2014/19 zorgvuldig niet-inhoudelijk-behandeld

Samenvatting

TROS Opgelicht?! heeft in een uitzending van oktober 2013 aandacht besteed aan een strafzaak tegen klager. De Raad onthoudt zich van een oordeel over het gebruik van beelden uit eerdere uitzendingen. Klager heeft niet op tijd tegen die uitzendingen geklaagd, zodat zijn klacht op dit punt niet inhoudelijk is behandeld. De uitzending van oktober 2013 bevat een bespreking van de uitspraak van de rechtbank, waarbij onder meer is gemeld dat en waarom klager is vrijgesproken van oplichting en verduistering. Er is geen vertekend beeld of onzorgvuldige weergave van de kwestie gegeven. Het was dan ook niet nodig om wederhoor bij klager toe te passen. TROS Opgelicht?! heeft op dit punt niet journalistiek ontoelaatbaar gehandeld. Verder is ook klagers klacht tegen een update van 2011 op de website van TROS Opgelicht?! niet inhoudelijk behandeld, omdat hij zijn klacht hiertegen niet tijdig heeft ingediend.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X   

tegen
 
de hoofdredacteur van TROS Opgelicht?!
 
De heer X (klager) heeft op 28 oktober 2013 een klacht met bijlagen ingediend tegen de hoofdredacteur van TROS Opgelicht?! Vervolgens heeft klager nog diverse bijlagen aan de Raad gestuurd. TROS Opgelicht?! heeft niet op de klacht gereageerd.
 
De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 17 januari 2014 in aanwezigheid van klager. Voorafgaand aan de zitting heeft de Raad de bestreden uitzending van 22 oktober 2013 bekeken.
 
DE FEITEN  

Op 22 oktober 2013 is in een uitzending van TROS Opgelicht?! in het item “Uitspraak [X]” aandacht besteed aan de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 29 augustus 2013 in een strafzaak tegen klager. Het item wordt door de presentatrice ingeleid als volgt:
“Maar eerst: een verbazingwekkende uitspraak. Want soms beslist de rechter iets wat een gewone burger onbegrijpelijk in de oren klinkt. En deze rechtszaak is er zo een. [X] is een charmante spraakwaterval die sinds 2004 actief is in de duurzame energie-sector. Deze zomer stond hij voor de rechter, die moest beslissen of er bij al die gedupeerden die hij veroorzaakt heeft, kwade opzet in het spel was.”
Hierna worden fragmenten getoond uit uitzendingen van TROS Opgelicht?! van 2010 en/of 2011, waarin uitgebreid aandacht is besteed aan klager en (vermeende) gedupeerden aan het woord zijn gelaten. Vervolgens zegt de voice-over:
“Eind december 2010 wordt [X] anderhalve maand in de cel gezet, terwijl de politie onderzoek doet. En afgelopen augustus was het dan zover: de rechtbank Lelystad doet uitspraak.”
Rechter mr. E.W. Akkerman wordt in beeld gebracht terwijl hij het vonnis voorleest:
“In deze zaak komt het verschil tussen het strafrecht en het civiele recht naar voren. Daar waar in de volksmond en in de media al snel over oplichting wordt gesproken, in dit geval: het [niet] leveren en plaatsen van zonnecollectoren, ligt dat in strafrechtelijke zin een stuk genuanceerder en ingewikkelder. Dat lijkt ook in deze zaak het geval te zijn. Van het primair ten laste gelegde, de oplichting, zal de rechtbank verdachte derhalve vrijspreken.”
De voice-over zegt hierop:
“[X] krijgt vrijspraak van oplichting. Volgens de rechter is ie ook niet schuldig aan verduistering. Het innen van geld en niet leveren van zonnepanelen is volgens deze rechtbank niet strafbaar.”
Rechter Akkerman vervolgt:
“Anders gezegd: weigeren terug te betalen is niet hetzelfde als het zich toe-eigenen. De rechtbank zal verdachte ook van het subsidiair ten laste gelegde vrijspreken.”
De voice-over bericht:
“Toch wordt [X] wel ergens toe veroordeeld. Hij moet de cel in, omdat hij geld en een windmolen wegpikte van ex-zakenpartner […].”
Rechter Akkerman:
“De rechtbank veroordeelt de verdachte tot een gevangenisstraf voor de duur van 49 dagen met aftrek van de tijd die in voorarrest is doorgebracht en veroordeelt de verdachte tot betaling van een bedrag van 15.000 euro. Dat is het vonnis.”
Hierna wordt in de studio gediscussieerd met (vermeende) gedupeerden van klager over de uitspraak van de rechtbank. Verder wordt een gesprek in beeld gebracht tussen een redactrice en persrechter O. Mulder. In dit gesprek licht de persrechter de uitspraak toe en hij zegt tot slot:
“De strafrechter moet beoordelen of ook sprake is van een strafbaar feit. En onjuist handelen, laakbaar handelen, dat is nog niet altijd ook strafbaar handelen. Dan moet je nog weer een bepaalde grens overschrijden. Een grens van bedrieglijkheid, listigheid. En die grens, daarvan vindt de rechtbank dat die niet overschreden is. (…) Hij heeft niet doortrapt genoeg gehandeld voor een veroordeling voor oplichting.”
De discussie in de studio wordt vervolgd, waarbij ook de uitleg van de persrechter wordt betrokken. Hierna wordt een gesprek in beeld gebracht tussen een redactrice en mevrouw E. van der Burg van het Openbaar Ministerie, waarin zij de aanpak van het OM bespreken. Op de vraag van de redactrice naar de reden waarom het OM niet in hoger beroep gaat, antwoordt mevrouw Van der Burg:
“Het punt is dat het echt een principieel punt is. Wat er hier gebeurd is, is voldoende voorgelegd aan de rechtbank. Alleen de juridische conclusie van wat is dit, is dit iemand die zich niet aan z’n afspraken houdt, is dit civiel recht, of is dit oplichting, die conclusie die zal daar waarschijnlijk niet anders van worden.”
Hierna sluit de presentatrice het item af als volgt:
“Tsja, voor veel slachtoffers voelt de gang van zaken als een klap in het gezicht. Maar het lijkt erop dat verbeterde wetgeving nodig is om deze manier van zaken doen te kunnen aanpakken. En of die er zal komen, is een zaak van de politiek.”
 
