2007/15 deels gegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
 
N.F.H. Bolte
 
tegen
 
W. Schenk en de hoofdredacteur van de Volkskrant
  
Bij brief van 1 november 2006 met drie bijlagen heeft N.F.H. Bolte te Amsterdam Zuidoost (hierna: klager) een klacht ingediend tegen W. Schenk en de hoofdredacteur van de Volkskrant (hierna: verweerders). Verweerders hebben op de klacht gereageerd in een brief van 18 december 2006 met twaalf bijlagen.
 
De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 19 januari 2007 in aanwezigheid van klager. Aan de zijde van verweerders waren Schenk en mevrouw drs. S.S.M. Weusten, adjunct-hoofdredacteur, aanwezig.
 
DE FEITEN
 
Op 14 oktober 2006 is in de Volkskrant een artikel van de hand van Schenk verschenen onder de kop “Vestzak, broekzak”. Dit artikel bevat de volgende passage:
“Nog twee leden van de PvdA kandidaatstellingscommissie hebben zich gemeld voor subsidies van het stadsdeel; commissievoorzitter Helen Burleson-Esajas, namens de stichting Beheer Het Groeiend Monument en commissiesecretaris Nick Bolte, tevens voorzitter van de afdeling PvdA-Zuidoost, die zich ‘ambtelijk secretaris’ van de stichting Verzeker je Toekomst noemt, terwijl hij daar niet in dienst is. Burleson, Bolte en Hofwijks, die de meerderheid hadden in de selectiecommissie, moesten ervoor zorgen dat Elvira Sweet lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen werd, zeggen kritische PvdA-leden. In kleine kring was bekend dat Sweet in haar eerste bestuursperiode als stadsdeelvoorzitter tweemaal was veroordeeld voor rijden onder invloed. Op grond van de door de PvdA-leden bepaalde selectieprocedure zou ze met dit strafblad niet op de kandidatenlijst kunnen komen. De veroordelingen van Sweet werden onder de pet gehouden, maar werden dit jaar alsnog bekend toen Sweet voor de tweede keer stadsdeelvoorzitter was geworden. Nick Bolte verdedigde Sweet: ‘Elvira had privé een borrel gedronken.’ In de PvdA wordt gezegd dat Burleson, Bolte en Hofwijks een persoonlijk belang hadden bij de herverkiezing van Sweet: hun subsidies moesten worden veilig gesteld. Jaarlijks vloeit meer dan honderdduizend euro naar de stichting Beheer Het Groeiend Monument van Helen Burleson-Esajas en de stichting Verzeker je Toekomst, waarvoor Nick Bolte werkt. Stichting Beheer Het Groeiend Monument organiseert jaarlijks de herdenking van de Bijlmerramp en int voor die slecht bezochte bijeenkomst zo’n 37 duizend euro. Het stadsdeel betaalt de stichting Verzeker je Toekomst voor naschoolse activiteiten ruim 82 duizend euro. Bolte vraagt de subsidies aan, hoewel hij volgens de Kamer van Koophandel niet bevoegd is namens de stichting op te treden. Vele jaren ontving Verzeker je Toekomst subsidie op basis van een globale kostenopgave. In mei maakte het stadsbestuur bekend dat de stichting het grootste gedeelte van subsidie (78.581 euro) over 2005 moet terugbetalen. De stichting had geen accountantsverklaringen overlegd en het was niet duidelijk waaraan het geld was besteed. Bolte verweert zich met het argument dat in eerdere jaren nooit om specifieke gegevens was gevraagd. Bovendien zou zijn afgesproken dat er geen verantwoording hoefde te worden afgelegd. Het stadsdeel zegt dat Bolte de afspraak niet op papier heeft. Bolte wil niet meer met ambtenaren praten, maar alleen overleg voeren ‘op bestuurlijk niveau’.
 
DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN
 
Klager stelt dat het artikel een verdichtsel van veronderstelde feiten en suggesties presenteert onder verwijzing naar anonieme bronnen. Het bevat bovendien een groot aantal onjuistheden. Daarnaast stelt klager dat hij in het artikel als sprekende persoon wordt opgevoerd, terwijl hij Schenk zelf nooit heeft gesproken. Schenk heeft bovendien nagelaten hoor en wederhoor toe te passen. Na de publicatie heeft klager verweerders op 26 oktober 2006 verzocht om een weerwoord te plaatsen. Hierop is door verweerders niet gereageerd.
Ter zitting heeft klager nog benadrukt dat het artikel een groot aantal onjuistheden bevat. Ter onderbouwing van deze stelling heeft klager een uitgebreide toelichting overgelegd. De kern van de zaak is volgens klager dat in het artikel ten onrechte gesuggereerd wordt dat hij politieke invloed heeft misbruikt en persoonlijk gewin heeft genoten. Voor deze suggesties bestaat echter geen enkele aanwijzing. De subsidie voor SchoolPLUS is politiek onomstreden en de Stichting Verzeker je Toekomst krijgt deze subsidie al sinds 1996, aldus klager. Verder is hij al sinds oktober 2002 als vrijwilliger werkzaam voor de Stichting Verzeker je Toekomst en hij heeft slechts eenmalig een onkostenvergoeding van 310 euro ontvangen. Pas sinds februari 2005 is hij voorzitter van de PvdA Zuidoost.
Klager concludeert dat verweerders ernstig in gebreke zijn gebleven bij het zorgvuldig controleren van de feiten. Bovendien hebben verweerders ten onrechte nagelaten hoor en wederhoor toe te passen. Ten gevolge van de handelwijze van verweerders is zijn integriteit in diskrediet gebracht en is ernstige schade toegebracht aan zijn reputatie, aldus klager.
 
Verweerders stellen dat klager zich op 1 november 2006 bij de Raad heeft beklaagd over het feit dat hij geen reactie heeft gekregen op een e-mail en een brief die hij op 26 oktober 2006 aan de Volkskrant heeft gestuurd. Dit is geen redelijk verwijt, aldus verweerders. De hoofdredactie van de Volkskrant heeft op 10 november 2006 op het schrijven van klager gereageerd. Dit is later dan gebruikelijk maar niet buiten proporties. De vertraging werd veroorzaakt door de vakantie van Schenk.
Verweerders ontkennen gemotiveerd en onder verwijzing naar een groot aantal documenten dat het artikel onjuistheden bevat. De publicatie is gebaseerd op officiële documenten, zoals jaarverslagen, begrotingen, brieven en notulen. In het artikel wordt aangegeven dat gesproken is met mensen die anoniem willen blijven. Deze opmerking is bedoeld als weergave van de sfeer in het stadsdeel Zuidoost, waar een zekere angst heerst om vrijuit te spreken. Het artikel vormt inmiddels de basis van drie onafhankelijke onderzoeken. De Amsterdamse Rekenkamer en het Bureau Integriteit van de gemeente Amsterdam gaan de subsidiestromen in het stadsdeel Zuidoost onderzoeken. Voorts houdt een onderzoekscommissie onder leiding van oud-burgemeester Van Thijn zich bezig met het functioneren van de PvdA-afdeling Zuidoost en de PvdA-fractie in de deelraad. Verweerders stellen dat onderzoeken van dit kaliber niet zouden zijn gestart als het artikel onvoldoende onderbouwd zou zijn geweest.
 
Schenk heeft niet met klager gesproken voorafgaand aan de publicatie. Wel is klager eerder om commentaar gevraagd over het rijden onder invloed door stadsdeelvoorzitter Elvira Sweet en het rijden zonder rijbewijs door kandidaat-raadslid Ama Carr. Deze reacties zijn opnieuw gebruikt. Verder wordt klager niet rechtstreeks geciteerd. Het verweer van klager tegen het stopzetten van de subsidie komt volgens verweerders rechtstreeks uit de stukken van het Dagelijks Bestuur van het stadsdeel. Klager verzet zich ook niet tegen de weergave van de discussie.
Verweerders betwisten dat geen wederhoor is toegepast. Gedurende het maandenlange onderzoek is voortdurend contact geweest met het stadsdeel. Het stadsdeel heeft lange lijsten met vragen beantwoord. Bovendien is meerdere malen gevraagd om een gesprek met stadsdeelvoorzitter Elvira Sweet. Hierop is zij niet ingegaan. Nadat het artikel gereed was is het nog voorgelegd aan het stadsdeel met het verzoek Sweet erop te laten reageren. Mondeling is ook gevraagd om commentaar van wethouder Pieter Litjens van Financiën. Beide verzoeken zijn echter afgewezen, aldus verweerders. Het artikel betreft de handelwijze van het stadsdeel. Voor feitelijke constateringen, afkomstig uit documenten, behoeft geen wederhoor te worden gepleegd. Om die reden was het niet nodig om iedere persoon of stichting te bellen, die in het artikel wordt genoemd.
 
