2012/7 ongegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
 
Beperfect Clinics B.V., h.o.d.n. Perfectsmile
 
tegen
 
de hoofdredacteur van De Telegraaf
 
Bij brief van 7 december 2011 met drie bijlagen heeft J.N. Bartels namens Beperfect Clinics B.V., h.o.d.n. Perfectsmile te Amstelveen (hierna: klaagster), een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van De Telegraaf (hierna: verweerder) en verzocht om versnelde behandeling. Gelet op artikel 2 lid 3 van het Reglement voor de werkwijze van de Raad, heeft de voorzitter van de Raad dit verzoek bij brief van 14 december 2011 toegewezen. Verweerder heeft niet op de klacht gereageerd.
 
De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 13 januari 2012, waar voornoemde Bartels is verschenen. Bij zijn beraadslaging is de Raad in raadkamer tot het inzicht gekomen dat de beoordeling van de klacht niet met de vereiste zorgvuldigheid kan geschieden, zonder dat hij heeft kennis kunnen nemen van aanvullende documenten. Daarom zijn partijen bij brieven van 16 januari 2012 in de gelegenheid gesteld om binnen 10 dagen de Raad van nadere stukken te voorzien. In reactie hierop heeft klaagster bij e-mailberichten van 18 en 19 januari 2012 diverse stukken aan de Raad toegezonden.
 
Daarnaast heeft klaagster bij brief van 16 januari 2012 een tweede klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van De Telegraaf betreffende een vervolgpublicatie alsmede tegen de hoofdredacteur van Het Parool. Klaagster heeft hierbij wederom verzocht om versnelde behandeling. Gelet op artikel 2 lid 3 van het Reglement voor de werkwijze van de Raad, heeft de voorzitter van de Raad dit verzoek bij brief van 24 januari 2012 toegewezen. Verweerders hebben niet op de klacht gereageerd.
 
Beide klachten zijn vervolgens gevoegd behandeld ter zitting van de Raad van 10 februari 2012 in aanwezigheid van voornoemde Bartels. Bartels heeft de klacht voor zover gericht tegen de hoofdredacteur van Het Parool ingetrokken en voor het overige gehandhaafd.
 
DE FEITEN
 
Op 29 november 2011 is op de voorpagina van De Telegraaf een artikel verschenen onder de kop “Tandenbleker doet veel zwart”.De intro van dit artikel luidt:
“De bekendste tandenbleek- en beugelketen van ons land, Perfect Smile is in een medisch en financieel schandaal verzeild geraakt.”
Verder vermeldt dit artikel het volgende:
“De Nederlands Zorg Autoriteit (NZA) maakt vandaag bekend dat het bedrijf voor tonnen heeft gefraudeerd. Ook zou volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg ongediplomeerd personeel medische handelingen uitvoeren, worden de hygiëneregels niet gevolgd en wordt bij röntgenfoto’s de Kernenergiewet geschonden. Uit onderzoek van de NZA blijkt dat Perfect Smile, dat zich profileert met de tanden van Do en Ben Saunders, de hand licht met declaraties. Het bedrijf stuurde facturen voor handelingen bij het aanbrengen van beugels die nooit zijn verricht.”

Diezelfde dag is op pagina 8 een vervolgartikel geplaatst onder de kop “Perfect Smile kan boete verwachten”. De intro van dit artikel luidt:
“Tandenbleekketen Perfect Smile is gesommeerd om onmiddellijk met de fraude en het overtreden van declaratieregels te stoppen. Mogelijk volgt nog een forse boete van de Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA).”
Dit artikel bevat onder meer de volgende passages:
“Ook bij de IGZ kwamen de afgelopen maanden verschillende meldingen over de keten binnen. […] Zorgverzekeraar DSW was een van de eerste die zich bij de beide autoriteiten meldde.”
en
“Perfect Smile-eigenaar Jesse Bartels zegt in een reactie dat de NZA en zijn bedrijf van mening verschillen over de interpretatie van regels. ,,Wij hebben niks fout gedaan. We zijn over onze prijzen volkomen transparant. (We liggen) onder een vergrootglas omdat we de easyJet van de mondzorg willen zijn. Dat wekt wrevel.” Bartels erkent wel dat de hygiëne in de klinieken beter kan.”
 
