2016/5 deels-onzorgvuldig

Samenvatting

Dagblad van het Noorden heeft in de artikelen “Wakker Emmen keert zich tegen noodopvang” en “Analyse: Wakker Emmen staat alleen in kwestie asielopvang” op journalistiek onzorgvuldige wijze bericht over het standpunt van Wakker Emmen in de asielzoekersproblematiek. Dat concludeert de Raad voor de Journalistiek naar aanleiding van een klacht van H. Velzing, gemeenteraadslid van Wakker Emmen. De Raad vindt dat de krant met het gebruik van de zinnen  “‘Genoeg is genoeg’ is het motto.” en “Met het populistische standpunt om geen extra asielzoekers op te nemen vervreemdt Wakker Emmen zich van de rest van de raad en het college.” ten onrechte een negatieve inkleuring heeft gegeven aan het standpunt van de partij. Met de publicatie van het bericht “VVD: Wakker Emmen plaatst zich in hoek PVV” heeft de krant niet ontoelaatbaar gehandeld. Dit bericht bevat slechts de mening van de VVD, zodat wederhoor bij Wakker Emmen niet nodig was. Ten slotte meent de Raad dat zijn nieuwe werkwijze een andere klachtafhandeling vergt dan de wijze waarop de hoofdredactie in dit geval te werk is gegaan. Door niet inhoudelijk in te gaan op de klacht heeft de krant ook op dit punt onzorgvuldig gehandeld. De Raad doet de aanbeveling aan Dagblad van het Noorden om deze conclusie ruimhartig te publiceren.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

H. Velzing

tegen

de hoofdredacteur van Dagblad van het Noorden

De heer H. Velzing te Klazienaveen (klager) heeft op 22 oktober 2015 een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van Dagblad van het Noorden. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van P. Sijpersma, hoofdredacteur, betrokken die is ontvangen op 18 november 2015.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 27 november 2015. Namens klager was daar de heer J. van Goethem aanwezig, die de klacht heeft toegelicht aan de hand van een notitie. Aan de zijde van de krant zijn de heer M. Bootsgezel, coördinator Drenthe, en de heer G. Meijer, verslaggever, verschenen.

DE FEITEN

Op 6 september 2015 verscheen op de website van Dagblad van het Noorden een artikel met de kop “Wakker Emmen keert zich tegen noodopvang”. De intro van het artikel luidt:
“Het is uiterst twijfelachtig of Emmen mee gaat werken aan noodopvang voor asielzoekers. Wakker Emmen, de grootste fractie in de gemeenteraad, is tegen.”
Verder luidt het artikel:
‘Genoeg is genoeg’
Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) doet een beroep op de gemeente om een bijdrage te leveren in tijdelijke opvang van 400 tot 600 asielzoekers uit oorlogsgebieden. Met als beoogde plek de directe omgeving van asielzoekerscentrum Hesselanden aan de Wilhelmsweg. Daar zouden dan tijdelijke onderkomens worden gebouwd. Wakker Emmen voelt echter niets voor dat plan. ‘Genoeg is genoeg’ is het motto.
Overlast
Fractievoorzitter Gunnar Jens Bijlsma: ,,De 600 asielzoekers die er nu zitten, brengen geen overlast. Het is rustig, alles loopt soepel. Maar laten we dat vooral zo houden. Een verdubbeling zorgt hoe dan ook voor meer druk in de directe omgeving. Van enkele omwonenden hebben we de eerste reacties al binnen. Zij vrezen voor overlast.””

Het artikel is – zonder tussenkoppen – ook verschenen in de papieren editie van de krant van 7 september 2015.

Verder verscheen op 7 september 2015 op de website van de krant een bericht met de kop “VVD: Wakker Emmen plaatst zich in hoek PVV”.  De tekst van het bericht luidt verder:
“De VVD-fractie in de gemeenteraad van Emmen is voor de komst van 400 tot 600 extra asielzoekers naar de gemeente.
De VVD neemt hiermee stelling tegen het standpunt van Wakker Emmen. Raadslid Nynke Houwing noemt het afwijzende standpunt van genoemde fractie onbegrijpelijk: ,,Het optreden van wethouder Jisse Otter in Cassata (een programma van RTV Drenthe, red.) en de verklaring in Dagblad van het Noorden van vanmorgen laat zien dat de coalitie zeer verdeeld is over dit onderwerp. Wakker Emmen plaatst zich daarmee in de hoek van de PVV.”

