als de klachtafhandeling journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

G. Bos en G. Schweigmann

tegen

de hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant

De heer G. Bos te Formerum en de heer G. Schweigmann te West-Terschelling (klagers) hebben op 12 november 2017 een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie betrokken van H. Willems, waarnemend hoofdredacteur, van 7 december 2017.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 15 december 2017 in aanwezigheid van klagers, vergezeld door de heer G. Keunen. Namens de krant was freelance verslaggever de heer J. Heuff aanwezig, die zijn standpunt heeft toegelicht aan de hand van een notitie.

DE FEITEN

Op 27 september 2017 is op de website van de Leeuwarder Courant een artikel van de hand van Heuff verschenen met de kop “Grote twijfel partijbestuur over functioneren fractie Terschelling”. De intro van het artikel luidt:
“Het partijbestuur van Plaatselijk Belang Terschelling zet grote vraagtekens bij het functioneren van de raadsleden Gossen Bos en Guus Schweigmann.”
Het artikel bevat verder de volgende passage:
 “Donderdagavond is er een extra partijvergadering waarin de leden om hun mening wordt gevraagd. Al geruime tijd is er ongenoegen over de vaak kritische houding van een deel van de fractie richting het college. Ook heeft het binnen de partij kwaad bloed gezet dat de fractieleden Bos en Schweigmann enkel op basis van wantrouwen de jaarrekening over 2016 in de raadsvergadering van 4 juli afkeurden, terwijl financieel woordvoerder Grytsje Kootstra juist voor stemde. Raadslid Guus Schweigmann bevestigt dat er een meningsverschil is tussen bestuur en fractie. Hij ziet de vergadering als een interne peiling onder de leden. ,,Maar het bestuur heeft natuurlijk geen zeggenschap over de raadsfractie en bovendien kunnen ze ons ook niet naar huis sturen.” Schweigmann vindt het niet gepast dat het bestuur zich met fractiestandpunten wil bemoeien. Dat Kootstra wel vaker een andere visie heeft dan haar fractiegenoten, noemt Schweigmann juist een groot goed bij Plaatselijk Belang. ,,In onze partij hangen we niet zo aan een strakke discipline. Het zou natuurlijk doodzonde zijn dat er door dit meningsverschil straks mensen kwaad uit de partij weglopen.” Voorzitter Cees Muijskens van Plaatselijk Belang bevestigt dat er donderdagavond een vergadering wordt gehouden, maar wil inhoudelijk niet reageren.”
Een dag later is het artikel verschenen in de papieren editie van de krant.

Vervolgens is op 30 september 2017 op de website en in de papieren editie van de krant een artikel verschenen, wederom van Heuff, met de kop “Verstoten raadsleden willen zetels houden”. De intro van dit artikel luidt:
“Plaatselijk Belang Terschelling (PBT) heeft donderdagavond in een extra ledenvergadering de raadsleden Gossen Bos en Guus Schweigmann aan de kant gezet.”
Dit artikel bevat verder onder meer de volgende passages:
,,We hebben besloten dat beide fractieleden niet meer in de gemeenteraad van Terschelling onder de vlag van Plaatselijk Belang mogen functioneren”, vat voorzitter Cees Muijskens de uitkomst van de vergadering samen.”
en
“Bos en Schweigmann zijn niet van plan vrijwillig op te stappen. ,,We zijn geen jaknikkers.” Beiden benadrukken dat het de kiezer is die hen heeft gekozen en mandaat heeft gegeven om hun belangen te bewaken en te behartigen. ,,We stellen onze zetels niet beschikbaar. We weten dat de man in de straat er duidelijk anders over denkt dan het bestuur. Kijk maar naar de stemming.”

Ten slotte is op 5 oktober 2017 op de website en in de papieren editie van de krant een artikel verschenen met de kop “Afgezette raadsleden Terschelling eisen zelfde partijnaam op”. De intro van dit artikel luidt:
“De raadsleden Gossen Bos en Guus Schweigmann blijven zich profileren als vertegenwoordigers van Plaatselijk Belang Terschelling (PBT).”
Verder bevat dit artikel onder meer de volgende passages:
“Bos en Schweigmann hebben besloten zich niets aan te trekken van het verbod van het partijbestuur om niet meer onder de vlag van PBT het woord te voeren. Een krappe meerderheid van de leden van de partij gaf het bestuur vorige week toestemming om beide leden uit de partij te zetten.”
en
“Bos en Schweigmann halen ondertussen fors uit naar het bestuur van hun partij en beschuldigen die van ,,twijfelachtig machtsdenken”.”
en
 “De afgezette raadsleden zijn ervan overtuigd dat het bestuur verkeerd heeft gehandeld. ,,Ze hebben de leden voor het karretje laten spannen om te stemmen op een voorstel dat gebakken lucht blijkt te zijn.””