Op 30 november 2011 is in De Telegraaf een artikel verschenen onder de kop “Beugelkliniek laat tanden knarsen”, met het chapeau “Patiënten van Perfect Smile voelen zich bedrogen”.
De intro van dit artikel luidt:
“Terwijl de bekendste bleek- en beugelkliniek van ons land, Perfect Smile, gisteren een enorme draai om de oren kreeg van twee toezichthouders, blijft eigenaar Jesse Bartels volhouden dat er niets aan de hand is. “Onze klanten zijn tevreden.” Uit een serie gesprekken die wij voerden met oud-patiënten komt een iets ander beeld naar voren…”
Verder bevat dit artikel de volgende passages:
“Grootschalige fraude en overtreding van de hygiëneregels. Daaraan heeft het bedrijf dat graag reclame maakt met de stralende witte tanden van de zangers Ben Saunders en Do, zich volgens de Nederlandse Zorg Autoriteit en Inspectie voor de Gezondheidszorg schuldig gemaakt.
Al voor de autoriteiten rapporteerden, wist Volcmar Vreugdenhil uit Klundert dat het niet lekker zat bij de klinieken. (…) ,,Hoewel Perfect Smile drie prijssoorten hanteerde en het bij mij maar om één tand ging, viel ik meteen in de duurste categorie van 3600 euro. Dat volledige bedrag moest ik van meneer Bartels meteen betalen. Dat vond ik raar, er was nog niets gedaan. Maar er kwam een kredietverstrekker met wie ik in zee ben gegaan. Stom, maar ik dacht: dan ben ik tenminste niet meteen dat hele bedrag kwijt.”
De behandeling verliep ook niet volgens verwachting. De bitjes werkten bij Volcmar niet goed. Uiteindelijk ging de scheve tand zelfs naar boven groeien. De tandarts moest hem daarom inkorten.
Ook ondernemer D.K., die uit angst voor represailles anoniem wil blijven, werd gegrepen door de gelikte website en de promofilm van Perfect Smile.(…)”
en
Tandarts Lotte Meereboer was tot begin dit jaar het medische gezicht van de keten. Ze zag de misstanden gebeuren en zegt meerdere keren te hebben geprobeerd er iets aan te doen. Toen dat niet lukte, stapte ze op.”
en
“De aantijgingen doen eigenaar Jesse Bartels niet veel: ,,Ik ben het niet met de zorgautoriteit eens. Bovendien worden per januari de tandartstarieven toch losgelaten, dus dan plaatsen we tot die tijd gewoon niet. We liggen onder een vergrootglas omdat we de goedkoopste zijn. We zijn juist heel transparant en onze klanten zijn zeer content.””

Daarna is op 1 december 2011 in De Telegraaf een artikel verschenen onder de kop “Tandenbleker per direct dicht” met het chapeau “‘Directeur mist kwaliteitsbesef’”. De intro van dit artikel luidt:
“Tandenkliniek Perfectsmile moet per direct haar vestiging in Amstelveen sluiten. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) ziet ernstige gevaren voor patiënten en medewerkers.”
Verder vermeldt dit artikel het volgende:
“Bij een controle vorige week constateerde de IGZ dat klanten geïnfecteerd kunnen raken met ziektekiemen doordat bloedcontact met medewerkers niet wordt voorkomen. Die dragen geen handschoenen en het is volgens de inspectie niet duidelijk of medewerkers wel tegen hepatitis B zijn ingeënt. Verder worden bij Perfectsmile de instrumenten niet gereinigd, gedesinfecteerd en gesteriliseerd.”
En onder de subkop “Röntgenfoto’s” is vermeld:
“Een opvallende conclusie van de inspectie is er ook wat betreft de röntgenapparatuur in het bedrijf. Röntgenfoto’s worden zonder voldoende bescherming gemaakt. Daardoor lopen medewerkers risico aan meer dan de maximale dosis straling te worden blootgesteld.”
Het artikel sluit met:
“De directeur-eigenaar zelf zegt dat de actie van de IGZ het gevolg is van een concurrentiestrijd. ,,Ik heb de indruk dat dit komt doordat bepaalde mensen ons willen treffen. Er wordt meer in de mondzorg gecontroleerd. De regels worden nu strikter gehandhaafd. Wij zijn echter een aansprekende naam en daarom krijgt dit besluit zo veel aandacht.”
Vergelijkbare berichtgeving is onder de kop “Perfectsmile moet per direct dicht” op 30 november 2011 gepubliceerd op de website van De Telegraaf.
 
