2015/16 zorgvuldig niet-inhoudelijk-behandeld

Samenvatting

M. Fennema heeft niet journalistiek onzorgvuldig gehandeld door in de column op de website van ThePostOnline “Guerrilla: Oud versus nieuw geld in Bloemendaal” aandacht te besteden aan een conflict tussen R. Slewe (klager) en de gemeente Bloemendaal. In de column meldt Fennema dat hij namens GroenLinks de onderhandelingen voerde bij het vormen van de coalitie. Het is dan ook aannemelijk dat de gemiddelde lezer weet dat Fennema in de publicatie (tevens) zijn persoonlijke politieke standpunten naar voren kan brengen en dus dat wat Fennema schrijft, op waarde weet te schatten. De column bevat geen journalistiek ontoelaatbare kwalificatie of vergelijking. De Raad voor de Journalistiek heeft de bezwaren van Slewe tegen een column op de website van de Volkskrant van 8 augustus 2014 niet behandeld, omdat de klacht tegen deze publicatie niet tijdig is ingediend.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

R. Slewe

tegen

M. Fennema

De heer R. Slewe te Overveen (klager) heeft op 31 januari 2015 een klacht ingediend tegen de heer M. Fennema. Naar aanleiding daarvan heeft de secretaris van de Raad in een e-mail van 3 februari 2015 klager geïnformeerd over de klachtprocedure en er met name op gewezen dat klager zijn bezwaren eerst aan Fennema moest voorleggen. Klager en de secretaris hebben vervolgens over de klachtprocedure gecorrespondeerd, waarna klager op 18 mei 2015 aan de Raad heeft bericht dat Fennema niet op zijn e-mails heeft gereageerd. Hierna is de klacht in behandeling genomen. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van klager en Fennema betrokken van 25 juni 2015, van 13, 14 en 24 juli 2015 en van 9 en 17 augustus 2015.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 21 augustus 2015 in aanwezigheid van klager. Fennema is daar niet verschenen.

DE FEITEN

Op 8 augustus 2014 verscheen op de website van de Volkskrant een column van de hand van Fennema met de kop “’In Bloemendaal is de maffia de baas’” en de subkop “’De zaak met de gebroeders Slewe laat zien dat ook in Bloemendaal lokale politici het afleggen tegen gewiekste zakenlieden’, schrijft Meindert Fennema.”
In een e-mail van 10 augustus 2014 heeft klager zijn bezwaren tegen deze publicatie aan Fennema voorgelegd. Ook heeft klager zich gewend tot de Volkskrant. Op 15 augustus 2014 heeft de Ombudsvrouw van de Volkskrant aan klager onder meer het volgende bericht:
“Zoals telefonisch is afgesproken komt er onder het opiniestuk van Meindert Fennema te staan dat hij raadslid is geweest in Bloemendaal. Verder krijgt u de gelegenheid op wederhoor, hetgeen zeer ongebruikelijk is bij een column. In een telefonisch interview met Anna van den Breemer kunt u de belangrijkste beschuldigingen weerspreken. Dit zal zij bondig en zakelijk samenvatten en onder de column van Fennema plaatsen.”
Hierna is onder het artikel de volgende tekst gepubliceerd:
“Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Fennema was vier jaar duo-raadslid voor GroenLinks in de gemeente Bloemendaal, tot mei 2014.
Reactie van de heer Rob Slewe:
‘Er is geen enkel feitelijk bewijs voor de hierboven door de heer Fennema genoemde beschuldigingen aan mijn adres. Mijn inziens maakt deze column onderdeel uit van een politieke wraakactie naar aanleiding van de uitzending van EenVandaag over het functioneren van de Bloemendaalse burgemeester Nederveen in dit dossier. Om twee burgers (niet publieke figuren) neer te zetten als maffia is uiterst beschadigend. Er is reeds aangifte gedaan tegen het College van de gemeente Bloemendaal wegens smaad en laster en tegen de GroenLinks wethouder.”

