2008/53 ongegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
 
X
 
tegen
 
J. van der Graaf, Uitgeversmaatschappij De Telegraaf B.V. en Telegraaf Media Groep N.V.
 
Bij brief van 7 augustus 2008 met dertien bijlagen heeft mr. S.B.A. Lhachmi, advocaat te Terneuzen, namens X (hierna: klager) een klacht ingediend tegen J. van der Graaf, Uitgeversmaatschappij De Telegraaf B.V. en Telegraaf Media Groep N.V. (hierna: verweerders). Bij brief van 8 september 2008 heeft mr. M.A. de Kemp, advocaat te Amsterdam, aan de Raad bericht dat verweerders niet inhoudelijk op de klacht zullen reageren, omdat zij van mening zijn dat de klacht een civielrechtelijk geschil betreft en daarom niet door de Raad maar door de civiele rechter moet worden behandeld.
 
De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 3 oktober 2008. Klager is daar verschenen, vergezeld door mw. mr. J.A.B. van Dam, advocaat te Terneuzen.
 
DE FEITEN
 
Op 14 maart 2003 is in Groot-Brittannië Jane Longhurst door middel van verwurging om het leven gebracht. Tijdens de rechtszaak heeft de moordenaar te kennen gegeven dat hij al jarenlang de fetisj asphyxia beoefende en dat hij korte tijd voor de moord diverse websites heeft bezocht, waaronder de website hangingbitches.com.
 
Naar aanleiding van deze kwestie zijn in de Britse krant The Mail on Sunday c.q. op de website www.mailonsunday.co.uk de volgende artikelen verschenen:
- Op 8 februari 2004 onder de kop “Shut down the killer websites”.
- Op 8 februari 2004 onder de kop “Death by Asphyxia”.
- Op 8 februari 2004 onder de kop “Yes, we can clean the Web up – and we must”.
- Op 15 februari 2004 onder de kop “I run Hanging Bitches for the money – don’t blame me for Jane’s murder. But if I’m asked to shut it down in Britain, I will”. In dit artikel is klager geciteerd. Verder is een foto van klager bij dit artikel geplaatst.
- Op 26 januari 2008 onder de kop “Revealed: The ultra-violent sex movies being made in Milton Keynes”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passages:
“The man behind the violently pornographic website linked to the murder of teacher Jane Longhurst is still making his sickening films – in a Milton Keynes flat. Four years ago, The Mail on Sunday effectively shut down a grotesque site which sold images of “extreme pain, asphyxiation and forces sex”, after it drove pervert Graham Coutts to rape and strangle the special-needs teacher. But today we can reveal that wealthy Dutchman X is still peddling his “snuff” images on the internet, churning out sick footage for thousands of subscribers.
We also discovered the Milton Keynes flat where he illegally shoots some of his films, which could land him with a three-year prison term. But when confronted by The Mail on Sunday, X remained unrepentant about his vile activities.
This newspaper previously shut down his website hangingbitches.com, after lobbying the companies that allowed him to accept credit-card payments.”
en
“However X continues to operate a raft of similar sites, charging subscribers £25 a month to view pornographic images of asphyxiation, strangulation and hanging. The introduction on one site boasts that the footage is all made by X’s own company, 3Fall Productions.”
en
“When we confronted X in his Netherlands home yesterday, he said: “Once again my business is legal. Just because it is not morally accepted to you does not mean it is illegal or criminal.” However, after we spoke to him, the father of two abruptly closed down the site containing the Milton Keynes footage to new members. And despite his insistence that he was doing nothing illegal, X pointedly refused to answer questions about the footage shot in Milton Keynes. His silence may be because filming such scenes in the UK contravenes the Obscene Publications Act. A Ministry of Justice spokeswoman said that distributing or producing the violent pornography is illegal in Britain.”
Bij het artikel is een foto van klager geplaatst met het onderschrift “Gruesome: X’s sick sites were linked to the killing of Jane Longhurst”.
- Op 3 februari 2008 onder de kop “’Snuff’ movies website shut down after Mail on Sunday probe”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passages:
“Violent pornographic websites run by a man whose internet empire was linked to the brutal murder of a teacher have been closed down. The move came after The Mail on Sunday revealed that Dutchman X was operating hundreds of sites selling images of simulated asphyxiation, strangulation and hanging.”
en
“At the time, police were powerless to shut down the site because the footage was filmed abroad. But after this newspaper revealed many of his websites used scenes filmed in a luxury flat in Milton Keynes, Buckinghamshire, police say he could be prosecuted for possessing and distributing violent pornography in the UK.”
Bij dit artikel is een foto van klager geplaatst met het onderschrift “X: He has told friends his websites are losing £10,000 a day”.
 
