2016/10 onzorgvuldig

Samenvatting

De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen (RTL Nederland) heeft journalistiek onzorgvuldig gehandeld door met een verborgen microfoon opnamen te maken van een huisbezoek door een deurwaarder en een politieagent. Deze werkwijze werd niet door de omstandigheden gerechtvaardigd, zodat de programmamakers toestemming aan klagers hadden moeten vragen voor het maken van de opnamen en het uitzenden daarvan. Dat hebben zij ten onrechte niet gedaan. Bovendien is de privacy van klagers verder aangetast dan in het kader van de berichtgeving redelijkerwijs noodzakelijk was. De Raad doet de aanbeveling aan De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen (RTL Nederland) om deze conclusie ruimhartig te publiceren.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X en Y

tegen

de hoofdredacteur van De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen (RTL Nederland)

Mr. F.P. Holthuis, advocaat te Den Haag, heeft op 19 oktober 2015 namens mevrouw X en de heer Y (klagers) een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van het televisieprogramma De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen (RTL Nederland). Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie betrokken van klagers en mr. J.D. Verboom, Legal & Public Affairs RTL Nederland, van 5 en 6 november 2015 en van 23 december 2015.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 15 januari 2016. Aan de zijde van klagers waren Y en mr. Holthuis aanwezig. Namens het programma zijn mr. Verboom en mr. N. de Vos verschenen.

DE FEITEN

Op 8 juni 2015 is op RTL5 een aflevering uitgezonden van het televisieprogramma De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen. In dit programma wordt een aantal deurwaarderskantoren gevolgd bij de uitvoering van hun werkzaamheden, waarbij wordt gefilmd tijdens de beslaglegging op de inboedel van personen met een betalingsachterstand. In de uitzending van 8 juni 2015 is aandacht besteed aan een inbeslagname op het adres van de heer Y, terwijl daar op dat moment zijn moeder, mevrouw X, aanwezig was. De woning is in beeld gebracht, maar het huisnummer is onzichtbaar gemaakt. De deurwaarder meldt dat de heer Y een forse betalingsachterstand heeft in alimentatiebetalingen. Nadat hij een aantal keer heeft aangebeld, wordt opengedaan door mevrouw X, die op dat moment in de hal van de woning staat. Vervolgens betreedt de deurwaarder, vergezeld door een politieagent, de woning. De camera blijft de woning filmen, het geluid komt dan vanuit de woning. Later komt mevrouw X nog kort in beeld, waarbij haar gezicht onherkenbaar is gemaakt.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klagers stellen – samengevat – dat de gekozen werkwijze journalistiek onzorgvuldig is. De deurwaarder en politieagent hebben kennelijk toestemming gegeven voor het maken van opnames tijdens hun werkzaamheden. Dit is echter niet kenbaar gemaakt aan mevrouw X. Zij wist niet dat de deurwaarder en politieagent microfoons droegen.
Volgens klagers is het maken van heimelijke opnames in de privésfeer alleen toegestaan als dit noodzakelijk is om een misstand aan de orde te stellen. Omdat daarvan geen sprake was, hadden de programmamakers aan klagers toestemming moeten vragen voor het maken van opnames in de woning en het uitzenden daarvan. Dat is echter niet gebeurd, noch op dat moment noch achteraf. Daarbij komt dat mevrouw X tijdens het bezoek van de deurwaarder en politieagent duidelijk in paniek was. Zij sprak voornamelijk Berbers, dat niet werd ondertiteld. Daardoor was het aan de kijker om te duiden wat zij zei en wat haar gemoedstoestand was. Deze werkwijze is niet correct, aldus klagers.
Verder stellen klagers dat hoewel het huisnummer onzichtbaar is gemaakt, de woning vanwege de specifieke kenmerken direct herkenbaar was voor naasten, directe buren en buurtbewoners. Voor vele Berbers sprekende mensen in Nederland zijn bovendien duidelijk de namen van de heer Y en zijn broer te horen. Door mevrouw X is ook de plaatsnaam ‘[…]n’ genoemd. Het had in de rede gelegen dat de programmamakers aandacht zouden besteden aan hetgeen in het Berbers was gezegd. Hadden zij dit gedaan, dan waren de namen van de heer Y en zijn broer waarschijnlijk weggepiept.
De heer Y maakt er verder bezwaar tegen dat de deurwaarder heeft gemeld dat het om een forse betalingsachterstand in alimentatiebetalingen gaat. Daarbij is niet vermeld of dit partner- of kinderalimentatie betreft. Waarschijnlijk heeft een groot aantal mensen de indruk gekregen dat het om kinderalimentatie – de meest bekende vorm – gaat, terwijl het feitelijk partneralimentatie betrof. Een achterstand in betaling van kinderalimentatie wordt over het algemeen veel negatiever bevonden. Overigens is ten onrechte gemeld dat de zaak zou zijn opgelost door middel van een betalingsregeling. De heer Y heeft de openbare verkoop kunnen tegenhouden via een kort geding. Hij benadrukt op de zitting dat het gaat om informatie uit een vertrouwelijk dossier. De uitzending heeft voor hem heel veel impact gehad; niet alleen zijn buren, maar ook vage kennissen en zijn baas weten er nu van. Het verhaal is als een lopend vuurtje binnen zijn vrienden- en kennissenkring verspreid. Hij is er onder meer door collega’s op aangesproken en hij voelt zich tegenover zijn vrienden belachelijk gemaakt. Volgens klagers maakt de combinatie van deze factoren dat hun privacy verder is aangetast dan in het kader van de berichtgeving redelijkerwijs noodzakelijk was.