Diezelfde dag verscheen op de website van de krant een artikel met de kop “Analyse: Wakker Emmen staat alleen in kwestie asielopvang”. Het artikel luidt verder:
“Met het populistische standpunt om geen extra asielzoekers op te nemen vervreemdt Wakker Emmen zich van de rest van de raad en het college.
Wakker Emmen staat helemaal alleen in haar opvatting dat de tijdelijke opvang van 400 tot 600 extra asielzoekers in Emmen ongewenst is. En dus zal de tijdelijke noodopvang voor hooguit zeshonderd oorlogsvluchtelingen er wel komen – de verreweg grootste fractie in de Emmer raad heeft opnieuw het nakijken.
Wethouder Jisse Otter deed zaterdag voor de microfoon van de collega’s van RTV Drenthe nog zo zijn best om uit te leggen waarom Emmen niet méér asielzoekers moet opvangen (het hoofdargument is de scheefgroei in het land) – het grootste deel van de raad en het niet-Wakker Emmen-deel van het college moet de woorden met verbazing hebben aangehoord.”

Klager is raadslid van Wakker Emmen. In een e-mail van 25 september 2015 gericht aan de hoofdredacteur heeft hij zijn abonnement opgezegd en meer in het algemeen zijn bezwaren kenbaar gemaakt tegen de wijze waarop de krant over Wakker Emmen bericht. De hoofdredacteur heeft daarop per e-mail aan klager het volgende bericht:
“Jammer dat u de krant opzegt, na recente strubbelingen met twee van onze verslaggevers in Emmen. Ik respecteer uw besluit en neem aan dat u zelf bij de afdeling Abonnementen uw beëindiging van het lidmaatschap heeft gemeld.”
In zijn uitvoerige reactie van 8 oktober 2015 heeft klager zijn bezwaren toegelicht aan de hand van de hiervoor bedoelde artikelen van 6 en 7 september, waarbij hij onder meer het volgende aan de hoofdredacteur heeft geschreven:
“Het uitblijven van enige inhoudelijke reactie op mijn argumenten, waarbij ik het met name voor de politiek en het democratische gehalte van de samenleving schadelijk vind dat uw wijze van het verslagleggen van het nieuws een polariserende werking heeft, nopen mij ertoe hierover een klacht bij de Raad voor de Journalistiek te deponeren. (…)
De reactie van de hoofdredactie op mijn bericht was (citaat): [RvdJ: klager citeert de hiervoor weergegeven reactie van de hoofdredacteur]. Deze reactie van de hoofdredacteur gaat helemaal voorbij aan de argumenten op grond waarvan ik het abonnement opzeg wegens dringende redenen. Kennelijk voelt zelfs de hoofdredacteur zich “te verheven” om inhoudelijk te reageren op de argumenten welke ik hem – mede in mijn functie van gemeenteraadslid namens Wakker Emmen – heb toegezonden.”
De hoofdredacteur heeft daarop in een e-mail nog het volgende aan klager geschreven, waarbij sommige passages in de kopie zijn weggevallen:
“Anders dan u stelt voel ik mij geenszins te verheven om met u […] debat te gaan. Daarvoor is echter wel enige redelijkheid vereist […] ontbreekt het aan uw kant, wat mij betreft. Bovendien verbindt […] abonnement aan het feit dat de krant dingen schrijft die u niet […] Daarmee brengt u een sanctie in werking, wat mij al niet zint, […] bovendien van uitgaat dat wat u betreft de uitkomst van de uit[…] argumenten al vaststaat. Ook dat is onredelijk en ik kan niet erg goed tegen onredelijkheid. U ziet, erg verheven ben ik niet.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Volgens klager heeft de krant ten onrechte door de wijze van berichtgeving een beeld geschetst dat Wakker Emmen tegen asielzoekers is. De berichtgeving is niet waarheidsgetrouw, omdat het standpunt van Wakker Emmen is dat er scheefgroei in de opvang is ontstaan, waardoor er een te hoge druk op het draagvlak binnen de samenleving wordt gelegd. Daarnaast is de berichtgeving onvolledig vanwege het ontbreken van de specifieke argumenten waarom de partij niet meer asielzoekers wilde opnemen binnen de gemeente. Het ontbreken van deze argumenten heeft tot gevolg dat er een eenzijdige en tendentieuze berichtgeving ontstaat naar de burgers, die een polariserende werking heeft.
Op de zitting heeft Van Goethem namens klager toegelicht dat de krant polariserende zinsneden heeft gebruikt – “‘Genoeg is genoeg’” en “Met het populistische standpunt om geen extra asielzoekers op te nemen vervreemdt Wakker Emmen zich van de rest van de raad en het college.” – die niet zijn onderbouwd en waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen de mening van de journalist en de feitelijke nieuwsverslaglegging. Van Goethem wijst erop dat ‘Genoeg is genoeg’ een officieel motto is van de PVV tijdens de Staten verkiezingen. De door de PVV geformuleerde invulling aan dit motto geeft een extreem nationalistische visie op asielzoekers weer. Dit is niet het standpunt van Wakker Emmen. Van Goethem benadrukt dat de krant eerst voor Wakker Emmen een motto heeft gecreëerd. Dit motto heeft Wakker Emmen nooit gebruik. Vervolgens heeft de krant gesteld dat dit – gezien de maatschappelijke ontwikkelingen – een populistisch standpunt is. Deze cirkelredenering deugt niet. Ten aanzien van de tweede publicatie licht Van Goethem toe dat de daarin vervatte VVD-uitspraak tot stand is gekomen op basis van het eerste onjuiste artikel en dat daarom wederhoor bij Wakker Emmen had moeten worden toegepast.
Klager wenst niet in een hoek te worden gezet bij de PVV.
Ten slotte vindt klager dat de hoofdredactie zijn klacht niet serieus heeft behandeld.