Vervolgens is op 8 februari 2008 in De Telegraaf een artikel van de hand van Van der Graaf verschenen onder de kop “’Vunzige X’ zelf voor de bijl?” met het chapeau “Britten jagen op Zeeuwse pornositebaas na echte wurgseksmoord”. De intro van het artikel luidt:
“Gemartelde vrouwen met touwen om de hals of plastic zakken om het hoofd die schreeuwend een vreselijke dood sterven. Ze figureren in overvloed in misselijk makende filmpjes en op foto’s op de ‘fantasysites’ van pornoproducent X, die in Engeland te boek staat als the gruesome Dutchman, wat zoveel betekent als de vunzige, ranzige en akelige Nederlander.”
Verder bevat het artikel onder meer de volgende passages:
“Onze 54-jarige landgenoot uit het Zeeuwse grensdorp Koewacht is inmiddels ook bij de Britse politie en Scotland Yard in het vizier: de afgelopen dagen is een onderzoek tegen hem gestart wegens vermeende productie van extreem gewelddadige porno op internet. Suggestieve filmpjes die zieke geesten kunnen aanzetten tot de gruwelijkste daden, zo menen deskundigen.”
en
“Ook in het verleden waren onze overburen al in rep en roer vanwege X’s toenmalige site hangingbitches.com met in Engeland gefabriceerde namaaksnuffmovies. Vanuit ons land, Spanje, de VS en mogelijk Rusland zou X nog honderden andere extreme sites exploiteren die alleen toegankelijk zijn voor grif betalend publiek.
Zijn activiteiten worden door de Engelsen niet alleen als obsceen en onkies beschouwd, maar tevens gelinkt aan een vrouwenmoord.”
en
“Volgens de Britse justitie had de man zich als een copycat door X’s porno laten inspireren en vormden de sites een blauwdruk voor de lustmoord. (…) Het politiekorps gaat nu samen met specialisten van Scotland Yard onderzoeken of X strafrechtelijk vervolgd kan worden.
Vanuit zijn landhuis in Koewacht reageert de pornobaas ontkennend, al heeft hij een gewraakte wurgsekssite wel uit de lucht gehaald ,,om aan de Engelsen tegemoet te komen”. X.: ,,Ik noem het geen porno, maar horror en pure fantasie die zelfs lachwekkend is. Het is niet strafbaar. Hier niet, in Engeland niet, over de hele wereld niet. Maar sinds die moord wordt in Groot-Brittannië een haatcampagne tegen mij gevoerd. Ik geloof verder helemaal niet dat iemand door onze producties op slechte ideeën komt.”
X zou miljoenen aan zijn pornobusiness verdienen en alleen voor zijn wurgseksplaatjes al op duizenden betalende klanten hebben kunnen rekenen. Zelf zegt hij ,,slechts een honderdtal leden” te hebben gehad die maandelijks ieder bijna 40 euro neertelden. Hoeveel andere sites hij exploiteert, wil X niet kwijt.”
Bij het artikel is een foto van klager geplaatst met een zwart balkje over zijn ogen.
 
De klacht is gericht tegen het artikel in De Telegraaf.
 
