2014/18 zorgvuldig

Samenvatting

In een uitzending van Altijd Wat (NCRV) is aandacht besteed aan de macht van de farmaceutische industrie. De redactie heeft niet journalistiek onzorgvuldig gehandeld door in dat verband te vermelden dat klaagster de ziekte van Pompe heeft en dat haar consultancybedrijf werkzaamheden verricht voor een fabrikant van een Pompe-medicijn. De berichtgeving is feitelijk juist en bevat geen diskwalificatie van klaagster. De redactie behoefde daarom geen wederhoor bij klaagster toe te passen.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

M.A.W.M. Schoneveld

tegen

de hoofdredacteur van Altijd Wat (NCRV)

De heer J. Schoneveld heeft op 7 oktober 2013 via een klachtformulier met bijlagen namens zijn dochter M.A.W.M. Schoneveld te Varsseveld (klaagster) een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van Altijd Wat. Mevrouw mr. H.S.R. Weeber, hoofd juridische zaken van de stichting AKN, heeft op 28 november 2013 in een brief met bijlagen op de klacht gereageerd.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 20 december 2013. Klaagster was daar aanwezig en werd vergezeld door haar ouders. Van de kant van de redactie van Altijd Wat zijn de heer J. Illy (manager televisie), mevrouw S. Ligtvoet (verslaggever) en de heer R. ter Weijden (verslaggever) verschenen. J. Schoneveld heeft op de zitting een notitie overhandigd en hieruit voorgedragen.

Vanwege de plotselinge afwezigheid van een van de leden van de Raad hebben partijen desgevraagd laten weten geen bezwaar te hebben tegen behandeling van de zaak door de voorzitter en de overige drie leden.

DE FEITEN

Op 2 juli 2013 is in het televisieprogramma Altijd Wat van de NCRV een item uitgezonden over de macht van de farmaceutische industrie. Daarbij is een aantal beïnvloedingstactieken belicht die de farmaceutische industrie zou hanteren bij het aan de man brengen van medicijnen. In dat verband is onder meer melding gemaakt van contacten die de industrie probeert te leggen met artsen, apothekers en patiënten met het doel hen gunstig te stemmen over bepaalde medicijnen dan wel de fabrikant daarvan. Hierbij is als voorbeeld genoemd dat klaagster via haar consultancybedrijf zakelijke contacten onderhoudt met de fabrikant van het Pompe-medicijn, waarover zij als patiënte vaak spreekt in interviews. Dit is in het programma als volgt naar voren gebracht:
Een medewerkster van Altijd Wat zegt:
“Een mooi voorbeeld is Maryze Schoneveld. Zij heeft de ziekte van Pompe en hield in de media een pleidooi voor het verstrekken van de peperdure medicatie.”
Vervolgens wordt beeldmateriaal uit Nieuwsuur getoond waarin klaagster zegt:
“Ik denk als ik het nu niet gehad zou hebben, dan was ik er nu niet meer geweest.”
De medewerkster van Altijd Wat vervolgt:
“Kortgeleden bleek dat Schonevelds consultancybedrijf warme banden onderhield met de fabrikant van haar medicijn.”
Hierop reageert professor dr. H. Schellekens:
“Dat vond ik echt het toppunt van schaamteloosheid van het farmaceutisch bedrijf. Dat zijn militaire operaties, waarin tot in detail wordt uitgevogeld wie, wanneer en waar iets moet zeggen en moet beïnvloeden. Wat toen opviel gaat tot aan de Tweede Kamerleden toe.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster vindt dat ten onrechte een relatie is gelegd tussen haar consultancybedrijf en haar mediaoptreden als privépersoon en Pompe-patiënte. Haar mediaoptreden is altijd zonder last en ruggespraak met de fabrikant geweest. Zij treedt uitsluitend in de media op in de hoedanigheid van Pompe-patiënte, dus als privépersoon, op verzoek van de media en/of de patiëntenorganisatie. Voor haar publieke optredens wordt zij niet betaald. Het zou zeer kwalijk zijn als een patiënte tevens zakelijk gemotiveerd voor vergoeding van het medicijn predikt.
Volgens klaagster heeft de redactie nagelaten onderzoek te doen naar de juiste feiten en de correcte context. Zij is een verkeerd gekozen voorbeeld van het onderwerp van het item. De redactie had kunnen voorkomen dat deze verkeerde voorstelling van zaken werd uitgezonden door voorafgaand contact met klaagster op te nemen en wederhoor toe te passen.
Klaagster voelt zich persoonlijk aangetast door de wijze waarop zij in het item is aangehaald en meent dat een rectificatie op zijn plaats is.

