2015/24 zorgvuldig

Samenvatting

Peter R. de Vries, Strix Television en RTL Nederland hebben in een uitzending van het programma Internetpesters Aangepakt op journalistiek zorgvuldige wijze aandacht besteed aan fraude die via de website Marktplaats.nl werd gepleegd en de (mogelijke) betrokkenheid van klagers daarbij. Het gebruik van een verborgen camera was in dit geval niet ontoelaatbaar. Het uitgezonden materiaal bevat concretiseringen en bijzonderheden ten aanzien van de handelwijze van klagers, die aan de uitzending authenticiteit en daarmee een relevante meerwaarde gaven. Het is niet aannemelijk dat dit ook op een andere wijze gerealiseerd had kunnen worden. Verder hebben klagers tijdens de confrontatie met De Vries ruimschoots de gelegenheid gehad op de beschuldigingen te reageren. Niet is gebleken dat zij nadien op hun reactie zijn teruggekomen en/of aanvullende informatie hebben verstrekt die in de uitzending verwerkt had moeten worden. Met de getoonde privéfoto’s – die via openbare bronnen zijn bemachtigd – is de zaak op journalistiek relevante wijze scherper belicht. Bovendien zijn alleen de voornamen van klagers vermeld en zijn hun gezichten onherkenbaar gemaakt. Van een ontoelaatbare schending van de privacy van klagers is geen sprake.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van  

X en Y

tegen

Peter R. de Vries, Strix Television B.V. en RTL Nederland B.V.

De heer X en mevrouw Y te […] (klagers) hebben op 10 augustus 2015 een klacht ingediend tegen Peter R. de Vries, Strix Television B.V. en RTL Nederland B.V. Naar aanleiding daarvan heeft de secretaris van de Raad in een e-mail van 13 augustus 2015 klagers geïnformeerd over de klachtprocedure en hen meegedeeld dat zij hun bezwaren eerst aan het betrokken medium moeten voorleggen. Vervolgens hebben klagers in een e-mail van 26 september 2015 aan de Raad gemeld dat zij de klacht wensen voort te zetten. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van Strix Television B.V. van 19 oktober 2015 betrokken.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 30 oktober 2015 in aanwezigheid van Peter R. de Vries. Klagers zijn daar niet verschenen.

Een van de Raadsleden heeft zich verschoond. De Vries heeft desgevraagd geen bezwaar gemaakt tegen behandeling van de zaak door de voorzitter en overige leden.

Voorafgaand aan de zitting heeft de Raad een opname van de gewraakte uitzending bekeken.

DE FEITEN

Op 25 mei 2015 is een aflevering van het televisieprogramma Internetpesters Aangepakt uitgezonden. Het programma wordt geproduceerd door Strix Television en uitgezonden door RTL. In de uitzending is aandacht besteed aan fraude die via de website Marktplaats.nl wordt gepleegd. Aanvankelijk ging het daarbij om voornamelijk tieners, die Playstations hebben gekocht, maar het product (na betaling) nooit hebben ontvangen. Vervolgens werd bericht dat klagers daarmee van doen hadden en dat die zich schuldig zouden hebben gemaakt aan oplichting en dat de bankrekening die het meest werd gebruikt om het geld op te innen op naam stond van Y.
In de uitzending zijn beelden getoond die met een verborgen camera zijn gemaakt tijdens bezoeken aan de woning van klagers. Bij het eerste bezoek hebben redactieleden zich voorgedaan als gedupeerden, die bij klagers verhaal wilden komen halen. Bij het tweede bezoek heeft De Vries klagers met de beschuldigingen aan hun adres geconfronteerd. In de uitzending, waarin ook privéfoto’s van klagers zijn getoond, zijn klagers bij voornaam genoemd. Hun portretten zijn onherkenbaar gemaakt.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klagers schetsen allereerst de gang van zaken na het bezoek van De Vries aan hun woning, dat plaatsvond op 6 mei 2015. Naar aanleiding van dat bezoek hebben zij in een e-mail van 8 mei 2015 aan de Vries gevraagd of hij opnamen had gemaakt en van plan was die uit te zenden. Hierop hebben zij op 11 mei 2015 een e-mail van Strix Television ontvangen, waarin werd bericht dat een oplichtingszaak werd onderzocht en dat De Vries hen had bezocht om zijn bevindingen voor te leggen. Op dat moment was nog onduidelijk of in een uitzending aandacht aan de zaak zou worden gegeven. Nadat klagers op 19 mei 2015 bericht hadden ontvangen dat uitzending zou plaatsvinden op 25 mei 2015, hebben zij een dag later daartegen bezwaar gemaakt. Vervolgens hebben klagers in e-mail van 21 mei 2015 nog meegedeeld dat naar hun mening het bezoek van De Vries niet als het behoorlijk toepassen van wederhoor kon worden aangemerkt. Daarop hebben zij geen reactie meer ontvangen en zijn de beelden uitgezonden op 25 mei 2015.
Klagers menen dat ten onrechte gebruik is gemaakt van een verborgen camera. Het was niet noodzakelijk om hen op die wijze te confronteren met bepaalde bevindingen, omdat dit ook goed had gekund zonder (verborgen) camera. Volgens klagers is met het uitzenden van de beelden een ernstige inbreuk gemaakt op hun privacy, zeker nu hun voornamen zijn genoemd en hun adres herkenbaar is beeld is gebracht. De uitzending is niet zozeer bedoeld om een misstand aan de kaak te stellen, maar vooral gericht op het maken van sensationele televisie, aldus klagers.
Verder maken klagers bezwaar tegen het in beeld brengen van privéfoto’s. Zij hebben daarvoor geen toestemming gegeven en menen dat het gebruik geen enkel doel diende.
Ten slotte voeren klagers aan dat op onjuiste wijze wederhoor is toegepast. De Vries heeft hen met een draaiende verborgen camera in hun woning overvallen. De beschuldigingen zijn niet op een behoorlijke wijze kenbaar gemaakt en zij hebben onvoldoende gelegenheid gekregen om op de aantijgingen te reageren, aldus klagers.