HET STANDPUNT VAN KLAGER
 
Klager stelt dat hij door het artikel is aangetast in zijn eer en goede naam. Het artikel bevat tal van onwaarheden en onnodig grievende mededelingen. Daarnaast zijn de bewoordingen zo uitgekozen dat de lezer niet tot een andere conclusie kan komen dan dat de beweringen in het artikel juist zijn. Bovendien hebben verweerders nagelaten zorgvuldig feitenonderzoek te verrichten en hebben zij klagers privacy onnodig geschonden.
Ter toelichting stelt klager dat hij in 1999 is benaderd om websites te gaan exploiteren. Die websites, in het genre horror, zijn onderhouden door een vennootschap die op naam staat van klagers echtgenote. In 2001 is de Spaanse vennootschap 3Fall Productions S.L. opgericht. Alle websites – waaronder de in de publicaties genoemde site hangingbitches.com – zijn sindsdien eigendom van deze vennootschap, die eveneens op naam staat van klagers echtgenote. Klager verricht voor deze vennootschap hand- en spandiensten, en heeft zich in 2004 opgeworpen als woordvoerder voor de site hangingbitches.com. Nadat The Mail on Sunday, een roddelblad, contact had opgenomen met de processor van die website en deze had meegedeeld dat die site aanleiding had gegeven voor de moord, heeft de processor zijn diensten gestaakt. Dit betekende dat geen creditcardbetalingen meer op die site konden worden ontvangen, zodat de site begin 2004 van internet is gehaald. In verband met een en ander heeft klager omstreeks 11 februari 2004 enkele journalisten van The Mail on Sunday te woord gestaan. Vervolgens is op 15 februari 2004 een artikel in die krant verschenen, waarin klager onjuist is geciteerd en waarin hij ten onrechte in verband is gebracht met de moord op Jane Longhurst.
Verder deelt klager mee dat 3Fall Productions in 2007 de website annabellesfantasy.com heeft overgenomen. Die website, eveneens in het genre horror, bevat beelden van vrouwen die worden neergeschoten. De scènes, die volledig zijn geacteerd en berusten op fictie, bevatten enkele licht erotische beelden, maar geen pornografie. Na enige tijd ontstonden problemen met de fotograaf van het bij de site behorende productieteam. Deze fotograaf heeft contact opgenomen met The Mail on Sunday met het verhaal dat klager nog steeds websites exploiteerde. Daarover is op 27 januari en 4 februari 2008 bericht op de website van The Mail on Sunday. Journalisten van The Mail on Sunday hebben daarnaast wederom contact gezocht met de processors van de websites van 3Fall Productions en met diverse creditcardmaatschappijen, die de processors opdracht hebben gegeven geen creditcards te accepteren. Hierdoor kwam 3Fall Productions van de ene op de andere dag zonder inkomsten te zitten.
Vervolgens is klager op 6 februari 2008 benaderd door Van der Graaf, die hem meedeelde dat de Britse justitie een persbericht had laten uitgaan waarin klager werd gezocht in verband met een artikel in The Mail on Sunday en dat naar aanleiding daarvan de volgende dag een artikel zou worden gepubliceerd in De Telegraaf. Klager heeft er toen op aangedrongen pas te publiceren nadat hem de mogelijkheid was geboden zijn verhaal en de achterliggende feiten uit de doeken te doen. Omdat volgens Van der Graaf publicatie niet kon wachten en een vervolginterview op een latere datum zou plaatsvinden, heeft klager in een telefoongesprek van ongeveer 30 minuten geprobeerd enige duidelijkheid over een en ander te verschaffen. Daarbij heeft hij Van der Graaf verzocht zijn naam en woonplaats niet te vermelden en geen foto te plaatsen. Toen het artikel de volgende dag niet was geplaatst, heeft klager contact opgenomen met verweerders en nogmaals te kennen gegeven geen toestemming te geven voor het plaatsen van zijn foto en het vermelden van zijn naam en woonplaats.
Klager stelt dat de publicatie van 8 februari 2008 diverse onjuistheden bevat en dat ten onrechte de indruk is gewekt dat hij daadwerkelijk een ‘vunzige pornobaas’ is die te maken heeft met de moord op Jane Longhurst. Verschillende (onjuiste) geruchten zijn ten onrechte als feiten weergegeven. Onder meer is onjuist dat hij nog honderden andere website exploiteert die alleen toegankelijk zijn voor grif betalend publiek. In het gesprek met Van der Graaf heeft hij duidelijk gezegd dat hij nog ongeveer dertig andere websites exploiteert, die alleen toegankelijk zijn voor betalend publiek om er voor te zorgen dat kinderen geen toegang krijgen. Voorts heeft de Britse justitie aan klager laten weten niet bekend te zijn met een (lopend) onderzoek door de politie of Scotland Yard naar klager wegens vermeende productie van extreem gewelddadige porno op internet. Verweerders zijn enkel afgegaan op de tendentieuze en onjuiste berichtgeving van The Mail on Sunday en hebben nagelaten zelf zorgvuldig onderzoek te verrichten, aldus klager. Door het plaatsen van een balkje over zijn ogen wordt voorts de suggestie gewekt dat hij zich inderdaad schuldig heeft gemaakt aan hetgeen hem in het artikel wordt verweten.
Verder stelt klager dat hij onjuist is geciteerd. Hij heeft bijvoorbeeld nooit meegedeeld dat de site lachwekkend zou zijn, maar gezegd dat de acteurs tijdens de opnamen veel plezier hebben en heel wat aflachen. Bovendien is het beginsel van hoor en wederhoor toegepast onder enorme tijdsdruk.
Klager is door het artikel ongewild een publiek figuur geworden. Zowel hij als zijn familie is door de publicatie beschadigd. Daarbij komt dat de informatie uit het artikel door diverse andere media is overgenomen. De grote impact voor hem en zijn gezin staat niet in verhouding tot het belang van de publicatie aldus klager.
 