Verder verscheen op 27 januari 2015 op de website van ThePostOnline een column van Fennema met de kop “Guerrilla: Oud versus nieuw geld in Bloemendaal” met de subkop “’Rodebroekengemeente’ onder vuur”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passage:
“Burgemeester Ruud Nederveen (VVD) van Bloemendaal is op 22 januari 2015 afgetreden, samen met GroenLinks wethouder Marjolein de Rooij, die nog maar acht maanden in functie was. (…) Zij wordt in Bloemendaal aangeduid als ‘politiek vluchteling’. In haar portefeuille zat namelijk het dossier ‘Elswoutshoek’, een landgoed dat in 2009 door twee succesvolle zakenlieden, de gebroeders Hans en Rob Slewe, was opgekocht en meteen opgesplitst. Rob kocht het vervallen landhuis, Hans de weilanden. Zij zouden dat landgoed samen gaan renoveren. (…) Klein probleem: het landgoed vormt onderdeel van de ecologische hoofdstructuur en daarom mag er in de duinrand niet gebouwd worden. Volgens de provinciale normen mag er op het landgoed helemaal niet gebouwd worden. De gemeenteraad keurde het renovatieplan daarom af en de rapen waren gaar.
De Slewes begonnen een tweemans-guerrilla tegen de gemeente. Zij dienden tientallen bouwplannen in, die door de dienstdoende ambtenaren soms niet op tijd beoordeeld werden en vaak afgewezen. In de loop van de jaren dienden de gebroeders Slewe 47 WOB procedures in en 79 klachten tegen de gemeente. Na heel veel onderzoek bleken twee van die klachten gegrond.
Die klachten van de Slewes werden door de oppositiepartijen in de Bloemendaalse raad zeer serieus genomen. Liberaal Bloemendaal en de PvdA, verenigd in hun gemeenschappelijke haat tegen de VVD, steunden de gebroeders Slewe in hun aanval op de VVD-burgemeester en de VVD-wethouder Tammes Kokke.
Nadat de afgelopen verkiezingen gewonnen werden door GroenLinks, D66 en Liberaal Bloemendaal, werd een nieuwe coalitie gevormd, bestaande uit VVD, D66 en GroenLinks. Ik voerde de onderhandelingen en was blij met het resultaat, hoewel het meer groen dan links is. Wij droegen een Delftse ingenieur voor als opvolger van Tammes Kokke.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager voert aan dat hij in de columns ten onrechte is beschuldigd van maffiapraktijken, bedreigingen en intimidaties. Juist is dat er al jaren grote problemen zijn rond het landgoed Elswoutshoek. De relatie tussen de gemeente Bloemendaal en de eigenaren van Elswoutshoek, klager en zijn broer, is inderdaad diepgaand verstoord. Klager verwijst in dat verband onder meer naar de op 2 juni 2015 door extern adviseur Martien Kuitenbrouwer opgestelde startnotitie “De situatie Elswoutshoek. Hoe het zover kwam en hoe weer ‘uit de knoop te komen’; Kantelpunten uit het verleden en handvatten voor de toekomst”.
Het dossier Elswoutshoek is de aanleiding geweest dat begin 2015 de toenmalige VVD-burgemeester Nederveen en de toenmalige GroenLinks-wethouder Marjolein de Rooij zijn opgestapt. Klager wijst erop dat Fennema direct betrokken was bij de politieke ‘affaire Elswoutshoek’; Fennema was tot mei 2014 duo-raadslid voor GroenLinks en voerde daarna voor GroenLinks de coalitieonderhandelingen, die er uiteindelijk toe leidden dat in augustus 2014 De Rooij aantrad als GroenLinks-wethouder ruimtelijke ordening. Deze wethouder kreeg toen ambtshalve te maken met het dossier Elswoutshoek. Nu die GroenLinks-wethouder en de burgemeester begin 2015 zijn opgestapt vanwege allerlei valse beschuldigingen, komt Fennema ook nog eens terug in het lokaal bestuur van Bloemendaal.
Fennema heeft zich over van alles wat zich rond de affaire Elswoutshoek heeft voorgedaan, uitgelaten in columns die zijn verschenen in de Volkskrant en op ThePostOnline. Op de website van de Volkskrant liet hij indertijd onvermeld dat hij zelf politiek betrokken was bij de hele affaire. Slechts na een klacht van klager is dat door de Volkskrant nog eens uitdrukkelijk vermeld. Maar Fennema heeft in zijn columns beschuldigingen geuit richting hem en zijn broer die niet acceptabel zijn.
Klager is zich ervan bewust dat een columnist een ruime vrijheid van meningsuiting heeft en hij kan ook best tegen een stootje. Hij meent echter dat Fennema te ver is gegaan, door hem op een roddelblad-achtige manier te beschadigen. Volgens klager is bewust een strategie van zwartmaken toegepast, geregisseerd vanuit de gemeente. Fennema heeft daaraan meegewerkt en daar wringt de schoen. De columns zijn onderdeel van een politieke strategie om het onbehoorlijk bestuur in dit dossier te verdoezelen. Fennema heeft daarbij uit politieke overwegingen zijn familie zwart gemaakt gebaseerd op niets, aldus klager.
Hij dacht dat Fennema na het artikel op de website van de Volkskrant wat gas had teruggenomen, maar gezien zijn column op de website van ThePostOnline blijkt dat niet zo te zijn. Daarom wil hij nu beide artikelen ter beoordeling aan de Raad voorleggen. Klager realiseert zich dat hij met zijn klacht over het artikel van 8 augustus 2014 waarschijnlijk te laat is, maar het gaat hem vooral om de combinatie van de twee columns. Die komen op hetzelfde neer: zwartmaken van burgers in Bloemendaal die heel toevallig tegenover een GroenLinks-politica staan, die door Fennema in het zadel is geholpen.
Op de zitting licht klager verder toe dat hij vooral ernstige bezwaren heeft tegen het gebruik van de term ‘maffia’ in de kop van de publicatie van 8 augustus 2014. Doordat direct daaronder zijn naam is vermeld, is de koppeling onmiskenbaar: voor de neutrale lezer is het klip en klaar dat Fennema de familie Slewe als ‘maffia’ neerzet. Het gebruik van de kwalificatie ‘maffia’ is zeer beschadigend, niet alleen voor de goede naam van klager, maar ook zakelijk. Bovendien is het gezin van klager, inclusief zijn kinderen, meermalen het doelwit geweest van scheldpartijen waarbij de term ‘maffia’ herhaaldelijk is gevallen. Verder heeft hij uitvoerig de politieke achtergronden van de kwestie geschetst, omdat hij deze context belangrijk vindt voor een goede beoordeling van zijn klacht.