Ten slotte is op 13 januari 2012 in De Telegraaf een artikel verschenen onder de kop “Tandenbleker negeert bevel sluiting kliniek” met het chapeau “Inspectie doet inval in Amsterdam”. Het artikel opent met:
“Beugel- en bleekkliniek Perfect Smile in Amstelveen blijkt een verplichte sluiting door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) te negeren en neemt gewoon patiënten aan. De inspectie stelde dit gisteren tijdens een inval vast.”
Verder is vermeld:
“Tijdens hun ronde door de kliniek constateerden de inspecteurs dat er geen behandeling aan de gang was. Wel werd hen duidelijk dat de eigenaar adviesgesprekken met aanstaande klanten voerde en patiënten contact hadden met de bleekfirma. Ook dit is tijdens een sluiting niet toegestaan. Hoewel de inspectie bij het negeren van bevelen dwangsommen kan opleggen, deelde de dienst nu alleen nog een waarschuwing uit. Wel zullen IGZ-medewerkers Perfect Smile op korte termijn opnieuw bezoeken.”
Onder de subkop “Intake” is vermeld:
Eerder deze week nam De Telegraaf poolshoogte en ook toen bleek dat Perfect Smile bepaald niet dicht is. Medewerkers informeerden uitgebreid over de mogelijke behandelingen. De receptioniste gaf aan dat pas eind januari de eerste mogelijkheid was voor een intakegesprek omdat het zo druk was. De mondhygiëniste die dit voor haar rekening zou nemen, was ook aanwezig.”
Vergelijkbare berichtgeving is onder de kop “Perfect Smile krijgt waarschuwing” op 13 januari 2012 gepubliceerd op de website van De Telegraaf.
 
HET STANDPUNT VAN KLAAGSTER
 
Klaagster stelt allereerst dat de berichtgeving op meerdere punten feitelijk onjuist is. Zo wordt met de kop Tandenbleker doet veel zwart ten onrechte de suggestie gewekt dat zij zwart werkt en slecht werk aflevert. De conclusies in dit artikel vallen niet af te leiden uit de rapporten van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) of de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ).
Verder is het onjuist dat de NZa naar buiten heeft gebracht dat klaagster voor tonnen heeft gefraudeerd en de hand licht met declaraties. De NZa heeft klaagster niet gesommeerd om met onmiddellijke ingang te stoppen met het plegen van fraude, maar enkel bekendgemaakt van mening te zijn dat klaagster te veel heeft gedeclareerd en de declaratieregels niet juist heeft toegepast. Naar aanleiding hiervan heeft de NZa aan klaagster een aanwijzing gegeven de foute declaraties te staken. Daarnaast is een boeteonderzoek gestart, dat nog steeds gaande is. Omdat de uitkomsten van het onderzoek nog niet bekend zijn, zijn de uitlatingen van verweerder ter zake voorbarig, feitelijk onjuist en tendentieus.
Klaagster brengt verder naar voren dat Vreugdenhil, die als oud-patiënt in de berichtgeving van 30 november 2011 wordt opgevoerd, geen patiënt is van klaagster. Het betreft een oud-patiënt van een specialist waarmee klaagster in het verleden heeft samengewerkt, maar met wie zij inmiddels de samenwerking heeft verbroken. Volgens klaagster wordt verder met de vermelding dat een andere patiënt ‘uit angst voor represailles anoniem wil blijven’ ten onrechte een sfeer neergezet alsof men met de maffia te maken zou hebben.
Met de mededeling dat de Kernenergiewet zou zijn overtreden wordt onnodig angst opgewekt bij het publiek, aldus klaagster. Het betreft een vermoeden van de IGZ dat de wanden van de kamer waarin een röntgenapparaat staat niet dik genoeg zijn, waardoor het risico bestaat dat medewerkers en patiënten op jaarbasis te veel straling ontvangen. Klaagster heeft echter duidelijk gemaakt dat het betreffende röntgenapparaat niet (meer) in gebruik is. Van de gesuggereerde wantoestanden is geen sprake.
Ten aanzien van het artikel “Tandenbleker negeert bevel sluiting kliniek” schetst klaagster allereerst hoe dat bericht tot stand is gekomen. Verslaggevers van verweerder hebben op 11 januari 2012 een bezoek gebracht aan haar praktijk in Amstelveen. Zij hebben bij de balie algemene vragen gesteld over behandelingen. De verslaggevers hebben zich daarbij niet als zodanig voorgesteld, maar hebben de indruk gewekt dat zij potentiële klanten waren. De baliemedewerker heeft de algemene vragen beantwoord. Vervolgens hebben de verslaggevers de IGZ getipt dat de praktijk geopend zou zijn, met als gevolg dat de Inspectie op 12 januari 212 een onverwacht bezoek heeft afgelegd.
Volgens klaagster is het onprofessioneel dat de verslaggevers zich niet kenbaar maakten als journalisten. Ter zitting voegt Bartels hieraan toe dat verweerder door zijn handelwijze eigen nieuws creëert.
Verder staan in het artikel diverse onjuistheden. Zo is door de Inspectie niet vastgesteld dat de praktijk geopend zou zijn, zodat geen sprake is van het negeren van een bevel tot sluiting. Ter zitting licht Bartels toe dat de Inspectie heeft gemeld dat intakegesprekken niet mogelijk zijn, maar dat er geen bezwaren bestaan tegen het voeren van algemene adviesgesprekken. Hij kan zich niet herinneren dat de Inspectie een waarschuwing heeft gegeven voor het voeren van dergelijke gesprekken. Volgens Bartels heeft de Inspectie gemeld dat het verstrekken van telefonische inlichtingen en informatie aan de balie is toegestaan. Bartels benadrukt dat aan de balie in Amstelveen informatie wordt verstrekt over alle vestigingen. Hij wijst erop dat de berichtgeving tegenstrijdig is. De constatering dat niemand aanwezig is strookt niet met de bewering dat de praktijk onrechtmatig geopend is.
Ten slotte stelt klaagster dat ten onrechte geen mogelijkheid is geboden tot wederhoor. Ter zitting licht Bartels toe dat hij op 28 november 2011 kort – ongeveer 5 minuten – telefonisch contact heeft gehad met een verslaggever. De verslaggever heeft toen verwezen naar een conceptpersbericht van de NZa en hem vragen gesteld over hygiëne en het rapport van de NZa. Bartels was hierdoor overvallen en heeft toen volstaan met een korte reactie. Desgevraagd heeft hij ter zitting verklaard dat hij vanwege de negatieve berichtgeving ook verder niet met de verslaggevers van verweerder wenste te spreken.
Klaagster betoogt dat zij door de berichtgeving schade lijdt en dat haar goede naam en reputatie ernstig zijn beschadigd. Zij is klanten kwijtgeraakt en zal toekomstige klanten mislopen. Klaagster heeft de indruk dat verweerder een hetze voert tegen haar onderneming.
 
