2007/2 gegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
 
Vereniging tegen de Kwakzalverij
 
tegen
 
R. Bekkering en de hoofdredacteur van De Telegraaf
 
Bij brief van 6 november 2006 met een bijlage heeft de Vereniging tegen de Kwakzalverij te Amsterdam (hierna: klaagster) een klacht ingediend tegen R. Bekkering en de hoofdredacteur van De Telegraaf (hierna: verweerders). Verweerders hebben niet op de klacht gereageerd.
 
De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 1 december 2006 in aanwezigheid van klaagster, vertegenwoordigd door dhr. J.T. Lumeij, bestuurslid, en prof. dr. F.S.A.M. van Dam, secretaris.
 
Een der leden van de Raad heeft zich verschoond. Namens klaagster is geen bezwaar gemaakt tegen de behandeling van de zaak door de voorzitter en resterende leden.
 
DE FEITEN
 
Op 22 oktober 2006 is in de rubriek ‘Gezond & Wel’ van De Telegraaf een artikel gepubliceerd onder de kop “Acupunctuur wérkt – Waardevolle aanvulling op reguliere geneeskunde”.  Bij het artikel is een pasfoto van Bekkering geplaatst met de vermelding ‘door Rob Bekkering huisarts’. De intro van het artikel luidt:
“Acupunctuur staat de laatste tijd volop in de belangstelling. Zo was er onlangs een bijzonder interessante documentaire bij de BBC te zien waarin professor Sykes van de Universiteit van Bristol een openhartoperatie uitvoerde. Het  was bijna ongelooflijk hoe een 21-jarige vrouw werd geopereerd alleen met behulp van acupunctuurverdoving!”
Hierop volgt:
“De camera switchte steeds heen en weer tussen haar opengesneden borstkas met haar duidelijk zichtbaar kloppend hart en haar gezicht achter de groene operatielakens. De vrouw was bij haar volle bewustzijn en ze werd steeds bemoedigend toegesproken. Na afloop vertelde ze totaal geen pijn te hebben gehad en na een week werd ze uit het ziekenhuis ontslagen.
Ik heb deze documentaire samen met een cardioloog en een anesthesist bestudeerd en we waren diep onder de indruk. In dat ziekenhuis in Sjanghai hadden ze honderden van dergelijke operaties succesvol uitgevoerd. Onvoorstelbaar!”
Vervolgens wordt een beschrijving gegeven van het ontstaan en de werkwijze van acupunctuur. Ook wijst Bekkering op twee wetenschappelijke onderzoeken naar de effecten van acupunctuur met positieve resultaten.
Het artikel sluit af met het volgende:
“U kunt een opgeleide arts-acupuncturist bij u in de buurt zoeken via www.acupunctuur.com”

HET STANDPUNT VAN KLAAGSTER
 
Klaagster stelt dat Bekkering vaste medewerker is van de rubriek ‘Gezond & Wel’ van De Telegraaf. Ten onrechte wordt de suggestie gewekt dat het artikel een onpartijdige beoordeling bevat van een onafhankelijke ‘wetenschappelijk opgeleide arts’ die ‘de documentaire samen met een cardioloog en een anesthesist heeft bestudeerd’, aldus klaagster. Aangezien Bekkering zelf acupuncturist is, docent bij de Nederlandse Artsen Acupuncturisten Vereniging en inleidingen geeft in workshops over acupunctuur, kan hij niet onafhankelijk worden genoemd. Van deze belangenverstrengeling wordt echter geen gewag gemaakt in het artikel. Daarbij komt dat door het noemen van de website, aan het slot van het artikel, reclame wordt gemaakt om arts-acupuncturisten te raadplegen.
Klaagster stelt voorts dat Bekkering de morele verantwoordelijkheid heeft om het publiek volgens de huidige stand van de wetenschap voor te lichten. In plaats daarvan heeft hij echter een zeer eenzijdige en verdraaide voorstelling van de werkelijkheid gegeven. Zo is ten onrechte gesuggereerd dat de desbetreffende patiënt tijdens de openhartoperatie alleen door acupunctuur werd verdoofd. Klaagster wijst in dat verband allereerst op de website van de BBC, waarop staat vermeld dat de patiënt weliswaar bij kennis was, maar kalmerende middelen had gekregen en behandeld was met een plaatselijke verdoving. Verder wijst klaagster op een artikel in het magazine de ‘Telegraph’. Daarin wordt door wetenschapsjournalist S. Singh opgemerkt dat de patiënt was ingespoten met midazolam, droperidol en fentanyl (een sterke pijnstiller) en grote hoeveelheden plaatselijk verdovingsmiddel. Singh concludeerde dat de documentaire wetenschappelijk zonder enige betekenis was. De benadering was onconventioneel omdat hogere doseringen plaatselijke verdoving werden gebruikt om het gebrek aan algehele verdoving te compenseren en de naalden waren slechts cosmetisch. Toen Singh professor Sykes, die overigens niet zelf de operatie uitvoerde, daarmee confronteerde antwoordde deze: ‘de suggestie dat de operatie probleemloos zonder acupunctuur had kunnen worden uitgevoerd, is een interessante gedachte en zou mogelijk waar kunnen zijn’. Zonder veel moeite had Bekkering deze informatie op het internet kunnen vinden, aldus klaagster.
Daarnaast bevat het artikel een aantal niet onderbouwde claims met betrekking tot de werkzaamheid van acupunctuur. Klaagster wijst in dat verband onder meer op wetenschappelijk onderzoek waaruit is gebleken dat het niets uitmaakt waar naalden worden geprikt en dat waarschijnlijk sprake is van een sterk placebo-effect.
Bovendien worden in het artikel geen onafhankelijke deskundigen opgevoerd. Deze experts zijn in Nederland in ruime mate aanwezig. Alleen al een telefoontje naar de Nederlandse Vereniging voor Neurologie was voldoende geweest om de claims rondom acupunctuur in het juiste wetenschappelijke perspectief te zetten.
Klaagster betoogt dat aldus sprake is van eenzijdige en misleidende berichtgeving.
 
