2013/3 ongegrond

Samenvatting

Klaagster maakt allereerst bezwaar tegen het artikel “Dierenbescherming woedend over 1000 beplakte ‘kunstslakken’” in AD. De Raad is van oordeel dat het verweerders vrij stond de invalshoek te kiezen zoals die in het artikel tot uiting is gebracht, waarbij de Dierenbescherming en het museum Villa Zebra aan het woord zijn gelaten. Dat klaagster het niet eens is met de mening van de Dierenbescherming, is onvoldoende voor de conclusie dat verweerders daarmee journalistiek onzorgvuldig jegens haar hebben gehandeld. Nu een reactie van Villa Zebra is opgenomen, en die reactie niet meer (zoals per abuis in het conceptartikel was gebeurd) ten onrechte als een citaat aan klaagster is toegeschreven, is geen sprake van een onjuiste toepassing van wederhoor. De Raad neemt verder in aanmerking dat klaagster zelf Van Genderen heeft doorverwezen naar een woordvoerder van Villa Zebra. Het is dan ook begrijpelijk en journalistiek zorgvuldig dat de reactie van Villa Zebra in het artikel is verwerkt. Bovendien heeft klaagster erkend dat zij nogmaals door Van Genderen is benaderd om haar visie te geven, maar van die gelegenheid geen gebruik heeft willen maken. Dit kan verweerders niet worden verweten. Er bestaat dan ook geen grond voor het oordeel dat Van Genderen en AD journalistiek ontoelaatbaar hebben gehandeld.
Kern van de klacht tegen Van der Wal en RTV Rijnmond is dat verweerders door het wegnemen van twee slakken uit de installatie gehandeld hebben in strijd met de journalistieke integriteit. De Raad stelt voorop dat het in beginsel niet journalistiek toelaatbaar is (delen van) een kunstwerk weg te nemen. In dit geval is echter aannemelijk geworden dat klaagster met haar kunstwerken vaak maatschappelijke reacties wil ontlokken en mensen wil confronteren. Verder acht de Raad het aannemelijk dat de installatie in zijn geheel (die bestond uit 1000 slakken) niet is aangetast. Alle omstandigheden in aanmerking genomen, is de Raad dan ook van oordeel dat Van der Wal en RTV Rijnmond met hun handelwijze niet journalistiek ontoelaatbaar hebben gehandeld. Van tendentieuze verslaggeving is geen sprake is geweest.
Ten slotte heeft klaagster gesteld dat De Telegraaf in het artikel “’Slakken beplakken’ dierenmishandeling” is meegegaan in de tendentieuze berichtgeving van AD. De Telegraaf heeft niet op de klacht gereageerd. De Raad overweegt dat in het artikel de mening van de Dierenbescherming wordt weergegeven over de tentoonstelling in Villa Zebra en een eerder werk van klaagster. Verweerder kon in redelijkheid over het standpunt van de Dierenbescherming berichten op de wijze zoals hij heeft gedaan. Van tendentieuze berichtgeving is geen sprake.

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

K. Simonse 

tegen
 

  1. C. van Genderen en de hoofdredacteur van AD
  2. D. van der Wal en de hoofdredacteur van RTV Rijnmond
  3. de hoofdredacteur van De Telegraaf

Bij brief van 22 oktober 2012 met zeven bijlagen heeft K. Simonse te Amsterdam (hierna: klaagster) een klacht ingediend tegen C. van Genderen en de hoofdredacteur van AD (hierna: verweerders ad 1.), D. van der Wal en de hoofdredacteur van RTV Rijnmond (hierna: verweerders ad 2.) en de hoofdredacteur van De Telegraaf (hierna: verweerder ad 3.)
J. van Vegchel, manager redactionele bedrijfsvoering RTV Rijnmond, heeft namens verweerders ad 2. op de klacht gereageerd bij brief van 5 november 2012.
Bij brief van 12 november 2012 met diverse bijlagen heeft P. van den Bosch, adjunct-hoofdredacteur AD, namens verweerders ad 1. geantwoord.
In een e-mail van 20 november 2012 heeft klaagster op de reacties van verweerders ad 1. en ad 2. gereageerd.
Verweerder ad 3. heeft niet op de klacht gereageerd.