Op 6 oktober 2017 hebben klagers een klacht over deze artikelen ingediend bij de hoofdredacteur. Deze heeft in een e-mail van 10 oktober 2017 met als onderwerp ‘reactie op brief’ hierop als volgt gereageerd:
“Uw brief over de verslaggeving van de crisis rond de PBT-fractie op Terschelling verrast mij. De drie artikelen in de Leeuwarder Courant geven naar mijn mening adequaat weer wat zich rond uw persoon en die van uw collega-raadslid heeft afgespeeld. Daarbij is wel degelijk hoor en wederhoor toegepast, wat de citaten in beide stukken bewijzen.
De meerderheid van de leden van de partij is van mening dat u beiden niet langer namens PBT mag optreden. In de krant hebben we dat omschreven met begrippen als ‘verstoten’ en ‘aan de kant gezet’. Daarmee is het schisma in de partij goed omschreven. Ook is verwoord dat u beiden vasthoudt aan het raadslidmaatschap op grond van het kiezersmandaat dat u hebt. Verder is keurig aandacht besteed aan de gronden waarop de meningsverschillen zijn ontstaan.
Wij zijn zeer tevreden met Jan Heuff als correspondent op Terschelling. De bijzondere dynamiek op de waddeneilanden van mensen met verschillende rollen die elkaar in allerlei verbanden weer tegenkomen, kennen wij uit ervaring. Maar we hebben geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat Jan Heuff daar niet op gepaste wijze mee omgaat.”
Klagers hebben in een brief van 14 oktober 2017 aan de hoofdredacteur bericht dat zij zich niet in zijn reactie kunnen vinden. Daarop heeft de hoofdredacteur gereageerd in een e-mail van 17 oktober 2017.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klagers stellen dat de berichtgeving niet overeenkomt met de feiten, omdat zij niet zijn ‘afgezet’ of ‘uit de partij gezet’. Het partijbestuur, dat op de stoel van haar raadsleden wil gaan zitten, heeft een stemming(makerij) georganiseerd om hen het vertegenwoordigingsrecht van de partij te ontnemen. Het voorstel daartoe is met zeer krappe meerderheid aangenomen. Niemand kan echter gekozen raadsleden hun zetel of partijvertegenwoordiging ontnemen. Het bestuur heeft zodoende zijn leden ‘gebakken lucht’ als werkelijkheid verkocht. Statutair is het wel mogelijk om leden in het uiterste geval hun lidmaatschap te ontnemen, maar dat was op dat moment niet aan de orde. Op dit punt zijn de artikelen dus onjuist en misleidend voor de lezer, aldus klagers. Zij hebben Heuff op 4 oktober 2017 op deze onjuistheden aangesproken en om rectificatie verzocht. Tot hun verbazing verscheen een dag later opnieuw een artikel met een onjuiste kop.
Klagers wijzen erop dat hun kleine gemeenschap, op een Waddeneiland, een eigen cultuur en karakter heeft. Men komt elkaar met regelmaat overal tegen, in allerlei posities en verbanden. Zij hebben daarom aan de hoofdredacteur voorgesteld dat het wellicht beter is om gevoelige eilander zaken voortaan te laten behandelen door een verslaggever ‘van de wal’, die wellicht objectiever kan berichten dan de huidige verslaggever. Volgens klagers heeft Heuff nagelaten serieus informatie te vergaren en wederhoor toe te passen. Hij heeft slechts volstaan met het weergeven van enkele citaten, waardoor sprake is van versimpelde en daarmee gekleurde berichtgeving. Klagers menen dat de artikelen ook (deels) opiniërend moeten zijn. Zij missen in de berichtgeving achtergronden en duiding, zoals bijvoorbeeld de toelichting dat raadsleden niet kunnen worden afgezet. Met name in zo’n kleine gemeenschap is objectieve en zuivere berichtgeving van groot belang. De burgers van het eiland hebben er recht op te weten wat er precies aan de hand is. Het gaat hier om het lokale openbare bestuur, waar het nodige mee mis is. De krant moet daarom elke schijn van partijdigheid vermijden en dat is niet gebeurd.
Klagers vinden dat een rectificatie die recht doet aan de werkelijkheid, op z’n plaats is. Op het eiland zijn zij de enigen die, als oppositie, kritisch zijn ten aanzien van het bestuur. Door de berichtgeving zijn zij ten onrechte in een negatief daglicht gesteld. Verder menen zij dat de krant hun klacht niet fatsoenlijk heeft afgehandeld. Uit de e-mail van de hoofdredacteur van 10 oktober 2017 blijkt nergens dat hun brief is opgevat als een klacht. Daarbij komt dat de hoofdredacteur niet de moeite heeft genomen om een telefoontje aan de kwestie te besteden. Ten slotte vinden klagers de inhoud van de reactie beneden de maat.

