2006/10 ongegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
 
H.W. Buitendijk c.s.
 
tegen
 
M. Veerman, de hoofdredacteur van Nieuwe Revu, L. Mulder en de hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad
 
Bij brief van 31 oktober 2005 met vijf bijlagen heeft H.W. Buitendijk (hierna: klager), mede namens zijn dochter Marjolein/Fee Buitendijk en de overige bewoners van zijn boerderij, een klacht ingediend tegen M. Veerman en de hoofdredacteur van Nieuwe Revu (hierna tezamen: Nieuwe Revu) alsmede tegen L. Mulder en de hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad (hierna tezamen: Algemeen Dagblad).
J.F. Bonjer, hoofdredacteur AD NieuwsMedia, heeft namens het Algemeen Dagblad op de klacht geantwoord in een brief van 21 november 2005.
M. van der Werf, Juridische Zaken Sanoma Uitgevers B.V., heeft namens Nieuwe Revu op de klacht gereageerd bij schrijven van 28 november 2005.  
 
De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 2 december 2005. Klager is daar verschenen vergezeld van A. Albrecht, en heeft zijn klacht toegelicht aan de hand van een notitie. Verweerders zijn daar niet verschenen.
 
DE FEITEN
 
Op 19 augustus 2005 is in het Algemeen Dagblad een artikel verschenen van de hand van L. Mulder onder de kop “‘Misbruikte kinderen moeten weg uit woongroep’. De lead van dit artikel luidt:
Jeugdzorg moet onmiddellijk de kinderen weghalen uit een sekte-achtige woongroep in Ter Apel (Gr) en het Duitse Bunde. De kinderen worden mishandeld en seksueel misbruikt. Dat zegt de Stichting Minderjarigen Noord-Nederland (SMN), de cliëntenorganisatie van Jeugdzorg.
Het artikel bevat verder onder meer de volgende passages:
Vorig jaar verklaarden mensen die de leefgemeenschap de rug hadden toegekeerd dat kinderen er werden geslagen en seksueel werden misbruikt. Ook zouden kinderen zonder dokterstoezicht medicijnen toegediend krijgen en zouden leden worden gedwongen tot het eten van rauw vlees. De twee aangiften die werden gedaan, zijn door Jeugdzorg Groningen en door politie en justitie onderzocht, maar dat leverde geen bewijs op voor de mishandelingen. Voorzitter Jan Faasse van SMN zegt dat sindsdien weinig is veranderd in de woongroep en dat de situatie er nog steeds even schrijnend is. (…) Jeugdzorg en justitie in Groningen lieten gisteren weten dat zij geen reden zien voor een nieuw onderzoek, zolang er geen nieuwe feiten op tafel komen. Op de boerderij van Buitendijk in Ter Apel was gisteren niemand voor commentaar te vinden.

