2013/39 gegrond

Samenvatting

In een uitzending van Meldpunt! is aan de orde gesteld dat sommige ouderen financieel worden uitgebuit c.q. opgelicht door mensen in hun nabije omgeving. In dat verband is uitgebreid aandacht besteed aan een zaak waarbij klaagster is betrokken. Er is een deel van een proces-verbaal van aangifte in beeld gebracht, waarop de naam van klaagster zichtbaar is.
Volgens de Raad was het in dit geval niet nodig om de naam van klaagster in beeld te brengen. Dit heeft verweerder ook erkend en het siert hem dat hij daarvoor excuses heeft aangeboden. Overigens was de uitzending, gezien alle omstandigheden, ook zonder het in beeld brengen van de naam van klaagster te veel tot haar herleidbaar geweest. Verder zijn de beschuldigingen te stellig gebracht. Op het moment van de uitzending was slechts een aangifte gedaan (die later is geseponeerd). Door de wijze van berichtgeving zal de kijker zich moeilijk aan de indruk hebben kunnen onttrekken dat de beschuldigingen aan het adres van klaagster feitelijk juist waren. Aangezien de aangifte nog niet was onderzocht, had het op de weg van verweerder gelegen om meer terughoudend over de kwestie te berichten. Al met al heeft verweerder de belangen van klaagster ongerechtvaardigd geschaad en journalistiek onzorgvuldig jegens haar gehandeld.

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X

tegen

de hoofdredacteur van Meldpunt! (Omroep Max)

Bij brief van 3 april 2013 met één bijlage heeft X (hierna: klaagster) een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van Meldpunt! (hierna: verweerder). Hierop heeft S. Rijper, eindredacteur, geantwoord in een brief van 23 mei 2013.

De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 14 juni 2013. Klaagster was daar aanwezig, vergezeld door een vriend. Namens verweerder zijn daar voornoemde Rijper en mw. F. Arens, hoofd Strategie & Beleid Omroep Max, verschenen.

Voorafgaand aan de zitting heeft de Raad de gewraakte uitzending bekeken.

DE FEITEN

Op 20 december 2012 is in een aflevering van het televisieprogramma Meldpunt! aan de orde gesteld dat sommige ouderen financieel worden uitgebuit c.q. opgelicht door mensen in hun nabije omgeving. De reportage wordt ingeleid als volgt:
“Een hele goedenavond, live vanuit studio 23 in Hilversum is dit Meldpunt!, het consumentenprogramma van MAX. Ouderen die opgelicht worden door mensen die hun financiën doen, daarover gaat Meldpunt! vanavond.(…) Onverklaarbare pintransacties en overboekingen. Vorig jaar werden bijna 40.000 ouderen de dupe van financiële uitbuiting. En dat gebeurt dan door familieleden en zogenaamde vrienden. Het overkwam ook meneer Y.”

In de uitzending is vervolgens uitgebreid aandacht besteed aan de zaak van de heer Y, die daarover zelf aan het woord is gelaten. Ook is zijn mentor, de heer Z, geïnterviewd. Op een gegeven moment wordt door de voice-over bericht:
“Later blijkt dat 4000 euro van zijn rekening is verdwenen, er zijn boodschappen gedaan die niet bestemd waren voor meneer Y. En er zijn ook spullen weggenomen uit zijn woning. De televisie bijvoorbeeld. En de wasmachine, zelfs zijn fiets is weggehaald. Volgens Y en zijn bewindvoerder kan alleen deze vrouw dat hebben gedaan. Ze hebben inmiddels aangifte gedaan bij de politie, die de zaak nu onderzoekt.”