De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 23 november 2012. Klaagster is daar niet verschenen. Van de zijde van verweerders ad 2. was voornoemde J. van Vegchel aanwezig.

DE FEITEN

Op 2 oktober 2012 is in AD een artikel van de hand van Van Genderen verschenen onder de kop “Dierenbescherming woedend over 1000 beplakte ‘kunstslakken’”. Het artikel luidt verder als volgt:
“De Dierenbescherming Rijnmond is woedend op kunstenares Tinkebell. Voor het Rotterdamse kindermuseum Villa Zebra beplakte de Nederlandse kunstenares ruim duizend levende slakken met gekleurde kraaltjes.
,,Belachelijk dat levende dieren worden gebruikt voor het vermaak van museumpubliek, kinderen nog wel,” stelt Rinus Hitzert, directeur van de Dierenbescherming Rijnmond. Hij gaat melding doen bij de Dierenpolitie.
Tinkebell, een pseudoniem van Katinka Simonse, baarde in 2004 opzien door haar eigen kat te wurgen en in een handtas te verwerken. In 2008 liet ze 95 hamsters non-stop rondrennen in hamsterballen.
Voor de tentoonstelling met dierenthema Ah, wat lief van kinderexpositieruimte Villa Zebra, die donderdag opent, beplakte zij de huisjes van ruim 1000 levende slakken met kleurige steentjes en kraaltjes. Jolanda Bouman van Villa Zebra: ,,Met de expositie willen we tonen dat veel dieren vertederde reacties oproepen, maar dat er ook beestjes zijn waarvoor mensen griezelen. Door van de slakkenhuizen kunstwerkjes te maken, worden de slakken bijzonder en krijgen ze wellicht een persoonlijkheid.””

Op 3 oktober 2012 is in een reportage van RTV Rijnmond aandacht besteed aan de tentoonstelling ‘Ah, wat lief’ in het museum Villa Zebra. In de uitzending is te zien hoe verslaggever Van der Wal samen met de curator van het museum een ronde maakt langs de tentoonstelling. De reportage wordt muzikaal begeleid door de tune van James Bond.
Van der Wal en de curator bespreken dat de installatie van klaagster voor ophef heeft gezorgd. Daarbij vraagt Van der Wal of de Dierenbescherming de slakken überhaupt gezien heeft. Volgens de curator is dat niet het geval. Vervolgens is te zien hoe Van der Wal een potje dicht doet en uit de ruimte loopt waar de installatie van klaagster is opgesteld. De voice-over zegt op dat moment:
“Wat een keuze, ik denk dat ik, eh, met die rode kraaltjes neem ik mee en ja, deze dan met de blauwe kraaltjes. Toevallig heb ik een potje bij me, dat is raar.”
Daarna is te zien dat Van der Wal het potje met de slakken aan een medewerker van de Dierenbescherming overhandigt, die meedeelt dat hij de slakken zal onderzoeken.