BEOORDELING VAN DE KLACHT
 
Klager heeft gesteld dat verweerders onjuist, tendentieus en onnodig grievend over hem hebben bericht, zonder toepassing van wederhoor, en daarbij zijn privacy disproportioneel hebben geschaad. Uit hetgeen klager heeft aangevoerd, maakt de Raad op dat klager er met name bezwaar tegen heeft dat hij in verband is gebracht met een moordzaak en met de productie c.q. exploitatie van pornografische websites.
 
 
Klager heeft voorts erkend dat hij c.q. 3Fall Productions websites exploiteert in – aldus klager – het genre horror, waarbij licht erotische beelden zijn te zien. De Raad acht het aannemelijk dat het gemiddelde publiek die websites als ‘pornografisch’ zal bestempelen. Naar het oordeel van de Raad is het dan ook niet journalistiek onaanvaardbaar om de websites als zodanig aan te duiden en klager met pornografie in verband te brengen.
 
Gelet op het voorgaande acht de Raad geen grond aanwezig voor de conclusie dat verweerders zonder deugdelijke grondslag beschuldigingen aan het adres van klager hebben gepubliceerd c.q. ter zake onjuist en tendentieus over klager hebben bericht. Ook anderszins is niet gebleken dat de berichtgeving relevante onjuistheden bevat. Evenmin is de indruk gewekt dat klager persoonlijk te maken heeft gehad met de moord op Jane Longhurst.
Dat klager de publicaties als onnodig grievend heeft ervaren, is voorts onvoldoende voor de conclusie dat verweerders jegens klager journalistiek onzorgvuldig hebben gehandeld. Objectief bezien is geen sprake van berichtgeving door verweerders die zodanig nodeloos grievend is dat daarmee de grenzen van de journalistieke ethiek zouden zijn overschreden.
In dat verband overweegt de Raad nog dat het journalistiek gebruikelijk is dat een artikel in de kop scherp wordt aangezet. Daarmee worden alleen de grenzen van journalistieke zorgvuldigheid overschreden als de kop geen enkele grond vindt in het artikel. Daarvan is hier – gelet op de context van het artikel – geen sprake (vgl. RvdJ 2008/49).
 