Tegelijkertijd is een deel van een proces-verbaal van aangifte in beeld gebracht, waarbij de naam van klaagster zichtbaar is.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster stelt dat ten onrechte is gesuggereerd dat zij de heer Y heeft opgelicht. Deze indruk is gewekt, doordat een proces-verbaal van aangifte in beeld is gebracht waarop haar naam en woonplaats te zien zijn. Bovendien is een stand-in gebruikt die op haar lijkt. Hierdoor is haar goede naam aangetast. In een klein dorp, als waarin zij woont, heeft dit verstrekkende gevolgen.
Klaagster licht toe dat iedereen in het dorp waarin zij woont de heer Y kent. Zij heeft de nodige zaken voor hem geregeld nadat hij ziek was geworden en niet meer zelfstandig kon wonen, zo ook de verhuizing naar het dorp. Iedereen in het dorp was op de hoogte van de connectie tussen de heer Y en haar. Klaagster deelt mee dat op haar aanraden op een gegeven moment een mentor voor de heer Y is aangesteld. Het contact tussen deze mentor, de heer Z, en haar is van het begin af aan slecht geweest. Dit is verergerd nadat klaagster te kennen heeft gegeven dat de heer Z naar haar mening zijn werk niet naar behoren uitvoert en communicatief niet goed functioneert. Volgens klaagster is in de uitzending de visie van de heer Z naar voren gebracht en niet het verhaal van de heer Y. De heer Z doet voorkomen alsof zij een oplichtster is. Ter zitting benadrukt klaagster in dat verband dat de heer Y in 2011 wilsonbekwaam is geacht. Daardoor kan het in de uitzending ook alleen maar het verhaal van de heer Z zijn.
Klaagster meent dat verweerder onzorgvuldig heeft gehandeld door overhaast te werk te gaan en de in de uitzending gedane beschuldigingen uit te zenden. Volgens klaagster was weliswaar aangifte gedaan, maar over de uitkomst daarvan bestond op dat moment nog geen duidelijkheid. Zij is gehoord door de politie, maar uiteindelijk heeft de officier van justitie de zaak geseponeerd. In de uitzending is de mening van de heer Z als waarheid verkondigd, zonder dat ook maar enige vorm van wederhoor is toegepast. Ter zitting wijst klaagster erop dat de heer Z uitgebreid over haar vertelt. Door navraag bij de heer Z had verweerder eenvoudig kunnen achterhalen over wie het ging en haar kunnen benaderen.
Na de uitzending heeft verweerder erkend dat het in beeld brengen van haar naam niet correct was. Verweerder heeft de uitzending van ‘Uitzending Gemist’ gehaald en aangeboden te rectificeren, maar het leed was al geschied. Bovendien zou een rectificatie tot nog meer aandacht voor de kwestie leiden. Volgens klaagster is het leed op dit moment zo erg, dat zij van plan is te verhuizen. Zij en haar dochter worden in het dorp buitengesloten. Ze wordt niet meer uitgenodigd, niet meer gevraagd om aan activiteiten deel te nemen of iets te organiseren. Ook wordt zij opgebeld door mensen die haar onheus bejegenen en wordt zij aan de kassa van de supermarkt voor oplichtster uitgemaakt. Verweerder had moeten bedenken wat voor een impact een uitzending met dergelijke beschuldigingen heeft voor klaagster in de kleine gemeenschap waarin zij woonachtig is. Dit klemt temeer nu de beschuldigingen niet vaststonden en verweerder geen wederhoor heeft toegepast. Klaagster meent dat verweerder uiterst onzorgvuldig heeft gehandeld.