RTL Nederland (RTL) stelt daar tegenover dat het programma De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen tot stand komt met medewerking van deurwaarderskantoren en politie. Het gaat om bijzondere situaties waarover de kijkers geïnformeerd moeten worden. Herkenbaarheid van betrokkenen wordt zoveel mogelijk vermeden.
Ten aanzien van de door klagers bestreden uitzending hebben zowel de deurwaarder als de politieagent toestemming gegeven voor het maken van opnames tijdens hun werkzaamheden en de uitzending daarvan. Verder zijn de beeldopnames gemaakt vanaf de openbare weg, waarbij geen gebruik is gemaakt van een verborgen camera. De nadruk is gelegd op de werkzaamheden van de deurwaarder en de politieagent. De aanleiding van de beslaglegging is bewust niet uitvoerig besproken, er is slechts meegedeeld dat het gaat om ‘achterstand in alimentatie’ en ‘een alimentatiekwestie’.
RTL heeft een zorgvuldige afweging gemaakt van alle omstandigheden van het geval en de betrokken belangen. Daarbij is rekening gehouden met enerzijds het recht op vrije meningsuiting en anderzijds het recht op privacy van de betrokkenen. Beide klagers zijn niet dan wel onherkenbaar in beeld gebracht en er zijn geen achternamen genoemd. Verder is het huisnummer onherkenbaar gemaakt en er is geen straatnaam dan wel stad genoemd/getoond. Het is dan ook niet aannemelijk dat klagers door het grote publiek zijn herkend, zodat geen sprake is van een ongerechtvaardigde aantasting van hun privacy. Dat zij in hun directe omgeving zijn aangesproken, kan daaraan niet afdoen. Dit brengt tevens mee dat het niet nodig was aan klagers toestemming te vragen voor het verschijnen in de uitzending. Dat doet RTL wél bij betrokkenen die daadwerkelijk hebben meegewerkt aan het programma en – anders dan klagers – herkenbaar in beeld worden gebracht.
Op de zitting licht Verboom toe dat de redactie op dit punt elke keer een afweging maakt, afhankelijk van de casus. In sommige gevallen worden betrokkenen na het maken van de opnames, maar voorafgaand aan de uitzending opnieuw benaderd. Bij klagers is dit niet gebeurd.
RTL concludeert dat zij journalistiek zorgvuldig jegens klagers heeft gehandeld.  

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Het staat niet ter discussie dat mevrouw X er niet van op de hoogte was dat tijdens het bezoek van de deurwaarder en politieagent in de woning geluidsopnamen werden gemaakt. Het werken met een verborgen microfoon is alleen toegestaan wanneer dit noodzakelijk is om een misstand aan de orde te stellen. RTL heeft niet aangevoerd dat zij een misstand aan de orde wilde stellen en de (mogelijke) beslaglegging door een deurwaarder als gevolg van een betalingsachterstand kan in beginsel ook niet als een dergelijke misstand worden beschouwd.
Nu het werken met de verborgen microfoon niet door de omstandigheden wordt gerechtvaardigd, hadden de programmamakers toestemming aan klagers behoren te vragen voor het maken van de opnamen en het uitzenden daarvan. Dat hebben zij ten onrechte niet gedaan.

Klagers hebben voldoende aannemelijk gemaakt dat zij door de combinatie van beeld- en geluidsfragmenten in de uitzending zijn herkend. Over de heer Y is gevoelige persoonlijke informatie – te weten: een achterstand in het betalen van alimentatie – bekend gemaakt. Mevrouw X is in een kwetsbare, duidelijk ontredderde, gemoedstoestand in beeld gebracht. De Raad meent dat hiermee de privacy van klagers verder is aangetast dan in het kader van de berichtgeving redelijkerwijs noodzakelijk was. Dat klagers niet voor een groot publiek herkenbaar zijn geweest, maakt dit niet anders. Integendeel, de heer Y heeft duidelijk verwoord welke negatieve uitwerking de privacyschending in zijn persoonlijke omgeving heeft gehad, hetgeen niet wordt gebillijkt door het maatschappelijk belang van de uitzending.
 
Een en ander leidt tot de conclusie dat De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen (RTL Nederland) journalistiek onzorgvuldig heeft gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: B.1, C.1
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2012/57

BESLISSING

De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen (RTL Nederland) heeft journalistiek onzorgvuldig gehandeld.

De Raad doet de aanbeveling aan De Deurwaarders: Betalen Of Leeghalen om bij voorkeur in een uitzending aan deze beslissing aandacht te besteden en anders deze beslissing integraal of in samenvatting op haar website te publiceren.

Zo vastgesteld door de Raad op 15 maart 2016 door mr. Th. Groeneveld, voorzitter, mw. M.J.H. Doomen, dr. H.J. Evers, mw. J.R. van Ooijen en mw. M.J. Rietkerk, leden, in tegenwoordigheid van