De hoofdredacteur stelt hier tegenover dat de krant met regelmaat en op een evenwichtige, professionele wijze aandacht aan de kwestie heeft besteed. Zoals het een verslaggever betaamt, heeft Heuff de ontvouwing van het conflict en de verschillende fasen daarin steeds op de voet gevolgd. Er is onderzoek gedaan en steeds hoor en wederhoor toegepast. Het bewijs daarvoor is te vinden in de opbouw van de artikelen en de citaten van verschillende betrokkenen. Voor rectificatie bestaat geen aanleiding. De leden van Plaatselijk Belang Terschelling kunnen weliswaar formeel geen raadsleden ontslaan, maar voor de lezer is duidelijk dat de meerderheid van de partij vindt dat klagers de partij niet meer kunnen vertegenwoordigen. Dit is omschreven met begrippen als ‘verstoten’ en ‘aan de kant gezet’. Dat klagers zich beroepen op hun recht om hun zetel te behouden, is ook steeds vermeld. Op de zitting licht Heuff desgevraagd toe dat hij zijn stukken aanlevert zonder koppen en dat deze worden gemaakt door de redactie. Overigens heeft hij geen bezwaren tegen de gewraakte koppen, want daar mag wat rek in zitten.
De hoofdredacteur betwist dat Heuff louter vanwege zijn woonplaats niet geschikt zou zijn om als verslaggever op te treden. De krant werkt al heel lang met plaatselijke correspondenten op de Waddeneilanden en is daar heel tevreden over.
Ten slotte meent hij dat de klachtafhandeling correct is geweest. De krant kent geen formele klachtenprocedure. Lezersreacties vinden doorgaans hun weg naar de rubriek ‘Ingezonden’. Is een reactie vereist of gewenst, dan neemt de hoofdredactie dat voor haar rekening. In dit geval heeft de hoofdredacteur zelf de klacht beantwoord met zijn e-mail van 10 oktober.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Klagers maken met name bezwaar tegen het gebruik van de termen ‘verstoten’, ‘afgezet’ en ‘aan de kant gezet’, zowel in de koppen als in de tekst van de artikelen.

Ten aanzien van de koppen overweegt de Raad dat het journalistiek gebruikelijk is dat een artikel in de kop scherp(er) wordt aangezet; een kop mag een vergroving van de inhoud van het bijbehorende artikel bevatten. Daarmee worden de grenzen van journalistieke zorgvuldigheid alleen overschreden als de kop geen grond vindt in het artikel. Dat is hier niet het geval.

In de artikelen zijn de politieke verhoudingen genuanceerd weergegeven en is aan de lezer voldoende duidelijk gemaakt dat klagers formeel niet uit de partij kunnen worden gezet. Bovendien is wederhoor bij klagers toegepast en is hun reactie in de artikelen verwerkt. Ook verder is niet gebleken dat de artikelen relevante feitelijke onjuistheden bevatten.

Daarbij komt dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht. Klagers zijn kennelijk onaangenaam getroffen door de door Heuff gekozen invalshoek. In het geheel bezien is echter geen vertekend beeld of onzorgvuldige weergave van de kwestie gegeven, waardoor sprake zou zijn van niet-waarheidsgetrouwe berichtgeving.

Ten slotte vindt de Raad dat de krant serieus op de klacht heeft gereageerd. Dat klagers zich daarin niet kunnen vinden, is onvoldoende voor de conclusie dat de klachtafhandeling onzorgvuldig is geweest.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A. en B.3
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2017/39 en RvdJ 2017/21

CONCLUSIE

De Leeuwarder Courant heeft journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 13 maart 2018 door mw. mr. A.E. van Montfrans, voorzitter, mw. M.J.H. Doomen, mw. A. Karadarevic, mw. drs. J.X. Nabibaks en mw. J.R. van Ooijen, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.