Fennema betwist dat zijn column van 8 augustus 2014 onderdeel is van een door de gemeente Bloemendaal georkestreerde campagne tegen klager en diens familie. Volgens Fennema is bij deze zaak een groot maatschappelijk – en voor klager ook financieel – belang gemoeid. Hij wijst erop dat veel ‘evidenties’ die klager naar voren brengt om aan te tonen dat er onjuistheden in dit artikel staan, dateren van ná de publicatie en dus niet bekend waren toen hij zijn column schreef. Bovendien zijn veel ‘feiten’ die klager aanhaalt onjuist, dan wel onbewezen aannames van klager, aldus Fennema.
Hij benadrukt dat hij niet bij de selectie van de wethouder van GroenLinks betrokken is geweest. Op 8 augustus 2014 had hij geen enkele functie meer binnen GroenLinks in Bloemendaal en het zag er op dat moment ook niet naar uit dat hij snel weer een prominente functie binnen GroenLinks zou krijgen. Dat dit in februari 2015 toch gebeurde, had te maken met het plotselinge aftreden van de GroenLinks-wethouder.
Over de column in de Volkskrant – en in het bijzonder over de kop “In Bloemendaal is de maffia de baas” – merkt Fennema op dat de kop onmiskenbaar terugslaat op een uitspraak die professor Henri Beunders heeft gedaan in een uitzending van EénVandaag. Beunders heeft toen het door de toenmalige burgemeester van Bloemendaal laten opnemen van telefoongesprekken met de gebroeders Slewe als ‘maffiapraktijken’ aangeduid. Volgens Fennema zal de lezer van zijn column begrijpen dat hij dat een schandelijke uitspraak vindt. De juridische verantwoordelijkheid voor de kop – die hij zelf journalistiek gezien als een meesterzet beschouwt – ligt overigens bij de redactie van de Volkskrant, aldus Fennema.
Ten aanzien van de publicatie op de website van ThePostOnline wijst Fennema erop dat de redactie klager heeft aangeboden een reactie te schrijven. Klager heeft echter van die mogelijkheid geen gebruik willen maken.
 
BEOORDELING VAN DE TIJDIGE INDIENING voor zover de klacht is gericht tegen de publicatie van 8 augustus 2014

De Raad kent een termijn voor het indienen van een klacht. Op grond van het Reglement voor de werkwijze van de Raad wordt een te laat ingediende klacht niet inhoudelijk behandeld en wordt volstaan met de constatering van de niet tijdige indiening van de klacht. Hiervan kan de Raad alleen afwijken als hij tot de conclusie komt dat de te late indiening van de klacht niet voor rekening van de klager behoort te komen.

Klager heeft niet op tijd geklaagd over het artikel van 8 augustus 2014. Hij heeft aangevoerd dat hij dacht dat Fennema na deze publicatie gas zou terugnemen, maar dat Fennema dat – gezien het artikel van 27 januari 2015 – toch niet heeft gedaan. Het gaat klager om de combinatie van de twee columns, die op hetzelfde neerkomen: zwartmaken van burgers in Bloemendaal die heel toevallig tegenover een GroenLinks-politica staan, die door Fennema in het zadel is geholpen. Hoewel de Raad begrip heeft voor het standpunt van klager, kan dit niet leiden tot het alsnog in behandeling nemen van de klacht tegen deze berichtgeving. De termijnenregeling zou aanzienlijk aan betekenis verliezen, als deze niet ook in dergelijke gevallen zou worden toegepast. Alleen in zeer bijzondere omstandigheden zal daarop een uitzondering kunnen worden gemaakt. Daarvan is hier geen sprake.

