2018/48 zorgvuldig

Samenvatting

H. Zwart en Omroep Flevoland hebben in het artikel “VVD schrikt van discriminerende uitlatingen voormalig partijlid” niet journalistiek onzorgvuldig over klager bericht. Het stond de omroep vrij aandacht te besteden aan de kwestie op de wijze zoals zij heeft gedaan. Het artikel is duidelijk gebaseerd op berichtgeving van de VVD in Almere, waarbij is aangehaakt bij de bewoordingen van de VVD. Met de wijze waarop uit een Facebook-reactie van klager is geciteerd, is aan die reactie geen andere betekenis c.q. lading gegeven. Bij berichtgeving van feitelijke aard is het beginsel van wederhoor niet van toepassing. Bovendien heeft de omroep direct nadat klager bezwaar had gemaakt, zijn reactie in een update opgenomen. Ten slotte is het in de gegeven omstandigheden journalistiek toelaatbaar dat de omroep klager heeft aangemerkt als publiek figuur en zijn naam in het artikel heeft vermeld.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X

tegen

H. Zwart en de hoofdredacteur van Omroep Flevoland

De heer X te […] (klager) heeft op 5 juli 2018 een klacht ingediend tegen de heer H. Zwart en de hoofdredacteur van Omroep Flevoland (hierna samen: Omroep Flevoland). Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie betrokken van klager en de heer A. Berends, hoofdredacteur, van 6, 16 en 18 juli 2018, van 14 augustus 2018 en van 24 september 2018.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 28 september 2018. Klager is daar verschenen vergezeld door zijn vriendin en zijn vader. Namens de omroep waren de heer Zwart en de heer Berends aanwezig.

DE FEITEN

Op 17 juni 2018 is op de website van Omroep Flevoland een artikel verschenen met de kop “VVD schrikt van discriminerende uitlatingen voormalig partijlid”. Het artikel luidt:
“De VVD in Almere is geschrokken van discriminerende uitlatingen van een voormalig lid van de partij, [X]. [X] reageerde onder een filmpje op Facebook van een postbezorger met onder meer de woorden: “Zeker weer zo’n kenker Marokkaan. Ik deins geen centimeter meer terug voor dat soort rattenvolk.”
De VVD laat weten zich te distantiëren van [X] en zijn uitspraken. "De heer [X] spreekt op geen enkele wijze namens de VVD en zijn uitlatingen passen ook totaal niet bij ons. Ondanks een zorgvuldige selectieprocedure waren wij niet bekend met deze opvattingen van de heer [X]."
Hij stond op de [..]ste plek van de kandidatenlijst voor de gemeenteraadsverkiezingen dit jaar. Volgens fractievoorzitter Ulysse Ellian is [X] geen lid meer van de Almeerse VVD.
Het is niet de enige VVD'er die dit jaar voor ophef zorgt. Ook [Y] stond op de lijst van de Almeerse partij voor de gemeenteraadsverkiezingen. Hij wordt verdacht van het stelen van zo'n 30.000 privébeelden van vrouwen, door hun Google- en iCloud-accounts te hacken”.

In een update van dezelfde dag is de volgende passage in het artikel gevoegd (vóór de passage over Y):
“[X] laat in een reactie weten dat hij zelf zijn lidmaatschap heeft opgezegd omdat hij niets meer met die partij te maken wilde hebben. Vriendjespolitiek voert hij aan als reden. De Almeerder vindt dat hij zijn opmerkingen over de postbode moet kunnen maken.
In het filmpje, dat overigens niet meer online staat, wordt een man aangevallen door een postbode omdat hij te laat de deur opengedaan zou hebben: "Ik heb dergelijk agressief gedrag zelf ook meegemaakt. En het maakt niet uit of het om een Marokkaan, een Pool of een Nederlander gaat", zegt [X] over het filmpje. Verder voert hij aan dat Marokkanen volgens het CBS bovengemiddeld voor problemen zouden zorgen: "Ik ben trots dat ik dit soort uitlatingen durf te doen", zegt hij.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager voert aan dat hij heeft gereageerd op een Facebook-bericht van een vriend. Hij meent dat sprake is van smaad en laster, omdat Omroep Flevoland die reactie heeft gepubliceerd, inclusief zijn foto en naam. Volgens klager is zijn reactie uit zijn verband getrokken en is hij – door het gebruik van de term ‘discriminerend’ – ten onrechte voor racist uitgemaakt. Klager heeft de indruk dat de journalist niet heeft gekeken naar de toedracht en de waarheid achter zijn verhaal niet heeft nagetrokken. Zwart heeft ook geen contact met hem opgenomen om te informeren naar die toedracht.
Op de zitting licht klager toe dat het bericht op Facebook niet openbaar was, maar alleen zichtbaar voor vrienden. Bovendien was zijn reactie opgesteld in een vraagvorm en heeft hij daarin gesproken over ‘rattenvolk’, niet over specifieke bevolkingsgroepen. Van discriminatie was dus geen sprake. Verder vindt hij het suggestief dat hij is gekoppeld aan ‘[Y]’.
Klager wijst erop dat het Facebook-bericht (met zijn reactie) al was verwijderd op het moment dat de omroep publiceerde. Verder heeft de VVD hem laten weten dat de partij het bericht heeft geplaatst naar aanleiding van contact met Zwart.
In de ogen van klager is dit een persoonlijke aanval op hem als burger, terwijl hij als een publiek persoon wordt neergezet. Hij is nooit medewerker geweest, heeft nooit als publiek persoon een eed afgelegd en heeft nimmer betaald gekregen als ambtenaar.
Klager heeft de omroep verzocht het artikel te verwijderen, maar dat is niet gebeurd. In zijn contact met de omroep heeft hij laten weten er trots op te zijn dat hij nog een vrije mening heeft.
Volgens klager is nu zijn leven verwoest. Hij heeft talloze bedreigingen ontvangen en het zal hem bijvoorbeeld belemmeren in het vinden van werk, nu dit via Google altijd zal zijn te vinden.

