2018/53 zorgvuldig

Samenvatting

De Volkskrant heeft in het artikel “Een model moet niet moeilijk doen” aandacht besteed aan een debat over gepast en ongepast naakt van minderjarigen in de modewereld. De krant heeft niet journalistiek onzorgvuldig gehandeld door in dat kader in te zoomen op het werk van klager. De verschillende standpunten daarover zijn voldoende evenwichtig tot uitdrukking gebracht, waarbij ook de reactie van klager uitgebreid is verwerkt, zodat de lezer zich een eigen oordeel kan vormen.
Verder heeft de krant een zorgvuldige afweging gemaakt ten aanzien van de naamsvermelding van klager, die in ieder geval geen prijs stelde op vermelding van zijn voornaam en de initiaal van zijn achternaam en in zijn reactie op het conceptartikel ook geen bezwaar heeft gemaakt tegen de vermelding van zijn volledige naam. Van een ongerechtvaardigde inbreuk op de privacy van klager is geen sprake.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X

tegen

de hoofdredacteur van de Volkskrant

De heer X te […] (klager) heeft op 7 september 2018 een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van de Volkskrant. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie betrokken van klager en de Volkskrant van 3 en 14 oktober 2018.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 19 oktober 2018. Namens klager zijn daar zijn zus en een vriendin verschenen. Namens de krant waren mevrouw K. Bouma (journalist), de heer R. van de Griend (chef Zaterdag en Opinie), mevrouw C. de Vries (managing editor) en de heer mr. M. van Breda (bedrijfsjurist van de Persgroep) aanwezig.

DE FEITEN

Op 10 maart 2018 verscheen in de zaterdagbijlage van de Volkskrant een artikel met de kop “Een model moet niet moeilijk doen”. De intro van het artikel luidt:
“Modellenbureaus vinden zijn blote foto’s prachtig, zedenexperts beoordelen de beelden als ‘mogelijke kinderporno’. Het werk van fotograaf [X] is illustratief voor de modewereld, waar grenzen vaag zijn en modellen worden geacht ‘flexibel’ te zijn. ‘Bureaus geven je het idee dat je zwak bent als je niet naakt op de foto durft.’”

Het artikel bevat verder onder meer de volgende passages:
“[X] heeft geen kwaad in de zin, zegt hij zelf. ‘Ik word heus niet gelukkig van ongelukkige meisjes.’ Hij wil graag zijn kant van de zaak uitleggen, zegt hij in zijn [woonplaats]se appartement, dat ook fungeert als studio. (…)
In [X] beleving is er in deze studentikoze ruimte nooit iets onoorbaars gebeurd. ‘Als modellen niet blij zijn met bepaalde foto’s hoeven ze het maar te zeggen en binnen drie seconden heb ik ze van het net verwijderd.’ (…)
[X] kwam twaalf jaar geleden via een stageperiode bij een Amerikaanse glamourfotograaf in de kaartenbakken van de grote Nederlandse modellenbureaus terecht. Die zijn gecharmeerd van zijn naturelle fotografie, bij daglicht, zonder veel opsmuk. En zonder veel kleding. ‘Dan krijg je een eenheid van beeld. Ik wil de schoonheid van een klassiek figuur benadrukken’, legt hij uit.(…) 
[X] is gespecialiseerd in testfoto’s van beginnende modellen. Altijd vrouwen, mannen vindt hij niet interessant. De bureaus gebruiken zijn beelden om nieuw talent aan klanten te ‘verkopen’. Bij testfoto’s is het van belang dat je het lichaam van een meisje goed kunt beoordelen. Ilona van Nijburg van Elvis Models: ‘Bijvoorbeeld haar rondingen vanuit een bepaalde hoek. Maar het is absoluut geen vereiste dat je haar borsten kunt zien.’
[X] publiceert veel foto's op zijn blog. ‘Ouders en modellen kunnen van tevoren opzoeken wat voor soort werk ik maak. Vinden ze dat niks, dan komen ze hier niet terecht.’ De meisjes die zich wel door hem laten fotograferen, wil hij maar zeggen, vinden dit soort foto's mooi. Die sexy uitstraling, zegt hij bovendien, komt uit de meisjes zelf. ‘Of dacht je dat meisjes van 16 niet met seks bezig zijn?’ (…)
[X] is overtuigd van zijn eigen ‘trefzekerheid’. ‘Ik let altijd goed op hun lichaamstaal.’ Hij laat screenshots zien van chats met modellen die zeggen heel blij te zijn met zijn foto's en het prima vinden dat hij ze op zijn site zet. ‘Als modellen nu maar niet met terugwerkende kracht denken dat ze een kinderporno-shoot hebben gehad’, zegt [X]. ‘Dan richt je met dit verhaal veel onnodige schade aan.’ (…)
Hij publiceert zijn foto’s op een site waar hij ook expliciete close-ups van ingeoliede borsten en billen plaatst, met titels als ‘porno peaches’. ‘Gewoon mooi, voor de afwisseling’, zegt hij daarover. Toch verwijdert hij na afloop van het interview de meest expliciete beelden van zijn twee websites. ‘Ik weet ook wel dat de kans 95 procent is dat na publicatie van dit verhaal mijn carrière als fotograaf voorbij is. Dat is geen verwijt, ik ben voorstander van het vrije woord. Als meisjes zich ongemakkelijk hebben gevoeld, mogen zij daar ook iets over zeggen.’  Hij kan zich voorstellen dat sommige modellen niet blij zijn dat hun foto’s nu op pornosites circuleren, dat ze de foto's achteraf te naakt vinden of zich misschien onprettig voelden tijdens de shoot. ‘Maar waarom zeggen ze me dat dan niet gewoon? Waarom heb ik niets van de bureaus gehoord?’”