De Raad behandelt dit onderdeel van de klacht daarom niet inhoudelijk. Daarmee komt de Raad dus niet toe aan het beoordelen van de klacht over het gebruik van het woord ‘maffia’, noch aan een beoordeling over de aan die kop door Fennema gegeven kwalificatie. Dat vervolgens opnieuw een column over klager is verschenen waartegen hij bezwaar maakt, doet daaraan niet af.

Het voorgaande neemt niet weg dat de Raad wel heeft kennisgenomen van de gewraakte column van 8 augustus 2014 als toelichting op de klacht voor zover deze is gericht tegen de publicatie van 27 januari 2015.

BEOORDELING VAN DE KLACHT voor zover gericht tegen de publicatie van 27 januari 2015

De Raad stelt voorop dat columnisten vrij zijn om hun mening te geven over gebeurtenissen en personen. Daarbij zijn stijlmiddelen als overdrijven en bewust eenzijdig belichten geoorloofd.

Dat een columnist een dergelijke grote vrijheid geniet, laat onverlet dat ook hij geen misbruik van zijn positie behoort te maken, zijn werk in onafhankelijkheid verricht en (de schijn van) belangenverstrengeling dient te vermijden. De lezer moet in staat zijn de column op de juiste waarde te schatten. En zeker bij een column die wordt geschreven over een onderwerp waarmee of over personen met wie de columnist persoonlijk politiek betrokken is geweest, mag bij de ongeïnformeerde lezer in beginsel geen twijfel kunnen bestaan over die omstandigheid. Maar juist daarover is bij de publicatie van 27 januari 2015 geen twijfel meer mogelijk. In zijn column meldt Fennema immers dat hij namens GroenLinks de onderhandelingen voerde bij het vormen van de coalitie. De Raad acht het dan ook aannemelijk dat de gemiddelde lezer weet dat Fennema in de publicatie (tevens) zijn persoonlijke politieke standpunten naar voren kan brengen en dus dat wat Fennema schrijft, op waarde weet te schatten. De Raad ziet daarom geen aanleiding voor het oordeel dat in dit geval sprake is van een overschrijding van de hiervoor geformuleerde norm.

Verder komt in deze column geen kwalificatie of vergelijking voor die, gezien de aard van de publicatie, journalistiek ontoelaatbaar is. Dat klager door de column onaangenaam is getroffen, is daarvoor onvoldoende. De Raad vindt dat de column niet als zodanig kwetsend of beledigend kan worden aangemerkt dat daarmee grenzen zijn overschreden van wat journalistiek zorgvuldig is. Voor de lezer is voldoende duidelijk dat de column de persoonlijke mening van Fennema behelst en – vanwege de politieke achtergrond van Fennema – gekleurd is.
De omstandigheid dat Fennema in zijn ThePostOnline-column uitdrukkelijk spreekt over 47 WOB-verzoeken, terwijl uit de bovenaangehaalde startnotitie van Martien Kuitenbrouwer blijkt dat het in feite gaat om tien tot vijftien verzoeken, is onvoldoende om aan te nemen dat sprake is van relevante feitelijke onjuistheden. In voetnoot 9 van die notitie staat daarover vermeld: “Het ambtelijk advies aan wethouder de Rooij rept ook over 47 WOB-verzoeken. Dit advies is gebaseerd op het aantal vermeldingen in corsa. Bij bijv. het WOB-verzoek over Vaart en Duin wordt duidelijk dat dit verzoek alleen al vijf keer is ingediend. Een aantal keer per mail, een aantal keer schriftelijk. Dit is als aparte aanvragen geteld. Bij het uitblijven van een reactie is er navraag gedaan en daarbij meermaals een extra vraag toegevoegd. Deze zijn allemaal apart meegeteld in het cijfer 47.”

Er is dan ook geen reden voor de conclusie dat Fennema met deze publicatie journalistiek onzorgvuldig heeft gehandeld.

Ten overvloede overweegt de Raad nog dat voor zover klager in zijn e-mail van 9 augustus 2015 zijn klacht heeft willen uitbreiden met publicaties van 30 september 2014 en van 18 en 22 februari 2015, klager zijn bezwaren over deze publicaties eerst aan Fennema had moeten voorleggen. Aangezien niet is gebleken dat klager dat heeft gedaan, zal de Raad deze publicaties niet beoordelen.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A. en C.
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2015/10, RvdJ 2014/26, RvdJ 2014/13, RvdJ 2013/19, RvdJ 2011/66 en RvdJ 2009/56

CONCLUSIE

De klacht tegen de column van 8 augustus 2014 wordt niet inhoudelijk behandeld.
Voor zover de klacht is gericht tegen de column van 27 januari 2015 heeft Fennema journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 15 oktober 2015 door prof. mr. B.E.P. Myjer, voorzitter, M.C. Doolaard, mw. M.J.H. Doomen, mw. drs. J.X. Nabibaks en mw. J.G.T.M. Wartenbergh, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.