Ten aanzien van de toepassing van wederhoor overweegt de Raad dat verweerders kennelijk voorafgaand aan de publicatie telefonisch contact met klager hebben opgenomen. De kern van klagers reactie – te weten dat hij de beschuldigingen aan zijn adres weerspreekt – is duidelijk in het artikel opgenomen. Aldus kan niet worden geconcludeerd dat verweerders onvoldoende toepassing hebben gegeven aan het beginsel van hoor en wederhoor.
 
Wat betreft de publicatie van persoonlijke gegevens van klager en zijn foto overweegt de Raad dat de journalist de privacy van personen niet verder zal aantasten dan in het kader van zijn berichtgeving redelijkerwijs noodzakelijk is. Een inbreuk op de privacy overschrijdt de grenzen van zorgvuldige journalistiek wanneer deze niet in redelijke verhouding staat tot het maatschappelijk belang van de publicatie (zie punt 2.4.1. van de Leidraad van de Raad).
 
Verder dient de journalist te voorkomen dat hij gegevens in woord en beeld publiceert waardoor verdachten en veroordeelden buiten de kring van personen bij wie ze al bekend zijn, eenvoudig kunnen worden geïdentificeerd en getraceerd. Aan deze regel is de journalist niet gehouden wanneer de naam een wezenlijk bestanddeel van de berichtgeving is, het niet vermelden van de naam wegens de algemene bekendheid van de betrokkene geen doel dient of de betrokkene zelf de openbaarheid zoekt (zie punt 2.4.5. van de Leidraad).
 
In het onderhavige geval is over klager bericht vanwege zijn activiteiten voor de vennootschap 3Fall Productions – die ten tijde van de moord op Jane Longhurst eigenaar was van de website hangingbitches.com – en zijn activiteiten als exploitant van met hangingbitches.com vergelijkbare websites. Klager heeft bovendien erkend dat hij zich destijds als woordvoerder van die website heeft opgeworpen. Het gaat hier om een bedrijfsmatige uitoefening van zakelijke activiteiten die op zichzelf (in ieder geval in Nederland) legaal zijn. In de openbare registers van de (Spaanse) Kamer van Koophandel is de vrouw van klager vermeld (geweest) als de eigenaar van 3Fall Productions. In het licht van voornoemde omstandigheden is de publicatie van de persoonlijke gegevens van klager en van zijn portret functioneel en journalistiek relevant. Naar het oordeel van de Raad is geen sprake van een disproportionele inbreuk op klagers privacy.
 
Dat op de gepubliceerde foto een balkje over de ogen van klager is geplaatst, wekt weliswaar de suggestie dat klager verdacht wordt van strafbare feiten, maar nu in het artikel – op basis van publicaties in de Britse pers – melding wordt gemaakt dat in Engeland een justitieel onderzoek tegen klager loopt, is zulks in het onderhavige geval niet zonder meer journalistiek onzorgvuldig. Daaraan doet niet af dat volgens klager de Britse justitie hem heeft laten weten niet bekend te zijn met zo’n onderzoek.    
 
Een en ander leidt tot de slotsom dat verweerders geen grenzen hebben overschreden van hetgeen, gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid, maatschappelijk aanvaardbaar is.
 
BESLISSING
 
De klacht is ongegrond.
 
De Raad verzoekt verweerders deze beslissing integraal of in samenvatting in De Telegraaf te publiceren.
 
Aldus vastgesteld door de Raad op 10 december 2008 door mr. C.A. Streefkerk, voorzitter, drs. C.M. Buijs, drs. G.T.M. Driehuis, drs. L.W. Verhagen en mw. drs. I. Wassenaar, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.