BEOORDELING VAN DE KLACHT
 
De klacht bevat de volgende te onderscheiden onderdelen:
  1. het artikel bevat feitelijke onjuistheden;
  2. verweerders hebben ten onrechte nagelaten wederhoor toe te passen.
Ad 1.
Uit de door klager en verweerders overgelegde stukken en het besprokene ter zitting heeft de Raad niet kunnen vaststellen dat het artikel relevante feitelijke onjuistheden bevat. Duidelijk is dat het artikel gestaafd wordt door een groot aantal officiële documenten en deugdelijk onderzoek. In zoverre is de klacht ongegrond.
 
Ad 2.
Verweerders hebben aangevoerd dat met het artikel is beoogd de handelwijze van het stadsdeel Zuidoost ten aanzien van subsidieverstrekkingen op kritische wijze aan de orde te stellen. Die kritische beschouwing richt zich evenwel ook op klager, waarbij ook zijn handelwijze aan de orde wordt gesteld. Zo wordt klager onder meer beschuldigd van belangenverstrengeling. Volgens het vaste oordeel van de Raad dient een journalist bij het publiceren van ernstige beschuldigingen met bijzondere zorgvuldigheid te werk te gaan, hetgeen in het algemeen meebrengt dat hij wederhoor dient toe te passen. Dit geldt overigens ook als de betrokkene slechts zijdelings een rol speelt in de publicatie en daardoor wordt gediskwalificeerd. (vgl. onder meer: Reiber Adviesgroep tegen RTV Noord, RvdJ 2006/54)
 
Voorts heeft de Raad herhaaldelijk overwogen dat – voor zover wederhoor is geboden – uit een oogpunt van evenwichtige berichtgeving bij voorkeur in een en dezelfde publicatie tot uitdrukking dient te komen dat met betrekking tot hetgeen daarin aan de orde is, wederhoor is toegepast. (vgl. onder meer: Regionale Ambulancevoorziening Gooi en Vechtstreek tegen De Nieuws Ster, RvdJ 2006/35)
 
Niet ter discussie staat dat verweerders voorafgaand aan de publicatie geen wederhoor bij klager of bij het bestuur van deStichting Verzeker je Toekomst hebben toegepast. Dat het artikel primair een kritische beschouwing van de handelwijze van het stadsdeel Zuidoost zou behelzen, vormt daarvoor – anders dan verweerders menen – geen rechtvaardiging. Ook het verweer, dat voor feitelijke constateringen afkomstig uit officiële documenten geen wederhoor toegepast hoeft te worden gaat, mede gelet op de ernst van de beschuldiging aan het adres van klager, niet op.
 
Verweerders hebben derhalve grenzen overschreden van hetgeen – gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid – maatschappelijk aanvaardbaar is, door over klager te berichten zoals zij hebben gedaan zonder wederhoor toe te passen.
 
BESLISSING
 
Voor zover de klacht is gericht tegen het ontbreken van wederhoor is deze gegrond, voor het overige is de klacht ongegrond.      
 
De Raad verzoekt verweerders deze beslissing integraal of in samenvatting in de Volkskrant te publiceren.
 
Aldus vastgesteld door de Raad op 12 april 2007 door mr. A. Herstel, voorzitter, mw. C.J.E.M. Joosten, mw. drs. M.G.N. Mathot, mw. drs. P.C.J. van Schaveren en mr. drs. G.J. Wolffensperger, leden, in tegenwoordigheid van mr. M.M.S. van den Berg, secretaris.