Dagblad van het Noorden stelt daar tegenover dat in de berichtgeving het beeld is geschetst dat Wakker Emmen tegen de opvang van méér asielzoekers is. Aanleiding voor de berichtgeving vormde een optreden van Wakker Emmen-wethouder Otter in een radioprogramma van RTV Drenthe. In die uitzending deelde Otter mee geen heil te zien in een noodopvang voor asielzoekers in Emmen. De verslaggever heeft daarom contact gezocht met de heer Bijlsma, fractievoorzitter van de partij, die vertelde dat de partij inderdaad geen heil zag in de noodopvang. De fractie was van mening dat de gemeente met het bestaande asielzoekerscentrum voldoende opvang voor asielzoekers heeft geregeld. Dit heeft de verslaggever in eigen woorden samengevat in de zin “’Genoeg is genoeg’, is het motto.” Daaronder krijgt Bijlsma in een citaat ruimte om uit te leggen waarom de partij niet meer asielzoekers wil opvangen. Pas in de avonduren van diezelfde dag – dus ruim ná de publicatie van het artikel – mailde Wakker Emmen een persbericht waarin de partij haar standpunt verder uiteenzette. Op de zitting heeft Bootsgezel toegelicht dat de vergelijking met de PVV niet de meest gelukkige woordkeus is geweest en de lading niet zo is bedoeld, maar dat daarmee de krant niet over de schreef is gegaan.
Verder voert de krant aan dat de eerste publicatie koren op de molen van andere partijen was, waaronder de VVD. Die stuurde dezelfde dag een persbericht, waarin ze steun uitsprak voor de noodopvang en waarin raadslid Houwing haar mening gaf over de houding van Wakker Emmen. Die mening is als een aan haar toegeschreven citaat verwerkt in het bericht. Wederhoor was daarbij niet nodig, aldus de krant.
Omdat de kwestie de gemoederen in de Emmer politiek zo bezighield, is er nog een nieuwsanalyse gepubliceerd. Blijkens de klacht valt klager vooral over de opmerking dat Wakker Emmen zich met haar standpunt in de populistische hoek plaatst. In de context van de landelijke discussie die over vluchtelingen wordt gevoerd, lijkt de constatering dat dit een populistisch standpunt is echter houdbaar. Op de zitting voegt Bootsgezel hieraan toe dat ‘populistisch’ inhoudt dat problemen makkelijk worden voorgesteld om kiezers te trekken en dat dit hier het geval is.
Ten slotte meent de krant dat het klachtonderdeel over de wijze waarop de hoofdredactie met de klacht is omgegaan, geen betrekking heeft op een journalistieke handeling. Op de zitting licht Bootsgezel nog toe dat de ‘chantage’ van klager om zijn abonnement op te zeggen, geen goede basis vormde voor een vruchtbaar gesprek.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Kern van de klacht is dat de krant een onjuiste kleur heeft gegeven aan het standpunt van Wakker Emmen.

