2018/10 zorgvuldig

Samenvatting

EenVandaag heeft in het item “OM: ‘essentieel bewijs’ in versleutelde berichten” beelden getoond van een politie-inval op een woonwagenlocatie in Den Haag. De Vereniging voor Sinti, Roma en Woonwagenbewoners (klaagster) vindt dit stigmatiserend. De Raad voor de Journalistiek deelt dit standpunt niet. Het gebruik van de beelden was journalistiek relevant. Bovendien zijn in de begeleidende tekst geen termen gebruikt die duiden op een woonwagenlocatie, terwijl de gemiddelde kijker uit de beelden waarschijnlijk niet zal hebben kunnen opmaken dat het een woonwagenlocatie betrof. EenVandaag heeft dan ook journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

Vereniging voor Sinti, Roma en Woonwagenbewoners

tegen

de hoofdredacteur van EenVandaag (AVROTROS)

Mevrouw S. Achterbergh, voorzitter, heeft op 18 oktober 2017 namens de Vereniging voor Sinti, Roma en Woonwagenbewoners (klaagster) een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van EenVandaag. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van de heer R. van Brakel, hoofdredacteur, betrokken van 5 januari 2018.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 19 januari 2018 in aanwezigheid van de heer B. de Waal, verslaggever van EenVandaag, en de heer J. Illy, eindredacteur van EenVandaag. Klaagster was daar niet vertegenwoordigd.

Voorafgaand aan de zitting heeft de Raad de gewraakte uitzending bekeken.

DE FEITEN

Op 31 mei 2017 is in een uitzending van het televisieprogramma EenVandaag (AVROTROS) een item uitgezonden met de titel “OM: ‘essentieel bewijs’ in versleutelde berichten”. De uitzending wordt door de presentatrice ingeleid als volgt:
“Politie en justitie hebben cruciaal bewijsmateriaal gevonden tegen zware criminelen die verdacht worden van liquidaties, drugshandel en afpersing. Het gaat om zeer belastende gesprekken tussen boeven die zijn gevonden op de gekraakte server van Ennetcom, een aanbieder van versleutelde telefoons waarmee criminelen communiceren.”
Even later vervolgt de voice-over:
“Die strijd begint met een politie inval in Nijmegen, nu ruim een jaar geleden, bij het bedrijf Ennetcom, op dat moment de grootste aanbieder van pgp-telefoons. (…) De eigenaar van het miljoenen bedrijf wordt opgepakt, computers in beslag genomen, maar de grootste klap voor de onderwereld komt nog (…).”
Tegelijkertijd zijn beelden getoond van een politie-inval op een woonwagenlocatie in Den Haag.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster stelt dat de beelden van de woonwagenlocatie in Den Haag zijn gemaakt in april 2016. Toen is tijdens een inval bij één bewoner een partij pgp-telefoons gevonden, die bestemd was voor de verkoop. De handel in dit soort telefoons is legaal en de vondst duidt enkel op een handelsvoorraad. Door het tonen van de beelden in combinatie met de begeleidende tekst is bij de kijker ten onrechte de indruk gewekt dat de eigenaar van de server van Ennetcom woonachtig was op die locatie en dat hij daar is gearresteerd. Dit is uitermate schadelijk voor de beeldvorming over de gehele woonwagengemeenschap in Nederland. Weliswaar hebben sommige leden van deze gemeenschap banden met de criminele wereld, maar de meesten leiden een normaal leven en zijn goed geïntegreerd in de Nederlandse samenleving. Het zijn verdraaide verhalen als deze, die hen hun afkomst doet verzwijgen in het dagelijks leven. De woonwagengemeenschap heeft er belang bij dat media op een evenwichtige manier daarover berichten. EenVandaag heeft echter een stigmatiserende reportage uitgezonden, aldus klaagster.

EenVandaag stelt hier tegenover dat het kenmerkend was voor het netwerk van Ennetcom, dat dit de communicatie van duizenden pgp-telefoons faciliteerde. Die telefoons werden tot de inbeslagname als niet te kraken beschouwd, waardoor ze gebruikt werden voor communicatie over strafbare activiteiten. Nadat de versleutelde informatie op de servers van Ennetcom was gekraakt, heeft de politie aan de hand van die informatie verschillende mensen opgepakt wegens verdenking van strafbare feiten. In dit kader waren de beelden van de inval in Den Haag relevant voor het item. Bij deze inval zijn ook vuurwapens en een groot bedrag aan contant geld gevonden. De betrokken bewoner is vastgezet wegens verdenking van drugshandel, witwassen, wapenbezit en deelname aan een criminele organisatie. De inval vond plaats op hetzelfde moment als de inval bij Ennetcom, waarvan geen beelden beschikbaar zijn. In de voice-over is vermeld dat de inval bij Ennetcom het begin was van een reeks invallen. Nadien zijn er verschillende invallen geweest bij andere verdachten.
Verder wijst EenVandaag erop dat het woonwagenkamp in Den Haag op geen enkel moment is genoemd. De woorden ‘woonwagenkamp’, ‘kamp’ of ‘bewoners van het woonwagenkamp’ zijn niet gebruikt. Voor zover kijkers al uit de beelden hebben kunnen afleiden dat de inval op een woonwagenkamp plaatsvond, kan dat niet tot gevolg hebben dat die beelden als stigmatiserend kunnen worden bestempeld.
Op de zitting voegen De Waal en Illy hieraan nog toe dat de woordkeus bij de beelden van het woonwagenkamp in Den Haag wellicht wat ongelukkig is geweest. Hierdoor kunnen kijkers ten onrechte hebben gedacht dat het de inval in Nijmegen betrof.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht.

Door de begeleidende tekst is bij sommige kijkers wellicht de onjuiste indruk gewekt dat de getoonde beelden van de woonwagenlocatie zijn gemaakt tijdens de inval in Nijmegen,  waarbij de eigenaar van Ennetcom is aangehouden.
EenVandaag heeft genoegzaam aannemelijk gemaakt dat deze beelden, van een inval op de woonwagenlocatie in Den Haag, betrekking hadden op het onderwerp van de uitzending en dat het gebruik van die beelden journalistiek relevant was. Er is geen gebruik gemaakt van beeldmateriaal bij een ander onderwerp of met een andere context dan waarvoor de beelden zijn gemaakt.
Daarbij komt dat in de tekst geen termen zijn gebruikt die duiden op een woonwagenlocatie en dat de gemiddelde kijker uit de beelden waarschijnlijk niet zal hebben kunnen opmaken dat het een woonwagenlocatie betrof.
Van stigmatiserende berichtgeving over de personen wiens belangen klaagster behartigt, is geen sprake.
 
Een en ander leidt tot de conclusie dat EenVandaag journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A. en C.

CONCLUSIE

EenVandaag heeft journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 20 maart 2018 door mw. mr. J.W. Bockwinkel, voorzitter, A. Mellink MPA, mw. H.M.M. Nietsch, F.Th.H. Ruys en mw. M. Stenneke, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.