BEOORDELING VAN DE KLACHTEN
 
De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Het stond verweerder daarom vrij over klaagster en de opgelegde besluiten te berichten. (zie punt 1.2. van de Leidraad van de Raad)
 
Naar het oordeel van de Raad vinden de voornaamste conclusies in de gewraakte berichtgeving voldoende grond in de door klaagster overgelegde stukken, waaronder een rapport van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), (pers)berichten van zowel de IGZ als de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en correspondentie van deze instanties met klaagster. In deze stukken worden harde beschuldigingen geuit ten aanzien van (vermeende) foutieve declaraties, schending van de Kernenergiewet en gevaren voor personeel en patiënten van klaagster.
 
Zo staat in een bericht van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) van 29 november 2011 onder de kop “Fraude bij Amstelveense esthetische tandkliniek” en de subkop “NZa legt aanwijzing op aan Beperfect Clinics” onder meer:
“Beperfect Clinics, een tandartspraktijk uit Amstelveen, heeft te veel gedeclareerd bij patiënten en verzekeraars. Dat blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De NZa heeft de praktijk een aanwijzing gestuurd met de opdracht de foute declaraties te staken en start een boeteonderzoek. Hoewel het onderzoek nog gaande is, lijkt het te gaan om een bedrag van in ieder geval enkele tonnen.
Beperfect Clinics B.V., handelend onder de naam Perfectsmile, overtrad op verschillende manieren de regels.”
En in een bericht van de IGZ van 30 november 2011 staat onder de kop “Inspectie geeft Beperfect Clinics bevel om praktijk in Amstelveen te sluiten” onder meer:
“De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft op 29 november 2011 Beperfect B.V. het bevel gegeven de praktijk Perfectsmile in Amstelveen te sluiten. Op 22 november 2011 bracht de inspectie een inspectiebezoek aan de praktijk in Amstelveen. De situatie die de inspectie daar aantrof veroorzaakt een zodanig gevaar voor de patiëntveiligheid dat het zo snel mogelijk treffen van maatregelen noodzakelijk was.”
Ten aanzien van de berichtgeving van 13 januari 2012 heeft de persvoorlichter van de IGZ in een e-mail aan klaagster onder meer geschreven:
“(…) Hierbij de tekst zoals verstuurd aan de Telegraaf.
Vanmiddag heeft de inspectie een onverwachts bezoek gebracht bij Perfect Smile. In de instelling werd onder meer gesproken met de directeur, de heer Bartels. Op zijn vraag wat de reden van onze komst (was) hebben wij geantwoord dat wij een tip van een journalist hadden gekregen dat hij zich niet hield aan het bevel.
Bij een korte rondgang door de instelling werden er geen activiteiten aangetroffen. Echter, in de afgelopen weken hebben patiënten wel contact met de instelling gehad. De directeur heeft ook een enkel adviesgesprek gevoerd. Hij is erop gewezen dat ook adviesgesprekken binnen de werking van het bevel vallen en dus niet zijn toegestaan. Hij gaf aan zich daar niet van bewust te zijn. Voor het houden van de adviesgesprekken heeft hij een waarschuwing gekregen.”
 