Ook op de website van TROS Opgelicht?! is onder de kop “[X]” over de kwestie bericht. In het zogeheten ‘Dossier’ over klager wordt eerst samengevat wat in twee uitzendingen van 2010 aan de orde is gesteld. Verder bevat het dossier de volgende passage:
Update februari 2011
Op 7 december wordt [X] door de politie van zijn bed gelicht.
De politie onderzoekt zijn betrokkenheid bij diefstal en heling van de beschadigde zonnepanelen van […]. Begin januari tekent [X]’s advocaat bezwaar aan tegen het voorarrest van zijn cliënt. Op 25 januari beslist de rechter dat [X] onder restricties wordt heen gezonden. Hij loopt momenteel dus weer vrij rond.
Update augustus 2013
Op 15 augustus moest [X] voor de rechtbank in Lelystad verschijnen. Hij hoorde 9 maanden cel tegen zich eisen.
Uiteindelijk werd [X] op 29 augustus door de rechtbank veroordeeld tot een celstraf van 49 dagen, omdat hij voor 15.000 euro aan geld en goederen van een zakenpartner verduisterde.
Omdat de rechtbank de strafrechtelijke feiten op andere punten niet bewezen acht, ging deze niet mee in de eis van 9 maanden cel van het OM. Alle benadeelden kunnen alleen nog via een civielrechtelijke procedure hun geld proberen terug te krijgen.
De rechter plaatste wel vraagtekens bij de betrouwbaarheid van het bedrijf van [X], maar oordeelde dat hij niets verkeerds had gedaan door de door hem ontvangen voorschotten niet terug te betalen. Geld ontvangen en niet terugbetalen is volgens de rechter iets anders dan jezelf geld toe-eigenen.
Slachtoffers reageren verbijsterd en moedeloos: “Het enige dat mij nog op de been hield, was dat het recht op een dag zou zegevieren. Die hoop is nu teniet gedaan”, zegt een van hen.”
 