Op 14 september 2005 is in Nieuwe Revu een artikel van de hand van M. Veerman verschenen onder de kop “Stofzuiger van GOD. Op de omslag van Nieuwe Revu is het artikel aangekondigd met de tekst “Bizar: de vrouw van God woont in Ter Apel. De intro van dit artikel luidt:
Voormalige bewoners van de woongemeenschap in het Groningse Ter Apel beweren al jaren dat leidster Marjolein Buitendijk de kinderen van de woongroep geestelijk en lichamelijk mishandelt. Maar Bureau Jeugdzorg Groningen ziet geen reden tot ingrijpen.
Verder bevat het artikel onder meer de volgende passages:
De woongemeenschap zou niets minder zijn dan een ordinaire sekte onder aanvoering van een godsdienstwaanzinnige vrouw die zichzelf ooit ‘stofzuiger van God’ heeft genoemd. En ook dat valt door de vingers te zien, maar het feit dat er kinderen bij betrokken zijn heeft ook Bureau Jeugdzorg gealarmeerd. Aantijgingen komen van twee ex-bewoners, Bart Kievit en Jan Dillewaard, die uit de woongroep stapten en in 2003 melding maakten van kindermishandeling bij de politie en Bureau Jeugdzorg te Groningen. De lijst van hun beschuldigingen is eindeloos. (…) In maart 2004 besteedde het actualiteitenprogramma Twee Vandaag aandacht aan de kwestie.
en
Buitendijk stemt in met een ontmoeting en ontvangt Nieuwe Revu op de bank in de enige ruime kamer van het huis, de woonkamer. Haar tengere postuur is voor de gelegenheid gehuld in een fel oranje jurk. De bekende colafles met alcoholmix staat binnen handbereik. “Leugens,” roept Buitendijk uit wanneer ze de beschuldigingen hoort. “Jan Dillewaard en Bart Kievit willen wraak.” De rest van de groep, onder wie Fee’s moeder Jitske Buitendijk, knikt instemmend. “Ik wilde ze namelijk niet meer in de woongroep.” Buitendijk pakt een stapeltje papier. “Hier, kijk,” wuift ze. “Ik heb allemaal verklaringen van de groep dat zij liegen.” Ze gaat weer zitten en zucht: “Ik voel me onbegrepen. Ik geef deze mensen alleen maar adviezen. Ik dwing ze nergens toe. De ouders voeden hun eigen kinderen op. Het enige wat ik doe is ingrijpen wanneer de regels worden overtreden, zoals ‘Gij zult niet liegen en niet oordelen.’ Ja, dan geef ik wel eens een standje.” Buitendijk vindt dat Dillewaard en Kievit alles verdraaien. “Inderdaad, ik geef de kinderen wel eens rauw vlees te eten maar alleen omdat doorbakken vlees slecht is voor de darmen in tijden dat God opereert.” Ook de overige beschuldigingen worden met hetzelfde gemak weggewuifd.
en
En inderdaad, een onderzoek door Bureau Jeugdzorg Groningen in 2004 leverde geen bewijs voor kindermishandeling. Er was zelfs geen sprake van opvoedzorgen. Alleen de zoon van Bart Kievit werd door Jeugdzorg in een pleeggezin geplaatst, omdat vader en moeder het niet eens konden worden over een omgangsregeling. “Onbegrijpelijk,” vindt ook Jan Faasse van de Stichting Minderjarigen Noord-Nederland die op haar beurt Jeugdzorg controleert. Hij strijdt al jaren voor de kinderen en probeert op alle mogelijke manieren Bureau Jeugdzorg zover te krijgen de beslissing te herzien. Tot nu toe zonder succes. “Tijdens de Twee Vandaag-uitzending kon iedereen zien hoe Buitendijk continu met een fles aan haar mond zat. Ik heb kinderen voor minder uit huis zien plaatsen.” Volgens Faasse maakt Bureau Jeugdzorg dezelfde fout als in de zaak-Savannah en het Groningse Tolbert, waar twee kinderen door de vriend van moeder werden vermoord.
en
Bureau Jeugdzorg Groningen wil niet op de beschuldigingen ingaan omdat de zaak is afgerond. Hettie Zeilemaker van het Bureau: “Pas wanneer er zich opnieuw iemand meldt, zullen we de zaak opnieuw bekijken.” Voor Willem Edelbroek van de Stichting Studie en Hulpgroep Sekten is het logisch dat Jeugdzorg niets heeft gevonden. “Ze kondigen zich altijd van tevoren aan. Zo kom je natuurlijk nooit te weten wat zich werkelijk ergens afspeelt.”
 


DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN
 
Klager stelt voorop dat de door Nieuwe Revu en het Algemeen Dagblad gepubliceerde problematiek eerder aan de orde is geweest en door de Raad is beoordeeld. Klager meent dat de motiveringen van de Raad in zijn eerdere beslissing (RvdJ 2004/86) ook van toepassing zijn op het artikel in Nieuwe Revu.
Ten aanzien van het artikel in Nieuwe Revu stelt klager – kort samengevat – dat sprake is van onjuiste, eenzijdige en suggestieve berichtgeving, die is gebaseerd op onbetrouwbare bronnen. Eén van de geïnterviewde ex-leden van de woongroep is in een juridische procedure verwikkeld met een lid van de woongroep inzake de voogdij over hun zoon. De stichting van Faasse ijvert voor de belangen van gescheiden vaders en Faasse wordt op die manier gebruikt in het getouwtrek inzake deze voogdij. Het andere ex-lid is gedwongen om de woongroep te verlaten en doet er volgens klager alles aan om de woongroep in een kwaad daglicht te plaatsen. Volgens klager zijn de beschuldigingen van de ex-leden van de woongroep en Faasse klakkeloos overgenomen en heeft Veerman nagelaten een kritisch onderzoek in te stellen naar het waarheidsgehalte van de herhaalde en de nieuwe beschuldigingen. Het artikel bevat verder diverse onjuistheden. Klager meent dat dat komt doordat Veerman geen bandopname heeft gemaakt van het interview met zijn dochter. Bovendien heeft Veerman haar fantasie de vrije loop gelaten en afkeurende eigen meningen gegeven, aldus klager.
Hij stelt voorts dat Veerman onder valse voorwendselen het interview heeft afgenomen. Met haar is de afspraak gemaakt dat klagers dochter voorafgaand aan de publicatie wijzigingen in de concepttekst zou mogen aanbrengen. Echter, nadat Veerman het artikel ter inzage had toegezonden, wilde zij niets weten van enige verandering en heeft zij het verzoek van klagers dochter om het artikel te herschrijven afgewezen. Naar de mening van klager is aldus geen sprake geweest van hoor en wederhoor. Ter zitting merkt Albrecht ter zake nog op dat zij de contactpersoon was tussen de dochter van klager en Veerman. Zij heeft diverse berichten via haar mobiele telefoon verstuurd en ontvangen, waaruit blijkt van de tussen klagers dochter en Veerman gemaakte afspraken over inzage vooraf en de invalshoek van het artikel.
Door de handelwijze van Nieuwe Revu is aan hem, zijn dochter en de overige bewoners van de woongroep veel schade toegebracht, aldus klager. 
Met betrekking tot de publicatie in het Algemeen Dagblad stelt klager dat de daarin weergegeven beschuldigingen, behalve voor zover het betreft de uitlatingen van Faasse, een herhaling zijn van de beschuldigingen die destijds zijn geuit in EO’s Twee Vandaag en in Dagblad van het Noorden. Volgens klager is voor het herhalen van deze ernstige beschuldigingen bij uitstek een deugdelijke grondslag vereist, te meer nu de eerdere beschuldigingen na een grondig onderzoek door politie en jeugdzorg niet hebben geleid tot de conclusie dat er bewijs is van misstanden op de woonboerderij en in de woning van klagers zoon in Duitsland. Volgens klager heeft Faasse geen kennis van de gang van zaken op klagers boerderij en heeft hij geweigerd zich daaromtrent te oriënteren. Klager meent dat Faasse heeft gelogen om zijn vriend Kievit te helpen en dat hij derhalve geen betrouwbare deskundige is.
Verder stelt klager dat het artikel diverse onjuistheden bevat en dat ten onrechte geen wederhoor is toegepast. Dat niemand bereikbaar was voor commentaar, komt omdat op één gezin na iedereen met vakantie was. Toen Mulder na plaatsing van het artikel contact opnam, heeft hij hem verteld dat sprake was van een wraakactie en hem verzocht over te gaan tot rectificatie. Toen Mulder dit weigerde, heeft klager het verzoek van Mulder om een nader gesprek afgewezen.
Klager betoogt dat aldus in het Algemeen Dagblad onevenwichtig en onzorgvuldig over de beschuldiging van kindermishandeling is bericht.
 
Nieuwe Revu stelt allereerst dat Veerman meerdere bronnen heeft geraadpleegd om tot haar verhaal te komen. Zij heeft in de eerste plaats zelf de woongemeenschap bezocht. In het artikel heeft zij onder andere verslag gedaan van wat zij daar heeft gezien. Dat een deel van de publicatie de persoonlijke ervaring van de journalist betreft is naar het oordeel van Nieuwe Revu voor de lezer duidelijk. Daarnaast heeft Veerman een groot aantal anonieme bronnen geïnterviewd. Die bronnen moeten worden beschermd. Uit het feit dat deze bronnen hetzelfde meedeelden als de bronnen die met naam en toenaam in het artikel zijn vermeld, mocht de journalist concluderen dat in die verhalen een kern van waarheid zat. Overigens is een en ander, door de formulering ‘zou zijn’, niet als stellige waarheid gebracht. Daarnaast heeft Veerman gebruik gemaakt van het rapport van Jan Faasse dat hij ten behoeve van de Stichting Minderjarigen Noord-Nederland heeft geschreven. Van een rapport van een overheidsorgaan mag worden verwacht dat daar dingen in staan die naar waarheid zijn opgetekend, aldus Nieuwe Revu. Verder is vermeld dat uit het onderzoek van Bureau Jeugdzorg zou blijken dat in de woongemeenschap van klager geen kindermishandeling plaatsvindt.
Wat betreft het toepassen van wederhoor stelt Nieuwe Revu dat bijna een hele kolom is gewijd aan het commentaar van Marjolein Buitendijk op de geuite beschuldigingen. Verder is zij wel degelijk in de gelegenheid gesteld om voor publicatie feitelijke onjuistheden te corrigeren. Omdat het recht van hoor en wederhoor geen recht van herschrijving inhoudt, heeft Veerman het verzoek daartoe afgewezen.
Tot slot is Nieuwe Revu van mening dat Veerman voldoende onderzoek heeft gedaan door een bezoek te brengen aan de woongemeenschap, gebruik te maken van onafhankelijke rapporten en door het raadplegen van meerdere bronnen. Zodra die bronnen bevestigen hetgeen de journalist heeft waargenomen, kan ervan worden uitgegaan dat de informatie klopt. Het staat de journalist vrij haar bevindingen subjectief te verwoorden.
Nieuwe Revu concludeert dat evenwichtig verslag is gedaan van de bevindingen rond de woongemeenschap van klager. Daarbij is wederhoor toegepast en zijn de juiste en volledige bronnen geraadpleegd.
 