Met de zin “‘Genoeg is genoeg’ is het motto.” is ten onrechte de suggestie gewekt dat Wakker Emmen ‘Genoeg is genoeg’ als motto hanteert. Het is aannemelijk dat de gemiddelde lezer hieruit begrijpt dat Wakker Emmen zich hiermee aansluit bij de PVV, die – zoals algemeen bekend is – de leus ‘Genoeg is genoeg’ veelvuldig hanteert. Het is niet duidelijk dat de zin een parafrase van de verslaggever bevat van het – minder extreme en meer genuanceerde – standpunt van Wakker Emmen, dat zich met name keert tegen de onevenredige verdeling van asielzoekers in Nederland in de landelijke asielopvang. De laatste alinea, waarin fractievoorzitter Bijlsma wordt geciteerd, maakt dit onvoldoende helder.

De ‘analyse’ is onvoldoende herkenbaar als een opiniërende bijdrage. De gemiddelde lezer zal het artikel als een feitelijk verslag en niet als duiding van de verslaggever opvatten. In het verlengde van het voorgaande heeft de krant het standpunt van Wakker Emmen ten onrechte als ‘populistisch’ gekwalificeerd. Het (vermeende) ‘populistische’ standpunt wordt bovendien extra negatief ingekleurd door de vermeldingen dat Wakker Emmen ‘alleen staat’ en ‘zich vervreemdt’ van de andere partijen in de lokale politiek.

De Raad meent dat de berichtgeving op deze punten niet waarheidsgetrouw en tendentieus is. De krant heeft daarmee journalistiek onzorgvuldig gehandeld.

Met de publicatie van het bericht “VVD: Wakker Emmen plaatst zich in hoek PVV” heeft de krant niet ontoelaatbaar gehandeld. Het is duidelijk dat in dit bericht slechts de mening van de VVD is weergegeven. De krant behoefde daarom geen wederhoor bij Wakker Emmen toe te passen.

Ten aanzien van de afhandeling van de klacht door de hoofdredactie meent de Raad – anders dan de krant – dat het hier weldegelijk gaat om een journalistieke gedraging die door de Raad kan worden beoordeeld. De Raad heeft zich in eerdere conclusies herhaaldelijk hierover uitgelaten.
Met de ingang van zijn nieuwe werkwijze per 1 november 2013 – waarover de mediasector vooraf uitvoerig is geconsulteerd – fungeren hoofdredacties als eerste lijn in de afhandeling van klachten en zijn klagers verplicht hun bezwaren eerst aan het betrokken medium voor te leggen. Achtergrond van deze bepaling is dat – in het kader van een goede zelfregulering door de media – partijen eerst samen overleg voeren om te bezien of zij tot een minnelijke oplossing van het probleem kunnen komen.

Het voorgaande brengt mee dat hoofdredacties klachten op een zorgvuldige manier moeten afhandelen. Dit geldt ook als een klager zijn bezwaren op een ongelukkige en/of minder welgevallige wijze aan de hoofdredactie heeft voorgelegd. Dit uitgangspunt vraagt een andere klachtafhandeling dan de wijze waarop de hoofdredactie in dit geval te werk is gegaan. Klager heeft in zijn twee e-mails aan de hoofdredacteur uitvoerig toegelicht tegen welke artikelen hij bezwaar heeft en waarom. De hoofdredactie heeft hierop in het geheel niet inhoudelijk gereageerd. De Raad vindt dat de hoofdredactie daarmee de klacht onvoldoende serieus heeft genomen en onnodig heeft gesimplificeerd. Dat klager met het voorleggen van zijn inhoudelijke bezwaren tevens zijn abonnement heeft opgezegd, biedt daarvoor geen rechtvaardiging. Ook op dit punt heeft Dagblad van het Noorden journalistiek onzorgvuldig gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A., B.3. en C.1
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2015/14, RvdJ 2015/8, RvdJ 2011/80 en RvdJ 2007/26

CONCLUSIE

Voor zover de klacht is gericht tegen de artikelen “Wakker Emmen keert zich tegen noodopvang” en “Analyse: Wakker Emmen staat alleen in kwestie asielopvang”  alsmede tegen de wijze waarop de klacht is behandeld, heeft Dagblad van het Noorden journalistiek onzorgvuldig gehandeld.
Met de publicatie van het artikel “VVD: Wakker Emmen plaatst zich in hoek PVV” heeft Dagblad van het Noorden journalistiek zorgvuldig gehandeld.

De Raad doet de aanbeveling aan Dagblad van het Noorden om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.

Zo vastgesteld door de Raad op 16 februari 2016 door mw. mr. C.C.W. Lange, voorzitter, M.C. Doolaard, mw. dr. Y.M. de Haan, mw. J.R. van Ooijen en mw. M.J. Rietkerk, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.