Verweerder stelt dat in de uitzending aandacht is besteed aan oplichting van ouderen door iemand in hun nabije omgeving. De redactie kreeg steeds meer verontrustende berichten over ouderen die worden opgelicht door bekenden aan wie zij hun administratie hebben overgedragen. Omdat doorgaans sprake is van een vrijwillig ontstane relatie, is het voor justitie moeilijk te bewijzen dat er sprake is van oplichting. Verweerder heeft het Mentorschap Netwerk Nederland benaderd voor voorbeelden van dergelijke situaties. Het mentorschap onderschreef het belang van een dergelijke uitzending en besloot daarom daaraan mee te werken. Via dit mentorschap heeft de redactie de zaak van de heer Y ontvangen op voorwaarde dat de verdachte van de vermeende oplichting volledig anoniem zou blijven. De heer Z was namelijk bang dat de heer Y anders in de problemen zou komen. Verweerder was dan ook niet op de hoogte van de naam van klaagster. Het mentorschap heeft ook nooit de naam of woonplaats van klaagster genoemd. In de gesprekken met de heer Z, de heer Y en het personeel van het verzorgingstehuis is de naam van klaagster ook niet ter sprake gekomen. Dit is ook de reden dat het verweerder niet is opgevallen dat in het beeld van het proces-verbaal van aangifte de naam van klaagster stond.
Ter zitting is toegelicht dat de cameraman tijdens het interview het aanbod kreeg een shot te maken van een deel van het proces-verbaal, maar zonder het proces-verbaal te mogen lezen. Het is niet de bedoeling geweest om de naam van klaagster in beeld te brengen. Dat dit is gebeurd, is zeer ongelukkig. Zodra dit bekend was, is de uitzending van ‘Uitzending Gemist’ uit de archieven verwijderd. Daarnaast heeft verweerder zijn excuses gemaakt en aan klaagster aangeboden de fout te rectificeren. Klaagster heeft dat aanbod echter afgewezen.
Verder stelt verweerder dat de naam van klaagster bij de redactie pas bekend werd op het moment dat zij zelf contact opnam. Dit is ook de reden dat er geen wederhoor heeft plaatsgevonden. Omdat klaagster bij de redactie niet bekend was, berust de gelijkenis met de persoon in het reconstructiefilmpje op toeval. Een redactrice heeft deze rol op zich genomen.
Ter zitting heeft verweerder hieraan nog toegevoegd dat de uitzending niet over de specifieke casus van de heer Y gaat. Er worden meerdere zaken aan de orde gesteld. De strekking van de uitzending was om aandacht te besteden aan het fenomeen dat ouderen in toenemende mate problemen ondervinden in langdurige vertrouwensrelaties en dat zij voorzichtig moeten zijn met uit handen geven van hun administratie. De zaak van de heer Y is slechts een voorbeeld daarvan, dat is aangedragen door het mentorschap. Verweerder meende dat hij dit onderwerp kon brengen op de wijze zoals hij heeft gedaan.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad overweegt dat met het vermelden van namen van personen waartegen aangifte van een strafbaar feit is gedaan, terughoudend moet worden omgegaan. In de uitzending wordt de naam van klaagster op een proces-verbaal van aangifte in beeld gebracht. Daarmee wordt klaagster als verdachte in verband gebracht met de in de uitzending besproken oplichting van de heer Y. Naar het oordeel van de Raad was het in dit geval niet nodig om de naam van klaagster in beeld te brengen. Dit heeft verweerder ook erkend en het siert hem dat hij daarvoor excuses heeft aangeboden.
Overigens was de uitzending, gezien alle omstandigheden, ook zonder het in beeld brengen van de naam van klaagster te veel tot haar herleidbaar geweest. Daarbij is van belang dat de heer Y en klaagster woonachtig zijn in een klein dorp, waarin iedereen weet dat klaagster voor de heer Y heeft gezorgd.

Verder is de Raad van oordeel dat de beschuldigingen te stellig zijn gebracht. Vast staat dat op het moment van de uitzending slechts een aangifte was gedaan (die later is geseponeerd). Door de wijze van berichtgeving – de combinatie van uitlatingen van de geïnterviewden en de berichtgeving door de voice-over – zal de kijker zich moeilijk aan de indruk hebben kunnen onttrekken dat de beschuldigingen aan het adres van klaagster feitelijk juist waren. Aangezien de aangifte nog niet was onderzocht, had het op de weg van verweerder gelegen om meer terughoudend over de kwestie te berichten.

Al met al heeft verweerder, door zo te handelen en na te laten, de belangen van klaagster ongerechtvaardigd geschaad en journalistiek onzorgvuldig jegens haar gehandeld. (zie onder meer punt 1.3., 2.4.1. en 2.4.6. van de Leidraad van de Raad)
 
BESLISSING

De klacht is gegrond.

De Raad verzoekt verweerder bij voorkeur aan deze beslissing aandacht te besteden in een uitzending van Meldpunt! en anders deze beslissing integraal of in samenvatting op zijn website dan wel in een ander daartoe geëigend medium te publiceren.
 
Aldus vastgesteld door de Raad op 7 augustus 2013 door mr. C.A. Streefkerk, voorzitter, M.C. Doolaard, dr. H.J. Evers, mw. H.M.M. Nietsch en mw. J.G.T.M. Wartenbergh, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris, en mr. M. Steenbergen, plaatsvervangend secretaris.