Op 5 oktober 2012 is op de website van De Telegraaf een artikel verschenen onder de kop “’Slakken beplakken’ dierenmishandeling”. Het artikel luidt als volgt:
“De Dierenbescherming Rijnmond is na onderzoek tot de conclusie gekomen dat het beplakken van slakken bij een tentoonstelling van Villa Zebra in Rotterdam, een vorm van dierenmishandeling is.
Dat meldt RTV Rijnmond.
De kunstenares Tinkebell uit Amsterdam heeft voor de expositie 1000 slakken middels twee-componenten-lijm beplakt met kralen. Twee van die slakken zijn vervolgens bij de Dierenbescherming gebracht, die de situatie heeft onderzocht.
Volgens een medewerker van de Dierenbescherming zijn de slakken door de kralen uit balans en ging bij het verwijderen van de kralen het huisje van de slak kapot.
Tinkebell, het pseudoniem van Katinka S., kwam al eerder in het nieuws omdat ze dieren gebruikte voor een tentoonstelling. Zo werd ze vrijgesproken van de mishandeling van 95 hamsters in januari 2008.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Standpunt van klaagster
Klaagster stelt dat Van Genderen in het artikel in AD opzettelijk relevante informatie heeft achtergehouden en doelbewust op zoek is gegaan naar belastende quotes ten koste van klaagster. Zij licht toe dat zij door het museum Villa Zebra is benaderd om deel te nemen aan de tentoonstelling ‘Ah, wat lief’, waarin kinderen door middel van kunst op verkenning gaan naar het gevoel dat ze hebben bij verschillende dieren. De voor deze tentoonstelling gemaakte installatie bestond uit 1000 beschilderde slakken in een nagemaakt bos. Door de beschildering is het makkelijker de slakken karaktereigenschappen toe te kennen en ermee verbinding te krijgen, aldus klaagster.
De dag vóór de pers-opening van de tentoonstelling is klaagster telefonisch benaderd door journalist Van Genderen voor een interview over de installatie. Zij heeft Van Genderen ingelicht over het persbeleid van het museum – te weten dat publicaties vóór de perspresentatie niet gewenst waren, omdat journalisten dan niet hadden gezien waarover ze schreven – en Van Genderen doorverwezen naar de persvoorlichter van het museum voor verder overleg. Indien het museum akkoord zou zijn, dan was klaagster bereid tot een interview.
Omdat Van Genderen volhield dat zij die dag wilde publiceren, heeft het museum haar verzocht in ieder geval een versie van het artikel ter inzage te sturen. Toen de persvoorlichter de e-mail met het conceptartikel van Van Genderen had ontvangen, heeft deze aan klaagster een uitdraai gegeven om het stuk te kunnen lezen. Klaagster was op dat moment druk bezig met het opbouwen van haar installatie.
Volgens klaagster bleek uit het conceptartikel dat Van Genderen doelbewust had gezocht naar een belastende quote. Daarnaast was in het concept een citaat aan klaagster toegeschreven, terwijl er geen interview met haar had plaatsgevonden. Klaagster heeft toen Van Genderen gebeld en meegedeeld dat zij niet gediend was van de manier van werken. Zij heeft het telefoongesprek woedend beëindigd en wilde daarna Van Genderen niet meer spreken vanwege de onrespectvolle manier van handelen richting het museum en de insinuerende toon van het artikel. In het artikel wordt geïnsinueerd dat klaagster dieren zou mishandelen, terwijl niemand op dat moment de installatie had gezien, aldus klaagster.
Zij stelt verder dat De Telegraaf en RTV Rijnmond zijn meegegaan in deze onzorgvuldige berichtgeving. Bovendien is RTV Rijnmond nog een stap verder gegaan. In de uitzending van RTV Rijnmond is te zien hoe twee slakken uit de installatie zijn weggenomen en aan de Dierenbescherming zijn overhandigd. Klaagster is zich ervan bewust dat de Raad geen oordeel geeft over de kwalificatie van diefstal. Zij meent dat Van der Wal en RTV Rijmond door het wegnemen van de slakken uit de installatie (tevens) gehandeld hebben in strijd met de journalistieke integriteit.

