2008/5 niet-ontvankelijk

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
 
www.hetvrijevolk.com
 
tegen
 
J. Dohmen en de hoofdredacteur van NRC Handelsblad
 
Bij brief van 12 september 2007 met drie bijlagen heeft Duns Ouray te Breckenridge (USA) namens de website www.hetvrijevolk.com (hierna: klager) een klacht ingediend tegen J. Dohmen en de hoofdredacteur van NRC Handelsblad (hierna: verweerders). Verweerders hebben op het klaagschrift gereageerd bij brief van 23 oktober 2007 met zeven bijlagen. Per e-mail heeft de heer M. Kat namens klager op 4 en 5 november 2007 nog twee aanvullende producties ingebracht.
 
De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 8 november 2007, alwaar namens klager voornoemde Kat is verschenen. Van de zijde van verweerders zijn verschenen voornoemde Dohmen en H. Steketee, adjunct-hoofdredacteur.
 
Vanwege de plotselinge ontstentenis van een der leden van de Raad, is de zaak behandeld door de voorzitter en drie leden.
 
Naar aanleiding van het gevoerde verweer van NRC Handelsblad en hetgeen door partijen ter zitting is aangevoerd zijn er bij de Raad vragen gerezen over de identiteit van Duns Ouray. Bij brief van 13 november 2007 heeft de secretaris van de Raad Duns Ouray verzocht hieromtrent duidelijkheid te verschaffen. Een afschrift van deze brief is naar verweerders gestuurd, die op 15 november 2007 hierop hebben gereageerd. Op 19 november 2007 heeft X de Raad per mail laten weten dat Duns Ouray een pseudoniem is en dat hij de natuurlijke persoon achter Duns Ouray is. Bijlage bij deze mail was een scan van het rijbewijs van X. In dezelfde mail deed X de Raad het verzoek zijn identiteit geheim te houden voor verweerders. Op 21 november 2007 heeft de secretaris van de Raad gereageerd op het e-mailbericht van 19 november 2007. Hierbij is X erop gewezen dat het als klager niet mogelijk is om anoniem te blijven ten opzichte van degenen tegen wie de klacht gericht is. Tevens is X erop gewezen dat het door hem verstrekte identiteitsbewijs verlopen is. X heeft per mail van 24 november 2007 toestemming gegeven om zijn identiteit kenbaar te maken aan verweerders. Op 27 november 2007 heeft de secretaris verweerders afschriften gestuurd van de e-mailberichten van X van 19 en 24 november 2007. Voorts is een afschrift gestuurd van het schrijven van de secretaris van 21 november 2007 aan X. Hierop is door verweerders gereageerd bij brief van 3 december 2007.
 
DE FEITEN
 
Op 25 augustus 2007 is in NRC Handelsblad een artikel van de hand van Dohmen gepubliceerd onder de kop “Opkomst en ondergang van extreemrechtse sites” met de onderkop “Justitie en providers ondernemen actie tegen anoniem discrimineren en haat zaaien”.
 
 In het artikel wordt onder meer het volgende vermeld:
“Deze krant inventariseerde en vergeleek rechtse en in taalgebruik radicalere extreemrechtse sites, en ‘vrijsprekers’; sites die de libertaire gedachte uitdragen. De krant spoorde 150 sites op die de afgelopen tien jaar kwamen en gingen. Daarvoor werd het internetarchief Way Back Machine gebruikt, dat 85 miljard internetpagina’s vanaf 1996 bevat. De inventarisatie laat zien dat zowel het aantal rechtse als extreemrechtse sites groeide na de aanslagen van 11 september 2001, de opkomst van Pim Fortuyn, de politieke moorden in 2002 en 2004, en de opkomst van Geert Wilders vanaf eind 2004.”
 
