2005/2 gegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

mr. J.G. Jorritsma

tegen

P. van Rietschoten

Bij brief van 8 november 2004 met zeven bijlagen heeft mr. J.G. Jorritsma te Blaricum (klager) een klacht ingediend tegen P. van Rietschoten (verweerder). Hierop heeft Van Rietschoten geantwoord in een brief van 25 november 2004 met zeven bijlagen.

De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 3 december 2004 in aanwezigheid van partijen. Jorritsma heeft zijn klacht toegelicht aan de hand van een notitie.

Een der leden van de Raad heeft zich verschoond. Partijen hebben desgevraagd geen bezwaar gemaakt tegen behandeling van de zaak door de voorzitter en overige leden.

DE FEITEN

Op 25 oktober 2004 is op de website www.deblaricummer.nl (hierna: de website) een artikel verschenen onder de kop “’PvdA-leider uit politiek’ – ‘Kerstmis in Blaricum moet worden verboden’”. De lead van het artikel luidt:
Uit kringen rond PvdA-fractievoorzitter Johan Jorritsma is vernomen dat hij tijdens de komende raadsvergadering op 28 oktober zijn aftreden als raadslid en fractieleider zal aankondigen. Jorritsma zou tot de conclusie zijn gekomen dat er in het Blaricumse openbaar bestuur voor een eenmansfractie niets valt te bereiken. ‘En niet-integere bestuurders in het zadel houden, daarvoor zit ik niet in de raad, zo zou Jorritsma afgelopen weekend op de goed bezochte jaarvergadering van de PvdA-Blaricum zijn besluit hebben toegelicht. Ook om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen – Jorritsma’s partner Barbara Houwers zit sinds kort in de Klankbordgroep Centrumplan Bijvanck – zou het aftredende raadslid tot zijn besluit gekomen zijn.
De website bevat een ‘Redactiestatuut’ en een ‘Colofon’ waarin onder meer is vermeld: “uitgever: t x t / n – redactie: Peter van Rietschoten

Op diezelfde dag is per e-mail onder meer aan de Laarder Courant de BEL Nieuwsblad voor Huizen (hierna: de BEL) een artikel met vergelijkbare inhoud verstuurd onder de kop ‘Persbericht’ en met de vermelding: “Nadere info: De Blaricummer”.

Op 28 oktober 2004 is in de BEL een artikel verschenen onder de kop “’Kerstmis in Blaricum moet worden verboden’ - PvdA’er Jorritsma uit politiek”.

Vervolgens is op 30 oktober 2004 op de website een artikel verschenen onder de kop “Eend eten”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passage:
Oei, oei! (Kwek, kwek)
Maandag jl. plaatsten wij als Nieuwste Bericht een tekst met de kop PvdA-leider uit politiek en met als verduidelijkend chapeau ‘Kerstmis in Blaricum moet worden verboden’.
De kop op zich al leidde bij veel lezers tot grote jolijt (...). Het ging dus – de gemiddelde lezer zal het allang hebben begrepen – om een canard, een grap, en wel een die men zelfs bij mistig weer als een zwerm dartelende bunkers van 20 kilometer afstand kon zien aankomen.
Vrolijk en olijk als wij zijn, stuurden wij praktisch hetzelfde bericht, voorzien van het onderschrift ‘Nadere info: De Blaricummer’, per e-mail naar De Gooi- en Eemlander en de Laarder Courant de Bel. Eerstgenoemde krant plaatste het bericht niet (omdat ze het niet ontvangen zouden hebben, hetgeen duidt op een slechte organisatie), de andere plaatste het donderdag jl. wel. Met als kop PvdA’er Jorritsma uit politiek.