De redactie van Altijd Wat meent dat geen sprake is van een beschuldiging aan het adres van klaagster. De consultancywerkzaamheden van klaagster zijn niet als voorbeeld gebruikt om een belangenverstrengeling te suggereren met haar mediaoptreden als Pompe-patiënte. De redactie heeft willen aantonen dat de farmaceutische industrie niet schroomt om allerlei beïnvloedingstactieken in te zetten, waaronder het creëren van vormen van afhankelijkheid, met als doel medicijnen aan de man te brengen en kritische geluiden in de kiem te smoren. Waar het om gaat is dat de fabrikant, door een zakelijke relatie aan te gaan met het consultancybedrijf van klaagster, een goed contact heeft weten op te bouwen met een Pompe-patiënte met een aansprekend mediaprofiel. De fabrikant heeft hiermee in ieder geval theoretisch de kans verkleind dat klaagster zich ooit in de media kritisch zou uitlaten over (de kosten van) het medicijn. In het voorbeeld van klaagster zijn vaststaande feiten vermeld, die overigens eerder in andere media waren gepubliceerd. Door de insteek van de reportage bestond geen aanleiding wederhoor toe te passen bij klaagster.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Kern van de klacht is dat de redactie van Altijd Wat zonder toepassing van wederhoor klaagster als voorbeeld heeft gebruikt in een item over beïnvloedingstactieken van de farmaceutische industrie.

Uit de uitzending blijkt dat de redactie daarmee heeft beoogd kritische vraagtekens te zetten bij de handelwijze van de farmaceutische industrie en dat klaagster in dat verband ter illustratie is genoemd. In het item is niet beweerd dat klaagster wordt betaald voor het positief benoemen van het Pompe-medicijn in de media. Er is geconstateerd dat het consultancy-bedrijf van klaagster werkzaamheden verricht voor de fabrikant van het medicijn. Dit betreft een feit, dat ook al eerder in Nieuwsuur en de Volkskrant publiek was gemaakt. Wat over klaagster is vermeld is waarheidsgetrouw en controleerbaar.
Hoewel de Raad begrijpt dat klaagster dit anders ervaart, bevat het item objectief bezien geen beschuldiging aan klaagsters adres. De formulering dat klaagsters consultancybedrijf ‘warme banden’ onderhield met de fabrikant is misschien wat ongelukkig, maar kan – gelet op de context – niet als diskwalificatie van klaagster worden aangemerkt.

Onder deze omstandigheden was de redactie niet gehouden wederhoor bij klaagster toe te passen. Het zou de redactie hebben gesierd als zij voorafgaand aan de uitzending aan klaagster had gemeld dat zij in de uitzending zou worden genoemd. Dat dit niet is gebeurd, betekent echter niet dat daarmee journalistiek ontoelaatbaar is gehandeld.

Een en ander betekent dat de redactie van Altijd Wat journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: 1.1., 1.2. en 2.3.1.
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2012/19
 
CONCLUSIE

De redactie van Altijd Wat heeft journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 21 februari 2014 door mr. Th. Groeneveld, voorzitter, drs. ir. M.C.N. Mokveld, mw. H.M.M. Nietsch en mw. J.G.T.M. Wartenbergh, leden, in aanwezigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris, en mw. mr. J.K. N’Daw, plaatsvervangend secretaris.