Voorafgaand aan de publicatie, op 8 maart 2018, is het artikel per e-mail aan klager gestuurd. Hierop heeft hij diezelfde dag gereageerd als volgt:
“Het is jou stuk. Er zitten feitelijke onjuistheden bij. Ik smeer specifiek de modellen nooit in met babyolie, behalve onderarm nadat ik het vraag en zelf doen ze dan de rest. Ik draag vanaf de lente als weer beter is een Nike shorts. Met t-shirt. Ik sta nooit zonder t-shirt te fotograferen. Het lijkt heel erg een caricatuur. En heel suggestief. Ik kan me dus absoluut niet vinden in dit verhaal.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager voert – kort samengevat – aan dat het artikel de vraag aan de orde stelt in hoeverre bloot is geoorloofd in de mode-industrie. Daarbij wordt zijn naam ten onrechte in verband gebracht met kinderporno, wat een zeer ernstig misdrijf is, zonder dat daar bewijs tegenover staat. Klager wijst erop dat zijn foto's allemaal zijn gemaakt in opdracht van gerenommeerde modellenbureaus en indien het model minderjarig was, meestal in aanwezigheid van een ouder of verzorger. Er zijn geen klachten over zijn werk ingediend, niet bij hem en niet bij een van de modellenbureaus. Het is eerder andersom: niemand die hem kent en met hem heeft gewerkt, begrijpt waarom hij op zo'n grove en onzorgvuldige wijze is afgemaakt in de krant.
Volgens klager is sprake van eenzijdige en tendentieuze berichtgeving rond zijn persoon; hij is immers niet de enige fotograaf die modefoto's maakt waarop bloot is te zien. Bovendien blijkt uit de publicatie dat politie en OM tot de conclusie komen dat zijn werk niet strafbaar is. Door de woordkeuzes – toevoegingen als ‘mogelijk’ en ‘op de rand van’ – de volgtijdelijkheid en presentatie wordt niettemin de suggestie gewekt dat dit wél het geval is. De suggestie wordt weliswaar enigszins genuanceerd, maar zover komen veel lezers niet. Daarbij komt dat de Volkskrant moet weten wat de macht van het geschreven woord is.
Klager betwist dat hij heeft gevraagd om zijn naam in de publicatie te vermelden. In zijn reactie op het stuk, voorafgaand aan de publicatie, heeft hij meegedeeld dat hij het niet eens was met de inhoud van het stuk. In het gesprek met de journalisten heeft hij gevraagd hoe zij hem zouden gaan noemen. Toen zij voorstelden om dat te doen met zijn voornaam en initiaal van zijn achternaam, heeft hij gezegd dat hij dat criminaliserender vindt dan de vermelding van zijn volledige naam. Dat staat echter niet gelijk aan het geven van toestemming daarvoor. Het maken en/of bezitten van kinderporno is een strafbaar feit, dat terecht veel maatschappelijk beroering en onrust oproept. De krant wist dat het linken van zijn naam aan dergelijk gedrag het einde zou betekenen van zijn carrière en een enorme impact zou hebben op zijn privéleven. Het vermelden van zijn volledige naam had geen toegevoegde waarde voor de discussie over ‘gepast en ongepast naakt van minderjarigen in de modewereld’. De keuze voor het gebruik van zijn naam is daarom onevenredig schadelijk voor hem als persoon.
Klager concludeert dat met de publicatie journalistieke waarden zijn geschonden en dat zijn naam ten onrechte in het stuk is genoemd. Hij is door de publicatie veroordeeld zonder eerlijk proces; een klassiek geval van ‘trial by media’, dat zijn leven heeft verwoest.