Op 4 november 2004 is in de BEL een artikel verschenen onder de kop “PvdA’er Jorritsma mikpunt flauwe grap”. De lead van dit artikel luidt:
Vorige week publiceerden wij een artikel over het Blaricumse PvdA raadslid Johan Jorritsma. Daarin werd zijn aftreden aangekondigd. Pas na publicatie bleek dat deze informatie niet – zoals de redactie dacht – afkomstig was van de PvdA. Navraag leerde dat Blaricummer Peter van Rietschoten de schrijver van dit artikel is. De inhoud van het stuk blijkt van a tot z door hem verzonnen.
In het artikel wordt onder de subkop ‘Reactie’ Van Rietschoten aan het woord gelaten.

Ten slotte is op 11 november 2004 in de BEL nog een artikel over de kwestie verschenen onder de kop “Rectificatie én excuses”.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager stelt dat verweerder zich als journalist presenteert en in die hoedanigheid laakbaar heeft gehandeld door op de website www.deblaricummer.nl een verzonnen en onjuist artikel zonder toepassing van wederhoor te publiceren als echt en correct. Verder betoogt klager dat verweerder journalistiek onzorgvuldig heeft gehandeld door het verzonnen, onjuiste artikel als persbericht te versturen.
Volgens klager treedt verweerder op voornoemde website – die onder een redactiestatuut opereert – op als uitgever en redacteur en dus in de hoedanigheid van journalist. De website van De Blaricummer is de opvolger van de gedrukte De Blaricummer, een blad dat tot een paar jaar geleden huis-aan-huis werd verspreid. De Blaricummer heeft als doel de Blaricumse maatschappelijke discussie te voeden en meningsvorming te realiseren over onderwerpen die in de Blaricumse samenleving spelen. Verweerder verslaat op de website met enige regelmaat gemeenteraads- en commissievergaderingen. Hij verstuurt uit naam van De Blaricummer persberichten, waarin hij regelmatig als journalist wordt opgevoerd. Klager concludeert dat het hier dus niet om een persoonlijke website van verweerder gaat, maar – vanwege redactiestatuut, doel, vorm, inhoud en context waarbinnen de site wordt geëxploiteerd met een journalist als (hoofd)redacteur – om een journalistiek medium, waarop journalistieke normen van toepassing zijn.
Volgens klager worden hem in het artikel meningen en opvattingen toegedicht die niet de zijne zijn en die hij afwijst. Bovendien worden hem uitspraken in de mond gelegd die hij niet heeft gedaan, aldus klager. Hij stelt dat het – door de stijl, opmaak en structuur van het artikel en door verwijzingen naar politieke issues, waaruit kennis van de Blaricumse politieke situatie blijkt – geenszins duidelijk is dat het om een grap gaat, ook niet voor zijn collega-raadsleden.
Hij stelt dat hij door de publicatie en verspreiding van het bericht in zijn persoonlijke integriteit en in zijn geloofwaardigheid als raadslid is aangetast.

