2004/80 gegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

P.M.J. Beckers en drs. C.I.M. van der Lugt (Alizonne B.V.)

tegen

P. de Wit, J. van der Bijl en Z. Vukojevic (Nieuwe Revu)

Bij brief van 16 juni 2004 met vijf bijlagen heeft prof. mr. W.R. Kastelein, advocaat te Utrecht, namens P.M.J. Beckers en drs. C.I.M. van der Lugt, vertegenwoordigend Alizonne B.V., (klagers) een klacht ingediend tegen P. de Wit, algemeen directeur van Sanoma Uitgevers B.V., J. van der Bijl, voormalig hoofdredacteur van Nieuwe Revu, en Z. Vukojevic (verweerders). Hierop heeft mr. M. van der Werf, Juridische Zaken Sanoma Uitgevers B.V., namens verweerders geantwoord in een brief van 23 augustus 2004 met vijf bijlagen.

De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 26 augustus 2004. Aan de zijde van klagers waren daar aanwezig voornoemde Beckers en prof. mr. Kastelein, die de klacht heeft toegelicht aan de hand van een pleitnotitie. Namens verweerders zijn mr. Van der Werf en M. Koster, hoofdredacteur van Nieuwe Revu, verschenen.

Naar aanleiding van de plotselinge ontstentenis van de voorzitter van de Raad, hebben partijen desgevraagd laten weten geen bezwaren te hebben tegen behandeling van de zaak door een der leden als waarnemend voorzitter tezamen met de resterende leden.

DE FEITEN

Op 4 februari 2004 is in Nieuwe Revu een artikel van de hand van Vukojevic verschenen onder de kop “Totaal mislukt – misleidende én levensgevaarlijke praktijken in de plastische chirurgie”. In het artikel is onder de subkop “Slechtste klinieken van Nederland – waar moet u beslist niet naar toe?” onder meer bericht:
De instellingen op bovenstaande lijst zijn geen lid van de NRPK (Nederlandse Raad van Particuliere Klinieken). De NRPK controleert de kwaliteit van de aangesloten klinieken. Wie zich niet aanmeldt als lid doet dat meestal omdat hij vreest niet door de keuring te komen. De Inspectie voor de Gezondheidszorg kwam afgelopen december met een aantal zelfde namen. (...) De Inspectie heeft onderzoek gedaan in verschillende soorten klinieken, van ooglaser- tot vruchtbaarheidsklinieken. Onderstaande klinieken voor cosmetische chirurgie konden niet door de beugel.
Vervolgens zijn vier klinieken besproken, waaronder niet Alizonne. Bij het artikel is in een kader een lijst met vijftien namen, waaronder ‘Alizonne in Meijel’, gepubliceerd.

In een brief van 16 februari 2004 heeft Beckers zijn bezwaren tegen de publicatie aan Koster kenbaar gemaakt en rectificatie alsmede schadevergoeding verzocht. Mr. van der Werf heeft daarop geantwoord bij brief van 20 februari 2004. Hierop heeft Beckers gereageerd in een schrijven van 23 februari 2004.

