2016/17 deels-onzorgvuldig

Samenvatting

A. Kamsteeg, hoofdredacteur van het tijdschrift Zelfbeschikking heeft journalistiek onzorgvuldig gehandeld door een afspraak met klaagster over het niet-vermelden van haar naam, te schenden. De wijze waarop Kamsteeg de klacht heeft afgehandeld is niet onzorgvuldig. Op verzoek van klaagster ziet de Raad af van de aanbeveling aan Zelfbeschikking om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X

tegen

A. Kamsteeg, de hoofdredacteur van Zelfbeschikking

Mevrouw X te […] (klaagster) heeft op 28 december 2015 een klacht ingediend tegen de heer A. Kamsteeg, de hoofdredacteur van het tijdschrift Zelfbeschikking, een uitgave van Stichting Zelfbeschikking Molukkers en Papoea’s (Stichting ZMP). Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie betrokken van klaagster en Stichting ZMP van 16 februari, 11 en 14 maart 2016.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 18 maart 2016 in aanwezigheid van klaagster, die werd vergezeld door de heer F. Janssen. Namens Stichting ZMP zijn de heren G. Flapper en T. van ’t Foort, bestuursleden, verschenen.

DE FEITEN

In Zelfbeschikking nr. 1 van juni 2015 verscheen een artikel van de hand van klaagster en Janssen dat gaat over mensenrechtenschending op de Molukken.

Voorafgaand aan de publicatie heeft klaagster c.q. Janssen in e-mails aan Kamsteeg van 3 maart 2015 en van 3, 9 en 10 april 2015 uitdrukkelijk verzocht om wegens veiligheidsreden niet de echte naam van klaagster, maar haar pseudoniem ‘[Y]’ bij het artikel te vermelden. In de e-mail van 9 april, die Janssen aan Kamsteeg heeft gestuurd en in CC aan Flapper, schrijft hij in rode letter en geel gemarkeerd:
“HEEL ERG BELANGRIJK:
Graag nog extra aandacht voor onze namen bij het artikel: [Y] en Francis Janssen.”


En in de e-mail van 10 april, die Janssen aan Kamsteeg heeft gestuurd, eveneens in CC aan Flapper, schrijft hij in geel gemarkeerd:
“HEEL ERG BELANGRIJK:
Gaarne nog extra aandacht voor onze namen bij het artikel:
[Y] en Francis Janssen.”

Niettemin zijn bij het artikel en op de achterkant van het tijdschrift zowel de echte naam van klaagster als haar pseudoniem als auteurs vermeld.

Op 16 juli 2015 heeft klaagster haar klacht over de vermelding van haar naam voorgelegd aan Kamsteeg en Stichting ZMP. Hierop heeft Kamsteeg dezelfde dag gereageerd in een e-mail waarin hij onder meer heeft geschreven:
“Bij thuiskomst las ik snel je uitvoerige mail met klacht. Ik hoop er morgen uitgebreid op in te gaan, maar nu reeds dit. Ik heb aan de mensen in Groningen jullie (door mij persklaar gemaakte) bijdrage doorgegeven met als auteurs [Y] en Francis Janssen. Ik heb dat nog eens nagegaan via mijn verzonden mails en ben er zeker van. Ik heb daarin geen fout gemaakt. Het is mij vooralsnog een raadsel hoe jouw werkelijke naam boven het artikel is gekomen, maar ik zal dat uiteraard uitzoeken. Wat mij betreft, mijn oprechte excuses.”