Bij het artikel in de krant staat een grafiek over de opkomst van internetsites. De grafiek maakt in tekst en in kleur een onderscheid tussen vijf categorieën websites. Ter illustratie zijn tien verschillende screendumps bij het artikel geplaatst. Één van deze screendumps is van de site www.hetvrijevolk.com. Onderaan het artikel wordt verwezen naar een volledig overzicht welke uitsluitend gepubliceerd is op de internetsite van NRC Handelsblad, www.nrc.nl. Op www.nrc.nl worden lezers doorverwezen met de boodschap: “achtergrond - Inventarisatie van vrijsprekende, rechtse en extreemrechtse uitingen op internet”. Het pdf-document met het overzicht draagt in eerste instantie als kop “Onderzoek naar extreemrechtse uitingen op internet, NRC Handelsblad 25 augustus 2007”. Bovenaan het document stond als documentnaam in een kleiner lettertype: “Rechts-extremistische sites in Nederland - onderzoek NRC Handelsblad augustus 2007”. Op 27 augustus 2007 is de kop boven het overzicht gewijzigd in “Overzicht van vrijsprekende, rechtse en extreemrechtse sites”. De documentnaam is geschrapt. In de begeleidende tekst van het pdf-document staat onder meer vermeld dat de aanwezigheid op de lijst niet automatisch betekent dat een site automatisch geassocieerd kan worden met extreemrechtse uitlatingen.
 
In het overzicht op de website wordt onderscheid gemaakt tussen vijf categorieën websites. Ieder met een eigen kleur en een eigen lettercombinatie. De website www.hetvrijevolk.com wordt middels een licht grijze kleur aangeduid als rechtse site. Onder het eerste kopje ‘soort’ staan de letters ‘R/AI’ hetgeen blijkens de legenda verwijst naar ‘Rechts en Moslimkritisch/anti-Islam’. Onder het tweede kopje ‘soort’ staat rechts/radicaal rechts.
 
Op 23 oktober 2007 is in de rubriek Correcties en Aanvullingen van NRC Handelsblad onder de kop “Extreemrechtse uitingen” de volgende tekst opgenomen:
“Boven een overzicht van rechtse, extreem-rechtse en libertaire websites in Nederland (pdf-document op www.nrc.nl, 25 augustus) was onbedoeld de werktitel van het document zichtbaar (‘Rechts-extremistische sites in Nederland – onderzoek NRC Handelsblad augustus 2007’). De werktitel is op 27 augustus verwijderd. Deze correctie had toen in de krant en op de site vermeld moeten worden.”
 
DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN
 
Klager stelt dat de beschuldiging ‘extreemrechts te zijn’ één van de zwaarste is die Nederland kent. Door verweerders is bij het publiceren van deze beschuldiging ten onrechte geen wederhoor toegepast, hoewel dit redelijkerwijs mogelijk was. Bij het artikel “Opkomst en ondergang van extreemrechtse sites” in NRC Handelsblad is een screendump geplaatst van de site www.hetvrijevolk.com. Hiermee is volgens klager duidelijk dat het label ‘extreemrechts’ op HetVrijeVolk van toepassing is. Een en ander wordt nog versterkt door HetVrijeVolk op te nemen in een volledig overzicht met als titel “Rechts-extremistische sites in Nederland”. Dat er in het overzicht bij HetVrijeVolk een ander kleurtje is gebruikt is onvoldoende om voor alle lezers duidelijk te maken dat HetVrijeVolk wel onderzocht is maar niet extreemrechts is bevonden. Klager betoogt verder dat verweerders door de kop boven het overzicht te wijzigen in “Overzicht van vrijsprekende, rechtse en extreemrechtse sites” een en ander onvoldoende hebben rechtgezet. Immers doordat de screendump van HetVrijeVolk bij het artikel “Opkomst en ondergang van extreemrechtse sites” staat wordt de site nog steeds gediskwalificeerd als extreemrechts. Verweerders hadden een duidelijke rectificatie dienen te plaatsen en niet als een dief in de nacht wijzigingen moeten aanbrengen. Ten slotte stelt klager dat het volledige overzicht met ingang van 1 september 2007 is verdwenen van de website van NRC Handelsblad. Dit maakt de situatie nog erger, aldus klager. Immers hiermee wordt lezers de mogelijkheid ontnomen om zelf door te klikken en de websites te bekijken teneinde zelf een oordeel te vormen.
 