De Volkskrant stelt hier tegenover dat zij naar aanleiding van een anonieme tip over het werk van klager verder onderzoek hebben verricht. Er waren op dat moment al de nodige #MeToo-verhalen naar buiten gekomen, maar dit verhaal is anders omdat het om minderjarigen gaat. Daarbij gaat het om een fotograaf die veel bekende modellen heeft gefotografeerd en met wie veel van de grootste en bekendste modellenbureaus in Nederland werken of gewerkt hebben. De redactie heeft foto’s bekeken die klager op zijn website en blogspot heeft gepubliceerd en heeft van een deel van de modellen de leeftijden achterhaald op het moment dat ze zijn gefotografeerd. Verder heeft de redactie kennisgenomen van de ‘Aanwijzing Kinderpornografie’ van het OM. Ook heeft zij de politie, het Meldpunt Kinderporno en modellen die met klager hebben gewerkt, benaderd.
De krant benadrukt dat er uitvoerig contact met klager is geweest. Hij heeft in een telefoongesprek alvast gereageerd op een aantal vragen. Nadat hij een gemaakte afspraak heeft afgezegd, vraagt hij vervolgens wat precies de bedoeling van het artikel is. Daarop heeft de redactie geantwoord dat het stuk gaat over waar de grens ligt in (naakt)fotograferen van minderjarigen. Klager aarzelt, maar stemt uiteindelijk in met een gesprek. In dat verband heeft hij onder meer geschreven: “Nou kijk ik heb bloedhekel aan als er onderwerpen zijn en er staat bij fotograaf was niet bereikbaar voor commentaar (…)” Tijdens het gesprek zijn aan klager de verhalen voorgelegd van de modellen met wie is gesproken en de bevindingen van het Meldpunt Kinderporno. Klager vertelt over zijn werk, hoe hij in het vak beland is en hoe hij zelf naar fotografie kijkt. Hij benoemt zelf expliciet dat hij verwacht dat een eventuele publicatie zijn carrière als fotograaf geen goed zal doen. Als het gesprek klaar is, zegt klager dat hij met zijn hele naam in het stuk wil, omdat hij het raar vindt als van zijn achternaam alleen de initiaal wordt vermeld. De journalisten spreken af hem op de hoogte te houden van de beoogde publicatiedatum. Hierna heeft klager nog een sms gestuurd, met het bericht dat hij liever niets terugleest in de krant over een zeer persoonlijke gebeurtenis in zijn leven waarover hij heeft verteld. Deze gebeurtenis is niet opgenomen in de publicatie.
Hierna zijn de modellenbureaus benaderd, die met klager werken of hebben gewerkt. Verder zijn nog gesprekken gevoerd met mode-onderzoekers, kenners van de modewereld en met The Models Health Pledge, een meldpunt dat het welzijn van modellen wil verbeteren.
Op de redactie is overleg gevoerd over de aanpak van het onderwerp. Er wordt besloten een stuk te maken waarin het verhaal van klager wordt vervlochten met een bredere schets van de modewereld. Over het al dan niet inzien van het artikel voorafgaand aan publicatie zijn geen afspraken met klager gemaakt. Vanwege het zware thema is besloten hem het achtergrondstuk en het nieuwsbericht toch vooraf toe te sturen. Naar aanleiding van klagers reactie zijn feitelijke onjuistheden aangepast en is zijn commentaar meegenomen in het stuk.
De krant betwist dat het artikel tendentieus is. Er is een bijdrage geleverd aan het debat over gepast en ongepast naakt van minderjarigen in de modewereld. Klager bleek daarin een sprekend voorbeeld; zijn werk is controversieel en illustratief voor de discussie. Op geen enkele wijze is de waarheid te kort gedaan. In het artikel oordeelt de krant niet zelf over het werk van klager. De vraag daarover is opgeroepen en deskundigen zijn daarover aan het woord. De lezer kan vervolgens zelf een oordeel vormen. Vóór publicatie is uitvoerig gediscussieerd, ook over de vraag of klager met zijn volledige naam moest worden genoemd. Hij heeft uitgebreid uitleg gegeven over zijn drijfveren en manier van werken. Door hem bij naam te noemen kon de krant hem uitgebreid aan het woord laten, zodat hij zijn kant van het verhaal kon vertellen en inzicht kon geven in een tot dan toe onbekende wereld. Bij de overwegingen is ook betrokken wat de mogelijke gevolgen van het noemen van klagers naam voor hem zelf zijn. Uiteindelijk is doorslaggevend geweest dat klager zelf de voorkeur heeft uitgesproken voor het noemen van zijn volledige naam. Ook nadat hij het conceptartikel had ontvangen, heeft hij geen bezwaar gemaakt tegen het publiceren van zijn naam.
De krant concludeert dat de publicatie op een zorgvuldige en evenwichtige wijze tot stand is gekomen.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws en dat media bovendien een belangrijke taak hebben om bijdragen te leveren aan discussies over maatschappelijk gevoelige onderwerpen. Daarbij is het aan de redactie om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht. Dit neemt niet weg dat het belang dat met een publicatie is gediend, moet worden afgewogen tegen de belangen die eventueel door de publicatie worden geschaad.