In zijn vervolgreactie van 17 juli 2015 heeft Kamsteeg, mede namens de redactie, verder aan klaagster onder meer geschreven:
“Naar aanleiding van jullie terechte klacht over het foutief vermelden van de naam boven jullie bijdrage in de laatste Zelfbeschikking is ter redactie uitgezocht waar het mis is gegaan. Het blijkt dat in het proces van persklaar maken tot en met drukken van het blad op zeker moment ten onrechte is uitgegaan van een aanvankelijk door mij verstuurde versie in plaats van de voor drukken later door mij verzonden versie, waarin de namen wel goed stonden vermeld.
Het spijt ons als redactie bijzonder dat deze fout is gemaakt, juist omdat jullie expliciet hadden aangedrongen op het gebruik van de schuilnaam met het oog op de situatie in de Molukken zelf. Namens de redactie dan ook oprechte excuses.
Een kleine pleister op de wond is misschien dat de oplage van het blad gering is en er geen exemplaar naar de Indonesische ambassade is gegaan.
Wat de voorbereiding betreft, meen ik correct te hebben gehandeld door jullie het door mij persklaar gemaakte artikel toe te sturen, waarin jullie je bij de wijzigingen – die uitsluitend journalistiek van aard waren en zeker nodig – hebben neergelegd, met dien verstande dat je mij nadrukkelijk wees op het gebruik van de schuilnaam. Ik heb die toen ook boven het artikel geplaatst, waarna helaas toch het misverstand is ontstaan.
(…)
Van harte hopen we dat jullie onze verontschuldigingen kunnen aanvaarden. We zouden het betreuren als door dit gebeuren er verwijdering tussen ons zou ontstaan. Ook wij – niet-Molukse Nederlanders – streven volhardend en nu al meer dan een halve eeuw het welzijn van de bevolking van de Molukken na.”

Hierna heeft klaagster in een e-mail van 20 juli 2015 aan Kamsteeg en Stichting ZMP laten weten dat zij de reacties van Kamsteeg niet toereikend vond. In reactie hierop heeft het bestuur van Stichting ZMP in een e-mail van 28 juli 2015 onder meer aan klaagster geschreven:
“Het gebruik van de echte naam in plaats van een anonieme, zoals was afgesproken spijt ons zeer. Deze excuses zijn inmiddels ook al in een eerder mail verwoord.”

Vervolgens heeft bestuurslid Van ’t Foort in een e-mail van 17 september 2015 nog het volgende aan klaagster geschreven:
“Het zit mij nog steeds dwars, dat jij zo boos reageerde op de fout die wij als redactie van Zelfbeschikking hebben gemaakt, door jouw naam te noemen. Dat is niet met opzet gebeurd. Dat was een samenloop van omstandigheden. Maar ook ik voel me er wel voor verantwoordelijk. Graag zou ik daar met jou over willen praten. Dat wil ik graag telefonisch doen, maar ik heb je telefoonnummer niet. Als je bereid bent, zou je me dan je telefoonnummer willen mailen?”
Naar aanleiding daarvan heeft klaagster ten slotte op 3 oktober 2015 telefonisch contact gehad met Van ’t Foort.
 
DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster stelt dat zij wegens veiligheidsredenen voor haar en haar familie, zowel op Maluku als in Nederland, diverse keren – zowel mondeling als schriftelijk – dringend heeft verzocht om bij het artikel niet haar echte naam te vermelden, maar haar pseudoniem [Y]. Ondanks de toezegging van Kamsteeg dat dit verzoek gehonoreerd zou worden, is toch haar echte naam gepubliceerd bij een politiek gevoelig artikel over de RMS (Republik Maluku Selatan) en de Molukse Politieke Gevangenen op Maluku. Uit bescherming voor haar familie is klaagster altijd heel voorzichtig met het publiceren van haar achternaam. Deze heeft ze bijvoorbeeld niet op Facebook staan en vermeldt ze niet bij politiek gevoelige bijeenkomsten. Volgens klaagster heeft Kamsteeg nu al haar voorzichtigheid tenietgedaan. In dat verband wijst zij erop dat na de publicatie van haar naam onder andere op Maluku opmerkelijke gebeurtenissen hebben plaatsgevonden.
Klaagster vindt verder dat Kamsteeg haar klacht niet correct heeft afgehandeld. In zijn reacties heeft Kamsteeg er geen blijk van gegeven dat hij door heeft wat voor gevaarlijke consequenties zijn slordige werkwijze heeft. Hij heeft arrogant gemeld dat hij niets fout heeft gedaan en de verantwoordelijkheid ten onrechte afgeschoven op Stichting ZMP. Zijn excuses zijn bovendien mosterd na de maaltijd, want het leed is al geschied, aldus klaagster.