HET STANDPUNT VAN KLAGER
 
Klager meent dat in de uitzending van 22 oktober 2013 opnieuw ten onrechte aandacht aan hem is besteed, waarbij beelden uit een uitzending van 2010 zijn getoond. Voordat de uitzending in 2010 heeft plaatsgevonden is geen wederhoor toegepast. Bovendien was sprake van overval-journalistiek. Klager vindt dat ontoelaatbaar, mede omdat hij diverse keren heeft laten weten dat hij zijn verhaal wilde doen. Bovendien is in de uitzending van 22 oktober 2013 een persoon aan het woord gelaten, die volledig onjuiste informatie verstrekt, zonder dat die wordt gecontroleerd. Klager vindt dat TROS Opgelicht?! ervoor zorgt dat in de uitzending van 22 oktober 2013 de onrust in de samenleving opnieuw gaat ontstaan, zonder dat wordt duidelijk gemaakt waarom hij is vrijgesproken. In de uitzending wordt het vuurtje opgestookt, doordat onbegrip wordt getoond over zijn vrijspraak.
Verder zijn volgens klager op de website van TROS Opgelicht?! feitelijke onjuistheden gemeld. Zijn bezwaren spitsen zich toe op de ‘Update februari 2011’, waarin is bericht dat hij betrokken zou zijn bij heling en zou zijn vrijgelaten onder restricties.
Klager deelt op de zitting desgevraagd nog mee dat hij hoger beroep heeft ingesteld tegen het vonnis van de rechtbank in verband met dat waarvoor hij is veroordeeld. Kern van zijn bezwaar is dat TROS Opgelicht?! geen wederhoor heeft toegepast. In de uitzending van 22 oktober 2013 is de zaak heel eenzijdig neergezet, zonder dat een reactie of uitleg is gevraagd aan hem of zijn advocaat.
Klager benadrukt dat hij geen oplichter is en dat hij wenst dat zijn naam wordt gezuiverd. Zijn bedrijf is ten onrechte kapot gemaakt. Hij vindt het onbegrijpelijk dat dit soort ‘schandpaal-journalistiek’ mogelijk is.
 
BEOORDELING VAN DE KLACHT
 
De Raad stelt voorop dat hij niet zal beoordelen of TROS Opgelicht?! al dan niet journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld met de wijze waarop in 2010 en 2011 in de uitzendingen en op de website over klager is bericht. Klager heeft niet op tijd – te weten: binnen een termijn van zes maanden – hierover geklaagd en geen bijzondere omstandigheden aangevoerd op grond waarvan de termijnoverschrijding hem redelijkerwijs niet kan worden verweten. De Raad behandelt deze onderdelen van de klacht daarom niet inhoudelijk. Dat vervolgens in de uitzending van 22 oktober 2013 opnieuw aandacht aan klager is besteed, doet daaraan niet af.
 
Het voorgaande in aanmerking genomen zal de Raad niet beoordelen of het gebruik van beelden van eerdere uitzendingen in de uitzending van 22 oktober 2013 al dan niet journalistiek toelaatbaar is. Dit zou misschien anders zijn, indien die beelden op grond van bijzondere omstandigheden in de beoordeling betrokken hadden moeten worden. Van dergelijke omstandigheden is echter niet gebleken.
 
Verder merkt de Raad op dat een journalist vrij is in de selectie van nieuws. TROS Opgelicht?! mocht dan ook in de uitzending van 2013 aandacht besteden aan de uitspraak van de rechtbank in de strafzaak tegen klager. De uitzending bevat een bespreking van de uitspraak van de rechtbank, waarbij geen nieuwe beschuldigingen aan het adres van klager zijn gedaan. Bovendien is duidelijk gemaakt dat en waarom de rechtbank klager heeft vrijgesproken van oplichting en verduistering. De uitspraak van de rechtbank is weliswaar – op een voor klager mogelijk onaangename manier – geduid, maar daarbij is geen vertekend beeld of onzorgvuldige weergave van de kwestie gegeven. Het was dan ook niet nodig om wederhoor bij klager toe te passen. TROS Opgelicht?! heeft op dit punt niet journalistiek ontoelaatbaar gehandeld.
 
Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: 1.2., 2.3.1 en 2.3.4.
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2013/57
 
CONCLUSIE
 
Voor zover klager bezwaar heeft gemaakt tegen uitzendingen van TROS Opgelicht?! uit 2010 en 2011 en tegen de update op de website van TROS Opgelicht?! van 2011, behandelt de Raad de klacht niet inhoudelijk. Ook is geen sprake van bijzondere omstandigheden die maken dat de Raad in zijn oordeel moet betrekken of het gebruik van beelden van eerdere uitzendingen in de uitzending van 22 oktober 2013 al dan niet journalistiek toelaatbaar is. Verder heeft TROS Opgelicht?! met de uitzending van 22 oktober 2013 journalistiek zorgvuldig gehandeld.
 
Zo vastgesteld door de Raad op 21 maart 2014 door prof. mr. B.E.P. Myjer, voorzitter, M.C. Doolaard, mw. dr. Y.M. de Haan, drs. G.J.P. Kloosterhuis en mw. J.G.T.M. Wartenbergh, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.