De Vries, Strix Television en RTL Nederland (hierna gezamenlijk: De Vries c.s.) stellen daar tegenover dat zij in het voorjaar van 2015 een onderzoek zijn gestart naar een omvangrijke marktplaatsfraude, waaruit bleek dat de fraude illustratief is voor een ernstige maatschappelijke misstand die door opsporingsautoriteiten structureel wordt genegeerd. De aanwijzingen tegen klagers stapelden zich steeds verder op. Zij bleken zich ook schuldig te maken aan andere frauduleuze praktijken, verbleven op wisselende adressen en hielden zich onvindbaar. Wanneer gedupeerden hen toch wisten te vinden, werden zij door klagers afgepoeierd. Eerst hebben redactieleden zich als zogenaamde gedupeerden gemeld bij de nieuwe, tijdelijke verblijfplaats van klagers. Ook zij werden afgepoeierd, waarbij X zelfs ontkende dat de naast hem staande vrouw Y was.
Nadat het onderzoek was afgerond, heeft De Vries klagers een bezoek gebracht om de bevindingen aan hen voor te leggen en hen zo gelegenheid tot wederhoor te bieden. De getoonde beelden illustreren de handelwijze van klagers, die structureel gekenmerkt wordt door leugens en bedrog. Tijdens die confrontatie bleek dat klagers geen consistent verhaal vertelden over bijvoorbeeld de aangifte en dat zij ook andere punten niet of nauwelijks konden weerleggen. Dit was niet op een andere manier vast te stellen dan door de heimelijk gemaakte opnamen.
Volgens De Vries c.s. was het gebruik van de verborgen camera een noodzakelijk kwaad om de ernstige misstanden bloot te leggen. Zij wijzen erop dat klagers in de uitzending onherkenbaar zijn gemaakt, alleen hun voornamen zijn vermeld. Bovendien hebben zij uitvoerig de gelegenheid gehad om op alle beschuldigingen te reageren. De getoonde foto’s waren afkomstig van openbare bronnen, zoals social media.
Op de zitting licht De Vries nog toe dat zijn bezoek aan klagers geruime tijd heeft geduurd. Hij erkent dat sprake was van een ‘overrompelingsmoment’, maar voert aan dat hij vervolgens diverse concrete vragen heeft gesteld, waarop klagers hadden kunnen reageren. Overigens staat de redactie er altijd voor open als een betrokkene na een dergelijke confrontatie laat weten dat hij niet adequaat heeft gereageerd. Klagers hebben dat echter niet gedaan en hebben in hun latere contact met de redactie op geen enkele manier laten blijken dat ze nog aanvullende informatie hadden, die een ander licht op de zaak had kunnen werpen.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

In de uitzending is er aandacht aan besteed dat diverse tieners via Marktplaats.nl een Playstation hebben gekocht en daarvoor aanzienlijke bedragen hebben overgemaakt, maar het product vervolgens niet hebben ontvangen. Het is maatschappelijk relevant en journalistiek geboden om journalistiek onderzoek te verrichten naar dergelijke praktijken en daarbij ook de (mogelijke) betrokkenheid van klagers te belichten. Het is immers een taak van de pers om misstanden aan de kaak te stellen.

De Raad meent dat het uitgezonden materiaal concretiseringen en bijzonderheden ten aanzien van de handelwijze van klagers bevat, die aan de uitzending authenticiteit en daarmee een relevante meerwaarde gaven. Het is niet aannemelijk dat dit ook op een andere wijze gerealiseerd had kunnen worden dan met het gebruik van een verborgen camera. Onder deze omstandigheden en gezien de maatschappelijke relevantie van het onderwerp is de handelwijze van De Vries c.s. niet ontoelaatbaar.

De Vries c.s. hebben verder aannemelijk gemaakt dat klagers tijdens de confrontatie met De Vries ruimschoots de gelegenheid hebben gehad op de beschuldigingen te reageren. Verder is niet gebleken dat klagers in het daarop volgende contact met de redactie op hun reactie zijn teruggekomen en/of aanvullende relevante informatie hebben verstrekt die in de uitzending verwerkt had moeten worden.

Ten aanzien van het gebruik van de foto’s van (met name) van Y hebben De Vries c.s. gesteld dat zij de foto’s via openbare bronnen hebben bemachtigd. Dit is door klagers niet weersproken. De Raad meent dat die foto’s illustreren hoe Y is opgegroeid in normale omstandigheden en vervolgens in een verkeerd milieu terecht is gekomen. Het is journalistiek relevant om de zaak op deze wijze scherper te belichten.

Daarbij komt dat alleen de voornamen van klagers zijn vermeld en dat hun gezichten onherkenbaar zijn gemaakt. De Raad heeft niet geconstateerd dat het adres van klagers herkenbaar in beeld is gebracht. Van een ontoelaatbare schending van de privacy van klagers is dan ook geen sprake. Dat zij wellicht in kleine kring zijn herkend, kan daaraan niet afdoen.
 
Een en ander leidt tot de conclusie dat De Vries, Strix Television en RTL Nederland journalistiek zorgvuldig hebben gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: B.1, B.3 en C.1
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2012/33

CONCLUSIE

De Vries, Strix Television en RTL Nederland hebben journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 22 december 2015 door mr. Th. Groeneveld, voorzitter, mw. M.J.H. Doomen, dr. H.J. Evers en A. Mellink MPA, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.