Kamsteeg en Zelfbeschikking stellen daar tegenover dat niet met opzet de naam van klaagster bij het artikel is vermeld. Kamsteeg heeft de juiste naam aan de eindredactie doorgegeven. Op het moment van de lay-outverwerking was de computer van eindredacteur Flapper stuk. Hij heeft toen het artikel opgevraagd van mede-eindredacteur Van ’t Foort, die zich er niet van bewust was dat van het te plaatsen artikel verschillende versies bestonden. Van ’t Foort heeft toen abusievelijk de oude versie aan Flapper gestuurd, waarin nog de echte naam van klaagster was opgenomen. Het was de eindredactie op dat moment niet bekend dat er juist over de naamsvermelding tussen Kamsteeg en klaagster een heftig debat was gevoerd, anders zou ze zeker beter hebben opgelet. De fout is dus ontstaan als gevolg van gebrekkige interne communicatie. De hele redactie is zich bewust van de gebreken en heeft aan klaagster haar excuses aangeboden. Het spijt de redactie dat klaagster die excuses niet heeft geaccepteerd en dat partijen niet in onderling overleg een oplossing hebben kunnen vinden.
Stichting ZMP benadrukt nog dat de veiligheid van activisten en hun familie voor haar een belangrijk aandachtspunt is. De gemaakte excuses zijn niet bedoeld als ‘zand erover’, maar het is een belofte om beter rekening te houden met de veiligheidsbelangen van betrokken.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Klaagster heeft allereerst de vraag voorgelegd of Kamsteeg journalistiek correct heeft gehandeld door zonder haar toestemming haar volledige echte naam in Zelfbeschikking te publiceren.

Als uitgangspunt dient dat een journalist gemaakte afspraken behoort na te komen. Niet ter discussie staat dat klaagster was toegezegd dat haar echte naam niet bij het artikel zou worden vermeld en dat deze afspraak niet is nagekomen. Kamsteeg heeft dit ook erkend. Deze fout, die kennelijk het gevolg is van gebrekkige interne communicatie, kan Kamsteeg (mede) worden verweten. Hij heeft deze afspraak met klaagster gemaakt en het was in de eerste plaats aan hem om ervoor te zorgen dat deze zou worden nageleefd. Extra oplettendheid van zijn kant was bovendien op zijn plaats geweest, gezien het grote belang dat klaagster had bij nakoming van deze afspraak. De handelwijze van Kamsteeg is op dit punt journalistiek onzorgvuldig en hij heeft hiervoor dan ook terecht excuses aangeboden.

Verder heeft klaagster de Raad gevraagd te beoordelen of Kamsteeg haar klacht journalistiek correct heeft afgehandeld.

De Raad vindt dat Kamsteeg serieus op de klacht heeft gereageerd. Kamsteeg heeft in zijn e-mails van 16 en 17 juli 2015 uitgelegd hoe de fout is ontstaan en uitdrukkelijk laten weten dat het hem – en de redactie – bijzonder spijt. Volgens de Raad blijkt uit de e-mail van 17 juli 2015 dat Kamsteeg begrijpt dat het een zeer gevoelige kwestie betreft. Dat klaagster zich niet in die reactie kan vinden, is onvoldoende voor de conclusie dat de klachtafhandeling onzorgvuldig is geweest.

Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2014/38 en RvdJ 2013/2

CONCLUSIE

Kamsteeg heeft journalistiek onzorgvuldig gehandeld voor zover de klacht gaat over het schenden van de afspraak om klaagsters echte naam niet te vermelden.
Ten aanzien van het afhandelen van de klacht heeft Kamsteeg journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Op verzoek van klaagster ziet de Raad af van de aanbeveling aan Zelfbeschikking om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.

Zo vastgesteld door de Raad op 26 mei 2016 door mw. mr. C.C.W. Lange, voorzitter, mr. I.R.J. Barends, mw. M.E.L. Kogeldans, drs. ir. M.C.N. Mokveld en mw. H.M.M. Nietsch, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.