Verweerders stellen voorop dat klager in zijn klacht niet-ontvankelijk is. Een klaagschrift moet volgens het Reglement van de Raad voor de Journalistiek worden ingediend door een ‘rechtstreeks belanghebbende’. Volgens verweerders is in onderhavige zaak niet voldaan aan dit vereiste. De indiener, de website www.hetvrijevolk.com, wordt blijkens het klaagschrift vertegenwoordigd door ‘Duns Ouray’.  Deze persoon plaatst ook een handtekening namens de klager. De website www.hetvrijevolk.com is geen bedrijf of instelling en ook geen rechtspersoon, aldus verweerders. Zij gaan uit van de Stichting Endangered Freedom als registrant/eigenaar van de website. Deze stichting treedt echter niet op als klager. Verweerders betogen dat de naam van de persoon die namens de website zegt op te treden, Duns Ouray, waarschijnlijk vals is. Dit geldt ook voor de handtekening. De naam Duns Ouray figureert wel op www.hetvrijevolk.com. Klaarblijkelijk is het een schuilnaam van een scribent die regelmatig opinies en berichten op de website plaatst. Duns Ouray gaat schuil achter een postbusadres, is overigens onvindbaar en gebruikt naar alle waarschijnlijkheid een valse identiteit, aldus verweerders.
Verweerders betogen verder dat de redactie van NRC Handelsblad op maandag 27 augustus 2007 reacties ontving van enkele internetsites die vonden dat ze ten onrechte waren geafficheerd als extreem rechts. Bij controle bleek dat de documentnaam abusievelijk leesbaar was op het pdf-document. Nog dezelfde dag is deze naam verwijderd. De documentnaam had er niet moeten staan. Het betrof een werktitel van het document, gebruikt door de afdeling die het Excel-bestand voor internet moest aanpassen aan een pdf-bestand. Deze fout, gemaakt in de bijlage die alleen op internet verscheen, werd destijds als te klein beschouwd om als rectificatie in de papieren krant op te nemen, aldus verweerders. Bovendien was uit de totale lijst en het artikel duidelijk dat er sprake was van een onderzoek onder verschillende sites en niet alleen van een onderzoek onder extreemrechtse sites. Tegelijk met het schrappen van de documentnaam is de kop boven de pdf-lijst “Onderzoek naar extreemrechtse uitingen op internet” veranderd in “Overzicht van vrijsprekende, rechtse en extreemrechtse sites”. In de begeleidende tekst van het pdf-document is toen als aanvulling gemeld dat de aanwezigheid op de lijst niet betekent dat een site ook extreemrechtse uitingen heeft. Inhoudelijk zijn artikel en bijlage niet aangepast. De berichtgeving was ook niet onjuist, aldus verweerders. Wel was er reden om de bewuste werktitel aan te passen. Aangezien er nog steeds verwarring heerste over het gebruik van de term ‘extreem rechts’ is er besloten om in de rubriek ‘Correcties en Aanvullingen’ een uitleg op te nemen. Verweerders concluderen dat de redactie zich gehouden heeft aan de Leidraad van de Raad inzake het toepassen van wederhoor. In dit geval was er geen aanleiding tot wederhoor nu HetVrijeVolk immers niet is beschuldigd van enig feit. Evenmin is HetVrijeVolk gekwalificeerd als extreemrechts. Het enkel opnemen van de site op een lijst van bekeken internetsites, waarbij de kwalificatie ‘rechts, anti-islam’ is gegeven, houdt geen beschuldiging in. Rechts zijn, of zo genoemd worden, is ook geen diskwalificatie.
Naar aanleiding van de correspondentie na afloop van de zitting betogen verweerders onder meer dat het geleverde bewijs voor de ‘werkelijke identiteit’ van Duns Ouray geen geldig document is. Het is een verlopen buitenlands rijbewijs, waarvan bovendien de echtheid niet valt te controleren. Verweerders concluderen dat nu is toegegeven dat Duns Ouray als persoon niet bestaat. Er is dus een klacht ingediend onder een valse naam en met een fictieve handtekening. De betrokkene had bij het indienen van zijn klacht kunnen aangeven dat hij zich van een ‘alias’ of ‘pseudoniem’ bediende, maar heeft dat nagelaten.
Verweerders leggen de vraag voor of iemand die eerst onder een valse naam een klacht bij de Raad indient, daarna onder een andere naam de klachtprocedure mag voortzetten. Een tweede vraag die wordt voorgelegd is of X als direct belanghebbende aangemerkt kan worden.
Vast staat dat iemand op de internetsite www.hetvrijevolk.com publiceert onder de schuilnaam ‘Duns Ouray’, en dat die naam ook wordt gebruikt door iemand die op het klachtformulier schrijft vertegenwoordiger van de website hetvrijevolk.com te zijn. Voorts is er nu iemand die zegt zich van de naam ‘Duns Ouray’ te bedienen. De melding van X dat hij achter ‘Duns Ouray’ schuilgaat, maakt volgens verweerders niet voor honderd procent duidelijk wie Duns Ouray is. De klagende partij is de website en niet Duns Ouray. Verweerders concluderen dat aan twee cruciale voorwaarden niet is voldaan. ‘Duns Ouray’ heeft noch een geldig identiteitsbewijs getoond, noch een vertegenwoordigingsverklaring van het bestuur van de stichting. ‘Duns Ouray’ of X dienen derhalve niet als direct belanghebbende te worden geaccepteerd.
 