Omroep Flevoland stelt hier tegenover dat de redactie op 17 juni 2018 rond 13:30 uur werd gewezen op een nieuwswaardig bericht op de website van de VVD. Daarin nam de partij afstand van de uitspraken van klager, die tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op de VVD-kieslijst stond. Klager is zelf verantwoordelijk voor zijn uitspraken en de reacties die deze oproepen. Hij heeft zijn uitspraken gedaan op een openbaar medium en de omroep heeft pas journalistieke interesse getoond toen één van de grootste partijen in Almere er in de publieke ruimte iets van vond. Het nieuwsfeit is door de redactie opgepakt, gecheckt en gepubliceerd, en in de juiste context – de VVD vindt iets – gepubliceerd. Op de redactie is wel gediscussieerd over de vraag hoe het bericht moest worden geschreven. Er was onduidelijkheid over de status van het lidmaatschap van klager. Verder is besproken welke terminologie moest worden gehanteerd – discriminatie, racisme, belediging – waarna is besloten om de formulering van de VVD te volgen.
Op de zitting licht Zwart toe dat bij de redactionele overwegingen ook een rol heeft gespeeld dat de VVD in Almere vaker problemen heeft met de kandidaten op haar kieslijst. Klager stond op die lijst en ambieerde dus kennelijk een publieke functie. Berends voegt hieraan toe dat de vorming van het college nog gaande was. Aangezien er op klager persoonlijke stemmen waren uitgebracht, had hij nog in de gemeenteraad kunnen komen. Zwart benadrukt dat de omroep heeft gepubliceerd nadat het bericht op de website van de VVD is verschenen.
Kort na de publicatie heeft klager contact opgenomen met de redactie, waarbij hij eiste dat het bericht werd verwijderd. Hij ontkende niet dat hij de betreffende reactie op Facebook had geschreven, maar hij liet weten dat de context anders was. Hierop is besloten het bericht niet te verwijderen, maar de reactie van klager daaraan toe te voegen. Naar aanleiding van verdere correspondentie tussen partijen heeft de hoofdredacteur klager nog uitgenodigd voor een gesprek. Klager heeft die uitnodiging afgeslagen met de mededeling dat hij alleen Zwart wilde spreken. Dit heeft de hoofdredacteur afgewezen.
Volgens de omroep is zij journalistiek zorgvuldig omgegaan met alle belangen.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Dit brengt mee dat het de omroep vrijstond aandacht te besteden aan de kwestie op de wijze zoals zij heeft gedaan. Dat het bewuste filmpje – met de reactie van klager – inmiddels niet meer online stond, doet daaraan niet af.

Voor de gemiddelde lezer is voldoende duidelijk dat het artikel is gebaseerd op de berichtgeving van de VVD in Almere. Daarbij heeft de omroep bovendien aangehaakt bij de bewoordingen van de VVD, die in haar bericht onder meer heeft vermeld: “Een van de kernwaarden van de VVD is gelijkwaardigheid en daarom werpen wij discriminatie ver van ons.” De Raad vindt niet dat met de wijze waarop uit de Facebook-reactie van klager is geciteerd, een andere betekenis c.q. lading aan die reactie is gegeven.

Verder behoeft een journalist bij berichtgeving van feitelijke aard – waarvan hier sprake is – in beginsel geen wederhoor toe te passen. Niet is gebleken van bijzondere omstandigheden, waardoor toch wederhoor bij klager had moeten worden toegepast. Het siert de omroep bovendien dat zij direct nadat klager bezwaar had gemaakt, zijn reactie in een update heeft opgenomen.

Ten slotte vindt de Raad het journalistiek toelaatbaar dat de omroep klager in de gegeven omstandigheden heeft aangemerkt als publiek figuur en zijn naam in het artikel heeft vermeld. Het gaat hier immers om een publicatie naar aanleiding van een openbaar bericht van de VVD Almere over een voormalig lid en kandidaat voor de gemeenteraadsverkiezingen, welke verkiezingen nog geen drie maanden daarvoor hadden plaatsgevonden. De VVD heeft zich in haar bericht gedistantieerd van klager als publiek figuur en niet als ‘gewone burger’.

Een en ander leidt tot de conclusie dat Zwart en Omroep Flevoland journalistiek zorgvuldig hebben gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A., B.3 en C.1

CONCLUSIE

H. Zwart en Omroep Flevoland hebben journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 19 november 2018 door mw. mr. A.E. van Montfrans, voorzitter, mr. I.R.J. Barends, mw. dr. Y.M. de Haan, L.C. Hauben en mw. drs. M.M. Klaassen, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.