Standpunt van C. van Genderen en AD (verweerders ad 1.)
Verweerders ad 1. stellen dat AD, als grootste krant van de regio, niet wilde wachten met een publicatie totdat de openbare presentatie was geweest. Een medewerker van het museum heeft daarom op verzoek een aantal foto’s gemaild van de slakken met daarbij de uitleg van de installatie. Rondom eerdere kunstwerken van klaagster was de maatschappelijke ophef steeds groot. Klaagster is naar de mening van verweerders graag controversieel. Dit blijkt ook uit een eerder interview met klaagster in het tijdschrift Opzij. Het is dan ook begrijpelijk en journalistiek zorgvuldig dat de informatie over klaagsters installatie is voorgelegd aan de Dierenbescherming. Hierdoor wordt een evenwichtig beeld geschetst.
Volgens verweerders is Van Genderen welwillend geweest door in te stemmen met inzage vooraf in het conceptartikel. In dit concept was per abuis het citaat van het museum toegeschreven aan klaagster. Het citaat legt precies de geest van de tentoonstelling uit. Volgens verweerders was Van Genderen in de veronderstelling dat zij klaagster die middag ook nog zou spreken. Toen zij klaagster aan de lijn kreeg, was deze woedend en niet tot bedaren te brengen. Nadat klaagster de verbinding had verbroken, heeft Van Genderen nogmaals geprobeerd met klaagster in contact te komen, maar dat is niet gelukt. In de definitieve versie van het artikel is het citaat niet aan klaagster, maar aan het museum toegeschreven.
Verweerders zijn dan ook van mening dat geen sprake is geweest van het doelbewust zoeken naar belastende quotes. Met de ´track record´ van klaagster in het achterhoofd is de marketingtekst van het museum getoetst. Hierbij is Van Genderen op woede van de Dierenbescherming gestuit en daarna ook op onbegrip bij anderen. Gelet op het feit dat een journalist vrij is in de selectie van nieuws, is dit ook gepubliceerd. De publicatie is er één in een reeks. Daarin komen verschillende partijen aan het woord. In het eerste stukje is bijna vijftig procent van de tekst uitgetrokken voor de uitleg van het museum. Ook klaagster is de gelegenheid geboden haar visie te geven en heeft er zelf voor gekozen dit niet te doen, aldus verweerders ad 1.

Standpunt van D. van der Wal en RTV Rijnmond (verweerders ad 2.)
Verweerders ad 2. stellen dat de redactie aanleiding heeft gezien tot berichtgeving, nadat duidelijk was geworden dat een kunstwerk met beschilderde/beplakte slakken onderdeel uit zou maken van de tentoonstelling in het museum Villa Zebra. De invalshoek was de vraag in hoeverre sprake zou kunnen zijn van dierenmishandeling. In de televisiereportage is te zien dat Van der Wal een bezoek heeft gebracht aan de tentoonstelling en een gesprek heeft gevoerd met de curator. Vervolgens heeft Van der Wal twee van de slakken meegenomen naar het kantoor van de regionale Dierenbescherming, die liet weten de slakken te zullen onderzoeken. Klaagster is uitgenodigd haar visie op het geheel te geven, maar zij heeft nadrukkelijk te kennen gegeven dat zij niet wilde meewerken, aldus verweerders.
Zij wijzen erop dat klaagster terecht heeft gesteld dat het de competentie van de Raad te buiten gaat om te beoordelen of sprake is geweest van diefstal. Naar de mening van verweerders hebben zij in ieder geval niet journalistiek onzorgvuldig gehandeld. Klaagster is op geen enkele wijze beschuldigd van dierenmishandeling. De vraag daarnaar is slechts impliciet opgeworpen en bij een kundige instantie, de Dierenbescherming, is getracht daarover uitsluitsel te krijgen. Verweerders wijzen erop dat klaagster als handelsmerk heeft dat zij ´kunst´ maakt om daarmee een maatschappelijke discussie uit te lokken. Haar werken zijn om die reden vaak shockerend of op zijn minst controversieel. Verweerders menen dat ´wie de bal kaatst, hem ook terug mag verwachten’. Klaagster mag er dan ook niet vreemd van opkijken als zij opvallende c.q. prikkelende c.q. ludieke reacties teweegbrengt. Sterker nog, verweerders hebben de indruk dat het klaagster daarom te doen is.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat een journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. De journalist behoeft geen toestemming voor of instemming met een publicatie te hebben van degene over wie hij publiceert. Wel dient hij het belang dat met de publicatie is gediend, af te wegen tegen de belangen die eventueel door de publicatie worden geschaad. In de berichtgeving behoort de journalist een duidelijk onderscheid te maken tussen feiten, beweringen en meningen. Voorts dient de journalist eenzijdige en tendentieuze berichtgeving te vermijden. (zie punten 1.2., 1.3., 1.4. en 1.5. van de Leidraad van de Raad)