BEOORDELING VAN DE ONTVANKELIJKHEID
 
Ingevolge artikel 2, eerste lid, van het Reglement voor de werkwijze van de Raad voor de Journalistiek moet een klaagschrift worden ingediend door een ‘rechtstreeks belanghebbende’. Volgens het vaste oordeel van de Raad kan een klager als zodanig worden aangemerkt, indien zijn belang bij de gewraakte publicatie direct betrokken is en hij door die publicatie persoonlijk in zijn belang is geraakt.
 
De onderhavige klacht is ingediend door Duns Ouray te Breckenridge (USA) namens klager, de website www.hetvrijevolk.com. De website is geen natuurlijk of rechtspersoon. Bij het indienen van de klacht heeft Duns Ouray naar aanleiding van vragen van de secretaris van de Raad omtrent zijn bevoegdheid om klager te vertegenwoordigen een print gestuurd van de ‘who is’ informatie van de website www.hetvrijevolk.com. Daarin is vermeld dat Duns Ouray de ‘registrant contact’ van deze site is. Vast is komen te staan dat Duns Ouray als persoon niet bestaat en dat de klacht derhalve onder een valse naam is ingediend. Naar aanleiding van vragen van de Raad is namens klager gesteld dat Duns Ouray een pseudoniem is en dat X de natuurlijke persoon is achter dit pseudoniem. X heeft zich echter enkel gelegitimeerd aan de hand van een verlopen Amerikaans rijbewijs.
 
Gelet op het bovenstaande heeft de Raad niet kunnen vaststellen of klager deugdelijk vertegenwoordigd is. De Raad komt dan ook tot de conclusie dat klager niet-ontvankelijk is in zijn klacht. Aan een inhoudelijke beoordeling van de klacht komt de Raad dientengevolge niet toe.
 
BESLISSING
 
Klager is in zijn klacht niet-ontvankelijk.
 
De Raad verzoekt verweerders deze beslissing integraal of in samenvatting in NRC Handelsblad te publiceren.
  
Aldus vastgesteld door de Raad op 31 januari 2008 door mr. Th. Groeneveld, voorzitter, drs. B.J. Brouwers, mr. T.E. Klein en E.J.M. Lamers, leden, in tegenwoordigheid van mr. M.M.S. van den Berg, secretaris, en mw. mr. P. Blok, plaatsvervangend secretaris.