Verweerder stelt dat hij bedrijfsmatig onder de handelsnaam t x t / n als freelance journalist voor vakbladen werkt, als tekstschrijver voor diverse opdrachtgevers en als adviseur op het gebied van communicatie, organisatie en projectmanagement. Hij is betrokken inwoner van Blaricum en draagt vanaf zijn website www.deblaricummer.nl bij aan het (lokale) maatschappelijk debat. Volgens verweerder is zijn website geen journalistiek medium of een site van een journalist, maar een weblog van een burger, waarop duidelijk afstand wordt genomen van alles wat met journalistiek handelen en onderliggende normen en codes heeft te maken. Hij betoogt dat het gebruik van de woorden ‘uitgever’, ‘redactiestatuut’ en ‘colofon’ niet zonder meer betekent dat sprake is van journalistieke werkzaamheden.
Verder stelt verweerder dat hij in zijn contacten met de BEL niet als journalist optreedt. Zijn relatie met die krant is niet anders dan die van andere personen en organisaties die aan de krant teksten aanbieden. Volgens hem heeft hij het persbericht over klager dus niet in de hoedanigheid van journalist verstuurd.
Bovendien is het bericht als grap bedoeld, aldus verweerder. Hij stelt dat iedereen die de lokale politiek in Blaricum volgt, weet dat klager nooit uitspraken zal doen als die waar hij bezwaar tegen maakt. Daarnaast is het bericht gesteld in een veronderstellende toon; steeds wordt geïmpliceerd dat de waarheid wellicht net even anders is. Van kwetsen, nodeloos grieven, inbreuk op privacy, discriminatie of het beschadigen van belangen van klager is geen sprake en dus ook niet van het overschrijden van grenzen van het betamelijke, aldus verweerder.
Het heeft hem verbaasd dat de eindredacteur van de BEL heeft gedacht dat het bericht afkomstig was van de PvdA. Hij heeft zijn bericht immers ondertekend met ‘Nadere info: De Blaricummer’. Bovendien is het door hem verstuurde bericht in geredigeerde vorm in de BEL verschenen. Het is duidelijk dat de BEL het bericht bewust heeft veranderd, zonder check bij de PvdA of bij de verzender. Daarmee ligt de verantwoordelijkheid voor plaatsing en inhoud volledig bij de BEL, aldus verweerder.
Ten slotte merkt hij op dat klager op geen enkele wijze heeft geprobeerd met hem c.q. de uitgever/hoofdredacteur van De Blaricummer tot een vergelijk te komen, terwijl klager zich wel tot de BEL heeft gewend en diens klacht tegen de BEL inmiddels heeft ingetrokken. Door de rectificaties in de BEL is klager voldoende recht gedaan, aldus verweerder.

BEVOEGDHEID VAN DE RAAD

In aanmerking genomen dat de website www.deblaricummer.nl een ‘Redactiestatuut’ bevat alsmede een ‘Colofon’, waarin is vermeld: “uitgever: t x t / n – redactie: Peter van Rietschoten”, is de Raad van oordeel dat verweerder zich op die website presenteert als degene die meewerkt aan de redactionele leiding of redactionele samenstelling van de website, die mede bestaat uit nieuws, reportages, beschouwing of rubrieken van informatieve aard. Aldus presenteert verweerder zich als journalist en zijn website als publiciteitsmedium in de zin van artikel 4 van de Statuten van de Stichting Raad voor de Journalistiek.
Het plaatsen van het gewraakte artikel op de website en de verspreiding van het bericht als ‘persbericht’ met de ondertekening “Nadere info: De Blaricummer” zijn derhalve te beschouwen als journalistieke gedragingen, zodat de Raad die als zodanig kan en zal beoordelen. (vgl. Gerla tegen Kat, RvdJ 2004/26)

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Wat betreft de inhoud van het gewraakte artikel c.q. verspreide ‘persbericht’, heeft verweerder zich op het standpunt gesteld dat onmiskenbaar sprake is van een grap. De Raad volgt hem daarin niet. Het artikel is gepresenteerd als nieuwsbericht, waarin melding wordt gemaakt van feiten, die zouden zijn gebaseerd op diverse bronnen. Datzelfde geldt voor het verspreide bericht, dat bovendien is voorzien van de kop ‘Persbericht’.

Door willens en wetens een verzonnen bericht te plaatsen en te verspreiden in de vorm van een nieuwsbericht, heeft verweerder grenzen overschreden van hetgeen naar journalistieke maatstaven aanvaardbaar is. Dat hij dat, naar hij stelt, als grap heeft bedoeld, leidt niet tot een ander oordeel. (vgl. Gemeente Heemstede tegen Belt en De Heemsteder, RvdJ 2001/33)

BESLISSING

De klacht is gegrond.

De Raad verzoekt verweerder deze beslissing integraal of in samenvatting op de website www.deblaricummer.nl te publiceren.

Aldus vastgesteld door de Raad op 7 februari 2005 door mr. R.W.L. Loeb, voorzitter, prof. mr. W.D.H. Asser, drs. C.M. Buijs en mw. A.C. Diamand, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.