Het Algemeen Dagblad stelt dat de aanleiding voor het artikel een nieuwsuitzending van RTV Noord was, waarin Faasse zijn bezorgdheid uitte over de situatie bij de woongroep van klager. Faasse verklaarde dat er na de eerdere berichtgeving over de woongemeenschap weinig is veranderd. Dat was nieuwswaardig en dus reden voor een artikel.
Verder stelt het Algemeen Dagblad dat Mulder meerdere bronnen heeft geraadpleegd, zoals Bureau Jeugdzorg Groningen en het Openbaar Ministerie in Groningen. De reactie van deze autoriteiten is in het artikel opgenomen.
De kop van het artikel is in citaatvorm weergegeven, juist om duidelijk te maken dat de uitlatingen niet als vaststaand feit zijn bedoeld.
Bovendien heeft Mulder een zo groot mogelijke inspanning verricht om een reactie van de leden van de woongroep te krijgen. Hij heeft hen meerdere keren gevraagd inhoudelijk te reageren, maar niemand bleek bereid tot het geven van commentaar. Zo heeft hij via zowel de vaste lijn als het mobiele telefoonnummer geprobeerd contact te krijgen met de familie Buitendijk. Omdat beide lijnen niet werden beantwoord is Mulder in Ter Apel op zoek gegaan naar leden van de woongemeenschap, maar tevergeefs. In het Duitse Bunde, waar ook aanhangers van de gemeenschap wonen, heeft hij een lid van de groep gesproken. Zij wilde echter niet dat haar reactie in de krant zou worden weergegeven. Alleen Marjolein/Fee Buitendijk zou als woordvoerder mogen optreden. De journalist heeft aan het verzoek van de bewoonster voldaan en zijn telefoonnummer achtergelaten voor Marjolein Buitendijk, met het verzoek contact met hem op te nemen. Vervolgens heeft Mulder telefonisch contact gehad met klager en leden van de woongroep gesproken. Zij hebben echter niet willen voldoen aan het uitdrukkelijke verzoek een reactie te geven op de aantijgingen van de Stichting Minderjarigen Noord-Nederland.  
 
BEOORDELING VAN DE KLACHT
voor zover gericht tegen M. Veerman en de hoofdredacteur van Nieuwe Revu

De kern van de klacht is dat Nieuwe Revu op onjuiste, eenzijdige en suggestieve wijze over de woongroep van klager heeft bericht, zich daarbij heeft gebaseerd op onbetrouwbare bronnen en ten onrechte heeft nagelaten wederhoor toe te passen.

In het artikel uit een aantal geïnterviewden beschuldigingen, die erop neer komen dat klager c.q. zijn dochter c.q. zijn woongroep zich zouden hebben schuldig gemaakt aan kindermishandeling. De Raad is evenwel van oordeel – anders dan in zijn uitspraak over de eerdere klacht van klager (RvdJ 2004/86) – dat het artikel in Nieuwe Revu de lezer voldoende ruimte laat voor een andere conclusie dan dat in de woongroep van klager sprake zou zijn geweest van kindermishandeling.
 
De beweringen zijn gedeeltelijk gebaseerd op uitlatingen van ex-leden van de woongroep die ten tijde van de interviews met (leden van) de woongroep in dispuut waren. Zoals de Raad eerder heeft overwogen, kunnen vraagtekens worden geplaatst bij de betrouwbaarheid van een dergelijke bron als brenger van objectieve feiten.
Echter, Nieuwe Revu heeft daarnaast ook andere bronnen geraadpleegd, hetgeen ook blijkt uit het artikel. Niet valt in te zien waarom verweerders niet mochten afgaan op de verklaringen van de heer Faasse van de Stichting Minderjarigen Noord-Nederland en de heer Edelbroek van de Stichting Studie en Hulpgroep Sekten. Dat zij wellicht voor klager onwelgevallige uitlatingen hebben gedaan, doet daaraan niet af. Overigens is uitdrukkelijk vermeld – zowel in de intro als verder in het artikel – dat een onderzoek van Bureau Jeugdzorg te Groningen geen bewijs heeft opgeleverd voor misstanden in de woongroep.
 
