2018/11 zorgvuldig

Samenvatting

E. Wijnands en BN DeStem hebben in het artikel “De vergeten Afrikaanse krijgers uit Nederlands-Indië” aandacht besteed aan de familiegeschiedenis van twee inwoners van Breda. Aanleiding daarvoor was de documentaire ‘De Vergeten Krijgers’ van mevrouw G.E. Molemans (klaagster), waarnaar in het artikel wordt verwezen. Het stond Wijnands vrij om aandacht te besteden aan het verhaal van de geïnterviewden op de wijze zoals zij heeft gedaan. Gelet op de context van de publicatie behoefde Wijnands de informatie niet te verifiëren dan wel bij klaagster wederhoor toe te passen. De Raad voor de Journalistiek vindt dat Wijnands en de krant met de berichtgeving en de klachtafhandeling journalistiek zorgvuldig hebben gehandeld.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

G.E. Molemans

tegen

E. Wijnands en de hoofdredacteur van BN DeStem

Mevrouw G.E. Molemans te Amsterdam (klaagster) heeft op 20 oktober 2017 een klacht ingediend tegen mevrouw E. Wijnands en de hoofdredacteur van BN DeStem. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van klaagster en mevrouw H. van der Kaa, hoofdredacteur, betrokken van 24 november 2017 en 20 december 2017.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 19 januari 2018 in aanwezigheid van klaagster. Wijnands en de krant zijn daar niet verschenen.

DE FEITEN

Op 20 oktober 2017 is op de website van BN DeStem een artikel van de hand van Wijnands verschenen met de kop “De vergeten Afrikaanse krijgers uit Nederlands-Indië”. De intro van het artikel luidt:
“Het is een stukje nagenoeg vergeten geschiedenis. Die van de overgrootvader van Elly (62) en Douglas (65) Hoed uit Breda. Zij stammen af van de Belanda Hitam, de Zwarte Hollanders. Een groep Afrikaanse soldaten die rond 1830 vanuit Ghana naar Java werd gebracht om daar in dienst te treden bij het KNIL, het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger.”
Verder bevat het artikel onder meer de volgende passage:
“Woensdag draait in Chassé Cinema om 16 uur de documentaire De Vergeten Krijgers van regisseur Griselda Molemans. ,,Daarin vertelt onze oom Daan zijn verhaal”, zegt Elly. Zij en Douglas pakken er de nodige boeken bij, krantenknipsels, foto's en beginnen te vertellen.”
Het artikel is op 21 oktober 2017 in de papieren editie van de krant gepubliceerd.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster stelt dat het artikel een groot aantal feitelijke onjuistheden en door de geïnterviewden verzonnen details bevat. Zij maakt er bezwaar tegen dat haar documentaire als schamele kapstok is gebruikt om de geïnterviewden, die zijn gedreven door ijdelheid en amper iets begrijpen van hun eigen afstamming, een podium te geven. Daarbij is ook nog ten onrechte de indruk gewekt dat de documentaire alleen over de oorsprong van de Indo-Afrikaanse gemeenschap gaat, terwijl de verhaallijn daadwerkelijk gaat over erkenning, rechtsherstel en een openstaande claim jegens de Nederlandse Staat.
Volgens klaagster is Wijnands in gebreke gebleven door de feiten niet te checken. Wijnands beschikte wellicht over de folder van de documentaire, maar die bevat slechts de data van de screenings en één alinea tekst. Als zij de moeite had genomen om de persmap met alle historische en actuele details op te vragen, dan had zij alle feiten op een rij gehad. Ook had Wijnands wederhoor kunnen toepassen, maar dat heeft ze eveneens nagelaten.
Op de zitting benadrukt klaagster dat de informatie in het artikel van feitelijke aard is en geen beleving. Door de onjuistheden komt de kern van haar documentaire nu volstrekt niet tot uiting.

Wijnands en BN DeStem stellen hier tegenover dat zij door Elly Hoed zijn geattendeerd op de vertoning van de documentaire, waarbij zij aanbood om aan de krant een toelichting te geven. Vervolgens heeft Wijnands Hoed en haar broer geïnterviewd, hetgeen leidde tot het gewraakte artikel. De documentaire van klaagster was dus niet meer dan de aanleiding, het onderwerp van het artikel was de ‘ontdekkingsreis’ van de twee Bredanaars; mensen uit de regio, met wie de lezer zich verwant kan voelen. Het verhaal dat zij hadden ontdekt via hun ‘oom’ Daan, een huisvriend van hun vader en de echtgenoot van hun nicht, was voor henzelf lange tijd onbekend geweest. Het artikel gaat over hun beleving en heeft niet als insteek de geschiedenis van de Afrikaanse KNIL-soldaten weer te geven. Aangezien het een persoonlijk familierelaas betrof, heeft Wijnands het niet nodig gevonden de door de geïnterviewden verstrekte informatie te verifiëren. De door klaagster aangevoerde feitelijke onjuistheden betreffen voornamelijk aanvullingen van details.  Het kleine artikel, bedoeld voor een algemeen lezerspubliek, ging echter niet om die details.
Wijnands en de krant betwisten dat het artikel klaagster heeft geschaad. De persoonlijke noot van het artikel zal lezers er juist toe hebben aangezet om de documentaire te bezoeken. Het artikel is overigens door de geïnterviewden met enthousiasme ontvangen.
Ten slotte meent de hoofdredactie dat de chef Baronie adequaat op de klacht heeft gereageerd. Haar uitleg aan klaagster is vriendelijk en uitgebreid geformuleerd.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht.

Gezien de opzet van de publicatie en de toon ervan, zijn de bedoeling en de aard van de daarin opgenomen informatie voor de lezer voldoende duidelijk: de publicatie behelst vooral het persoonlijke verhaal en de persoonlijke visie van de geïnterviewden bij een stukje geschiedenis. De documentaire van klaagster was hiervoor de aanleiding en feitelijke verslaglegging over (het onderwerp van) klaagsters documentaire staat niet voorop. Het stond Wijnands vrij om aandacht te besteden aan het verhaal van de geïnterviewden op de wijze zoals zij heeft gedaan.
 
Het is voorstelbaar dat de publicatie klaagster, vanwege haar professionele benadering van het onderwerp, niet welgevallig is. Dat zij het niet eens is met de uitlatingen van de geïnterviewden, wil echter niet zeggen dat Wijnands de citaten niet had mogen gebruiken. Gelet op de context van de publicatie behoefde Wijnands de in het artikel verwerkte informatie niet te verifiëren dan wel bij klaagster wederhoor toe te passen.

Verder heeft de krant serieus op de klacht gereageerd. Dat klaagster zich niet in de reactie kan vinden, is onvoldoende voor de conclusie dat de klachtafhandeling onzorgvuldig is geweest.

Een en ander leidt tot de conclusie dat Wijnands en BN DeStem journalistiek zorgvuldig hebben gehandeld.

Relevant punt uit de Leidraad van de Raad: A.
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2011/73

CONCLUSIE

Wijnands en BN DeStem hebben journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 20 maart 2018 door mw. mr. J.W. Bockwinkel, voorzitter, A. Mellink MPA, mw. H.M.M. Nietsch, F.Th.H. Ruys en mw. M. Stenneke, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.