BEOORDELING VAN DE BEVOEGDHEID
 
Krachtens artikel 4 lid 1 en 2 van de Statuten van de Stichting Raad voor de Journalistiek wordt onder ‘journalistieke gedragingen’ die aan het oordeel van de Raad kunnen worden onderworpen, niet alleen verstaan het handelen of nalaten van een journalist in de uitoefening van zijn beroep, maar ook het handelen of nalaten in het kader van journalistieke werkzaamheden van iemand die geen journalist zijnde, regelmatig en tegen betaling meewerkt aan de redactionele inhoud van dagbladen, voor zover de inhoud daarvan bestaat uit nieuws, foto's en andere illustraties of verslagen of artikelen.
Het artikel waarover wordt geklaagd, maakt deel uit van de redactionele inhoud van De Telegraaf. Gelet op de inhoud van dit artikel moet het schrijven ervan worden aangemerkt als een journalistieke werkzaamheid.
 
Klaagster heeft gesteld dat Bekkering vaste medewerker is van de rubriek ‘Gezond & Wel’. Nu verweerders niet hebben aangevoerd dat Bekkering anders dan regelmatig en tegen betaling zijn medewerking verleent aan de redactionele inhoud van De Telegraaf, moet de slotsom dan ook zijn dat de klacht zich richt tegen een journalistieke gedraging als bedoeld in de Statuten, zodat de Raad bevoegd is de klacht te beoordelen. (vgl. Kamsteeg tegen het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, RvdJ 2001/36)
 
ONTVANKELIJKHEID EN BEOORDELING VAN DE KLACHT
 
Klaagster stelt zich ten doel de evaluatie van alternatieve behandelwijzen en de bestrijding van de kwakzalverij in de ruimste zin van het woord. Klaagster hanteert daarbij als omschrijving van kwakzalverij: het toepassen van behandelmethoden en/of onderzoeksmethoden waarvan het nut niet wetenschappelijk is aangetoond. De Raad is van oordeel dat klaagsters klacht past binnen haar doelstelling, zodat zij ontvankelijk is in haar klacht.
 
De kern van de klacht is dat sprake is van onjuiste, misleidende berichtgeving en dat in het artikel ten onrechte de indruk wordt gewekt dat Bekkering onpartijdig is.
 
Voldoende aannemelijk is geworden dat de in het artikel vermelde stelling, dat de verdoving tijdens de beschreven openhartoperatie uitsluitend met behulp van acupunctuur heeft plaatsgevonden, onjuist is. Verweerders hadden deze onjuistheid eenvoudig kunnen achterhalen door onderzoek te doen naar relevante bronnen. Dit klemt te meer nu ook op de website van de BBC, de bron die door verweerders zelf is aangehaald, is bericht dat de desbetreffende patiënt kalmerende middelen en een plaatselijke verdoving had gekregen.
 
Voorts heeft klaagster aannemelijk gemaakt dat Bekkering niet alleen huisarts is, maar ook (al dan niet praktiserend) acupuncturist en dat hij acupunctuur doceert. Naar het oordeel van de Raad had het op de weg van verweerders gelegen dit aan de lezer kenbaar te maken. Door dit na te laten en Bekkering te profileren als huisarts, hebben verweerders ten onrechte de indruk gewekt dat Bekkering de lezer als niet persoonlijk betrokken medicus over acupunctuur informeert. Dit acht de Raad misleidend en journalistiek onzorgvuldig.
 
De Raad is dan ook van oordeel dat verweerders door aldus te handelen en na te laten de grenzen hebben overschreden van hetgeen, gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid, maatschappelijk aanvaardbaar is.
 
(vgl. Vereniging tegen de Kwakzalverij tegen M. Koolhoven en De Telegraaf, RvdJ 2006/26)
 
BESLISSING
 
De klacht is gegrond.
 
De Raad verzoekt verweerders deze beslissing integraal of in samenvatting in De Telegraaf te publiceren.
 
Aldus vastgesteld door de Raad op 30 januari 2007 door mw. mr. M.E. Leijten, voorzitter, prof. dr. mr. B. de Gaay Fortman, mw. drs. J.X. Nabibaks en drs. P. Sijpersma, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris, en mw. mr. P. Blok, plaatsvervangend secretaris.