Naast de hiervoor bedoelde bronnen is ook de dochter van klager uitvoerig aan het woord gelaten. Haar weerwoord, waarin zij de beschuldigingen expliciet tegenspreekt, is duidelijk in het artikel opgenomen. Niet gezegd kan worden dat voor die reactie in het artikel slechts een zodanige plaats is ingeruimd dat geen behoorlijke toepassing is gegeven aan het recht op wederhoor, terwijl gesteld noch gebleken is dat de weergave van die reactie relevante feitelijke onjuistheden bevat. Bovendien is het artikel vooraf ter inzage aan de familie Buitendijk gestuurd. Uit hetgeen partijen hebben aangevoerd, acht de Raad aannemelijk geworden dat de familie daarbij de gelegenheid heeft gekregen feitelijke onjuistheden te corrigeren. Daarbij neemt de Raad mede in aanmerking dat in de door klager overgelegde transcriptie van e-mailberichten tussen Albrecht en Veerman onder meer staat:
Abigaile (Albrecht): “Voordat je wat publiceert kan fee dat nakijken en toestemming ervoor geven?” Marije Veerman: “Ja natuurlijk mag ze het inzien en dingen die niet kloppen eruit halen. Zo werk ik altijd.”
Dat de familie Buitendijk van die gelegenheid geen gebruik heeft gemaakt, omdat zij het met het gehele artikel niet eens was, kan Nieuwe Revu niet worden verweten. Niet is gebleken dat partijen ter zake zijn overeengekomen dat de publicatie afhankelijk zou zijn van autorisatie door klager c.q. zijn dochter.
Overigens heeft de Raad herhaaldelijk overwogen dat er geen norm van journalistieke zorgvuldigheid is die meebrengt dat een journalist toe- of instemming behoeft te hebben van degene over wie hij publiceert. (vgl. onder meer: X en Y tegen Van Veen en Dagblad van het Noorden, RvdJ 2005/58)
 
Een en ander leidt tot de slotsom dat Nieuwe Revu geen grenzen heeft overschreden van hetgeen – gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid – maatschappelijk aanvaardbaar is, door over de dochter van klager en de woongroep te berichten op de wijze als is gedaan.

BEOORDELING VAN DE KLACHT
voor zover gericht tegen L. Mulder en de hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad

De kern van deze klacht is dat in het artikel eerder geuite beschuldigingen worden herhaald, dat daarvoor een deugdelijke grondslag is vereist en dat die grondslag hier ontbreekt.

In lijn met eerdere uitspraken overweegt de Raad dat een journalist vrij is in zijn selectie van nieuws. Het artikel is verschenen naar aanleiding van een nieuwsuitzending van RTV Noord, waarin werd gesteld dat na de eerdere berichtgeving over de woongemeenschap weinig is veranderd. Het stond het Algemeen Dagblad vrij hierop volgend een nieuwsitem te publiceren. Dat het Algemeen Dagblad een deel van de eerder geuite beschuldigingen heeft herhaald, acht de Raad in dit geval niet onzorgvuldig. Daarbij neemt de Raad in aanmerking dat juist de kern van het artikel is, dat na het brengen van het eerdere nieuws niets zou zijn veranderd in de woongemeenschap.
Het Algemeen Dagblad heeft verder gemotiveerd aangevoerd dat Mulder verscheidene bronnen heeft geraadpleegd, hetgeen ook blijkt uit het artikel, en dat Mulder diverse pogingen heeft ondernomen om in contact te komen met klager c.q. leden van zijn woongemeenschap.
Voorts is niet gebleken dat het artikel relevante feitelijke onjuistheden bevat.
 
Gelet op het voorgaande komt de Raad tot de conclusie dat het Algemeen Dagblad geen grenzen heeft overschreden van hetgeen – gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid – maatschappelijk aanvaardbaar is.
 
(vgl. onder meer: Stichting Interconfessioneel (PC/RK) Basisonderwijs Naarden tegen de Gooi- en Eemlander, RvdJ 2004/87)

BESLISSING
 
De klacht is ongegrond.
 
De Raad verzoekt verweerders deze beslissing integraal of in samenvatting in Nieuwe Revu en het Algemeen Dagblad te publiceren.
 
Aldus vastgesteld door de Raad op 9 februari 2006 door mr. A. Herstel, voorzitter,
T.R. Harkema, mr. drs. M.M.P.M. Kreyns, mw. drs. J.X. Nabibaks en mr. A.H. Schmeink, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris, en mw. mr. drs. M.M. van der Smissen, plaatsvervangend secretaris.