Het voorgaande brengt mee dat het de krant vrijstond aandacht te besteden aan de kwestie op de wijze zoals zij heeft gedaan, waarbij in het kader van een breder debat over gepast en ongepast naakt van minderjarigen in de modewereld, is ingezoomd op het werk van klager.

Het is zeer goed voorstelbaar dat de publicatie klager niet welgevallig is. In de publicatie komt echter duidelijk tot uitdrukking dat de redactie diverse – van elkaar onafhankelijke – bronnen heeft geraadpleegd en dat daaruit blijkt dat het werk van klager niet onomstreden is. Daarbij komt dat de reactie van klager uitgebreid in de publicatie is verwerkt.
Anders dan klager, meent de Raad dat voldoende evenwichtig aandacht is besteed aan de verschillende standpunten over zijn werk, zodat de gemiddelde lezer zich daarover een eigen oordeel kan vormen. Van een zogeheten ‘trial by media’ is hier geen sprake.

Verder heeft de krant een zorgvuldige afweging gemaakt ten aanzien van de naamsvermelding van klager. Uit de standpunten van partijen volgt in ieder geval dat klager, vanwege het criminaliserende effect, geen prijs stelde op vermelding van zijn voornaam en de initiaal van zijn achternaam. Voorts heeft klager in zijn reactie op het conceptartikel geen bezwaar gemaakt tegen de vermelding van zijn volledige naam. Onder deze omstandigheden kan klager niet met succes aanvoeren dat de krant zijn naam alsnog niet had mogen vermelden. Mede gezien wat hiervoor is overwogen betreffende de inhoud van de publicatie, vindt de Raad niet dat sprake is van ongerechtvaardigde inbreuk op de privacy van klager.

Een en ander leidt tot de conclusie dat de Volkskrant journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A., B.3 en C.1

CONCLUSIE

De Volkskrant heeft journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 20 december 2018 door prof.mr. B.E.P. Myjer, voorzitter, S.A. Agterberg, L.A.M.M. Donders, mw. A. Karadarevic en mw. drs. E.M.H. Lemaier, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.