Klacht tegen Van Genderen en AD (verweerders ad 1.)
Kern van de klacht is dat Van Genderen doelbewust op zoek is gegaan naar belastende quotes over (het werk van) klaagster, waardoor een tendentieus artikel is ontstaan. Daarnaast is het wederhoor onjuist toegepast, nu in het artikel in eerste instantie ongevraagd een citaat van klaagster was opgenomen.
De Raad is van oordeel dat het verweerders vrij stond de invalshoek te kiezen zoals die in het artikel tot uiting is gebracht. In de publicatie is een beschrijving gegeven van de doelstelling van de tentoonstelling alsmede een feitelijke beschrijving van werkzaamheden van klaagster in het verleden en van haar deelname aan deze tentoonstelling. Daarnaast zijn zowel de Dierenbescherming als het museum Villa Zebra aan het woord gelaten. Dat klaagster het niet eens is met de mening van de Dierenbescherming, is onvoldoende voor de conclusie dat verweerders daarmee journalistiek onzorgvuldig jegens haar hebben gehandeld.
Nu in het gepubliceerde artikel een reactie van Villa Zebra is opgenomen, en die reactie niet meer (zoals per abuis in het conceptartikel was geschied) ten onrechte als een citaat aan klaagster is toegeschreven, is geen sprake van een onjuiste toepassing van wederhoor.

De Raad neemt verder in aanmerking dat klaagster zelf Van Genderen heeft doorverwezen naar een woordvoerder van Villa Zebra. Het is dan ook begrijpelijk en journalistiek zorgvuldig dat de reactie van Villa Zebra in het artikel is verwerkt. Bovendien heeft klaagster erkend dat zij nogmaals door Van Genderen is benaderd om haar visie te geven, maar van die gelegenheid geen gebruik heeft willen maken. Dit kan verweerders niet worden verweten.
Er bestaat derhalve geen grond voor het oordeel dat verweerders grenzen hebben overschreden van hetgeen, gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid, maatschappelijk aanvaardbaar is. De klacht tegen verweerders ad 1. is daarom ongegrond.

Klacht tegen Van der Wal en RTV Rijnmond (verweerders ad 2.)
Kern van de klacht is dat verweerders door het wegnemen van de slakken uit de installatie gehandeld hebben in strijd met de journalistieke integriteit.
De Raad stelt voorop dat het in beginsel niet journalistiek toelaatbaar is (delen van) een kunstwerk weg te nemen. In het onderhavige geval is echter aannemelijk geworden dat klaagster met haar kunstwerken vaak maatschappelijke reacties wil ontlokken en mensen wil confronteren. Dit heeft klaagster ook uitgesproken in een eerder interview in het tijdschrift Opzij. Verweerders hebben aangevoerd dat zij op een ludieke manier hebben getracht te reageren op het kunstwerk van klaagster. Verder acht de Raad het aannemelijk dat de installatie in zijn geheel – die bestond uit 1000 slakken – door de actie van verweerders – het wegnemen van 2 slakken – niet is aangetast. Alle omstandigheden in aanmerking genomen, is de Raad dan ook van oordeel dat verweerders met hun handelwijze niet journalistiek ontoelaatbaar hebben gehandeld. De Raad is voorts van oordeel dat van tendentieuze verslaggeving geen sprake is geweest. Ook deze klacht is derhalve ongegrond.
 
Klacht tegen De Telegraaf (verweerder ad 3.)
Kern van de klacht is dat De Telegraaf is meegegaan in de tendentieuze berichtgeving van het AD.
De Raad overweegt dat in het artikel de mening van de Dierenbescherming wordt weergegeven over de tentoonstelling in Villa Zebra en een eerder werk van klaagster. Verweerder kon in redelijkheid over het standpunt van de Dierenbescherming berichten op de wijze zoals hij heeft gedaan. Er bestaat ook geen journalistieke norm die meebrengt dat verweerder (alle) voor- en tegenstanders van het werk van klaagster aan het woord dient te laten. Van tendentieuze berichtgeving is geen sprake. Deze klacht is evenzeer ongegrond.

BESLISSING

De klacht is ongegrond

Aldus vastgesteld door de Raad op 25 januari 2013 door mr. C.A. Streefkerk, voorzitter,  M.C. Doolaard, mw. M.J.H. Doomen, mw. dr. Y.M. de Haan en ir. B.L. Hooghoudt, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris, en mr. M. Steenbergen, plaatsvervangend secretaris.