Naar het oordeel van de Raad is de berichtgeving gebaseerd op diverse feitelijke, objectieve bronnen. Verweerder mocht van de betrouwbaarheid van deze bronnen uitgaan. Niet is gebleken dat verweerder een onzorgvuldige of eenzijdige selectie heeft gemaakt van de bronnen of de feiten onvoldoende heeft onderzocht. De omstandigheid dat klaagster het niet eens is met de besluiten van de NZa en IGZ en daartegen bezwaar heeft gemaakt, maakt dit niet anders.
 
Verder overweegt de Raad dat het journalistiek gebruikelijk is dat een artikel in de kop scherp wordt aangezet. Daarmee worden alleen de grenzen van journalistieke zorgvuldigheid overschreden als de kop geen enkele grond vindt in het artikel. Daarvan is in dit geval echter geen sprake. De berichtgeving heeft betrekking op vermeende misstanden bij klaagster. De koppen zijn – gezien de beschreven ernst van de misstanden – niet misplaatst. Het gebruik van de term ‘inval’ is, als parafrase van het onaangekondigde bezoek van de inspectie, niet journalistiek ontoelaatbaar. Bovendien worden de in de koppen weergegeven beweringen in de bijbehorende artikelen voldoende genuanceerd en onderbouwd. (vgl. RvdJ 2011/58)
 
De Raad heeft voorts geconstateerd dat in de berichtgeving voldoende duidelijk het standpunt van klaagster over de kwestie is weergegeven. Dat Bartels er zelf voor heeft gekozen na het korte telefoongesprek van 28 november 2011 geen reactie meer te geven, zoals hij ter zitting heeft verklaard, kan verweerder niet worden tegengeworpen.
 
Ten slotte overweegt de Raad dat bij het vergaren van informatie een journalist zich als zodanig bekend maakt. De journalist kan echter hiervan afwijken indien een gewichtig maatschappelijk belang dit rechtvaardigt en hetzelfde doel op geen andere manier kan worden bereikt. (vgl. punten 2.1.1. en 2.1.5. van de Leidraad van de Raad)
Niet is betwist dat verslaggevers van verweerder een bezoek aan de Amstelveense praktijk van klaagster hebben afgelegd, zonder zich als zodanig bekend te maken en de vergaarde informatie hebben gebruikt in de berichtgeving van 13 januari 2012.
Uit de publicatie maakt de Raad op dat verweerder kennelijk heeft beoogd zijn lezers te informeren over misstanden bij klaagster. Deze misstanden zouden onder meer erin zijn gelegen dat klaagster ondanks het door de IGZ opgelegde behandelingsverbod adviesgesprekken met patiënten zou voeren. De Raad acht het aannemelijk dat verweerder zonder toepassing van de gevolgde werkwijze niet aan het licht had kunnen brengen of bedoelde misstanden al dan niet bestaan. Gezien de omvang en ernst van de misstanden en het doel van het gesprek, is de Raad van oordeel dat verweerder ook op dit punt niet journalistiek ontoelaatbaar heeft gehandeld.
 
BESLISSING
 
De klachten zijn ongegrond.
 
Aldus vastgesteld door de Raad op 15 maart 2012  door mr. Th. Groeneveld, voorzitter, mw. M.J.H. Doomen, ir. B.L. Hooghoudt, mw. drs. J.X. Nabibaks en mw. drs. F. Santing, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris, en mr. H. Osinga, adjunct-secretaris.