Op 25 februari 2004 is in Nieuwe Revu een voorwoord van de hand van Van der Bijl verschenen onder de kop “Revu, voor al uw rectificaties”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passage:
We hebben wel veel boze brieven gehad, vooral over de lijst die we publiceerden van klinieken waar –volgens ons- de kwaliteitseisen niet gewaarborgd zouden zijn. We hadden er bij wijze van consumentenwaarschuwing de kop ‘Hier moet u beslist niet naar toe’ boven gezet. Tja, en dat mag niet. Helemaal niet als daar geen of niet genoeg aanleiding voor is. Of als ons onderzoek naar de kwaliteit van deze instellingen niet toereikend is om zulke conclusies te trekken. Dan heet dat misleidend en onrechtmatig. En dat is erg stom van ons. Daarom deze week een Revu met extra veel rectificaties. Met consumenteninformatie zullen we de volgende keer voorzichtiger zijn.
Onder dit artikel is in een kader onder de kop “Rectificatie – Medisch Centrum Boerhaave” aandacht besteed aan berichtgeving over die specifieke kliniek. In een kader daaronder is vermeld:
In het artikel ‘Totaal mislukt, misleidende en levensgevaarlijke praktijken in de plastische chirurgie’ (Nieuwe Revu nr. 7, pag. 24-29), is een lijst gepubliceerd van klinieken onder de kop ‘Waar moet u beslist niet naar toe?’ In deze lijst zijn de namen opgenomen van onder andere (...) en Alizonne in Meijel. In dit artikel is ten onrechte de suggestie gewekt dat bovenstaande niet bij de NRPK aangesloten klinieken niet voldoen aan de eisen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Dit betreuren wij. – De Hoofdredactie

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klagers stellen voorop dat het belangrijkste behandelingsaanbod van Alizonne bestaat uit een niet-chirurgisch concept voor gewichtscorrectie, waarbij het voor het overgrote deel van de cliënten gaat om voor hun gezondheid noodzakelijk gewichtsverlies.
Volgens klagers hebben verweerders onvoldoende feitenonderzoek verricht en bevat het artikel van 4 februari 2004 diverse feitelijke onjuistheden. Ten onrechte wordt in het artikel gesteld dat een instelling die zich niet aanmeldt als lid van de NRPK, dat meestal doet omdat zij vreest niet door de keuring te komen. Bovendien is de kop “Slechtste klinieken van Nederland – waar moet u beslist niet naar toe?” op geen enkele wijze onderbouwd, althans wat Alizonne betreft. Door de combinatie van die kop en de daaronder geplaatste tekst is ten onrechte de suggestie gewekt dat de klinieken op de lijst van niet bij de NRPK aangesloten klinieken door de Inspectie voor de Gezondheidszorg zijn gekwalificeerd als instellingen die onvoldoende kwaliteit en veiligheid leveren. Ten onrechte is gesuggereerd dat de op die lijst voorkomende klinieken behoren tot de slechtste van Nederland en dat de lezer zich beslist niet bij Alizonne moet laten behandelen. Alizonne is door de Inspectie bezocht en heeft een goede beoordeling gekregen. Alizonne komt dan ook niet in negatieve zin voor in een rapport van de Inspectie. Verweerders hadden dit moeten en kunnen nazoeken, en hebben dat ten onrechte nagelaten. De publicatie is derhalve onjuist en zeer tendentieus, waardoor de reputatie van Alizonne en de daar werkzame artsen ernstig is beschadigd, aldus klagers.
Verder stellen zij dat verweerders, gezien de beschuldigingen die tegen Alizonne worden geuit en de verstrekkende gevolgen daarvan, Alizonne vooraf in de gelegenheid hadden moeten stellen commentaar te geven. Door dit na te laten hebben verweerders onzorgvuldig gehandeld.
Volgens klagers hebben verweerders aldus met het artikel van 4 februari 2004 grenzen overschreden en hebben verweerders dit niet c.q. onvoldoende rechtgezet in de publicatie van 25 februari 2004. Van aangeboden excuses is naar de mening van klagers geen sprake.
Samengevat stellen klagers dat het gewraakte artikel onzorgvuldig tot stand is gekomen en dat sprake is van feitelijk onjuiste en tendentieuze berichtgeving, ten gevolge waarvan Alizonne in haar eer en goede naam is aangetast. Verweerders hebben vervolgens ten onrechte geweigerd het artikel van 4 februari 2004 deugdelijk te rectificeren, aldus klagers.

Verweerders stellen dat zij in het artikel van 4 februari 2004 aandacht hebben gevraagd voor het verschijnsel ‘cosmetische chirurgie’ voor louter esthetische doeleinden in klinieken met een commercieel oogmerk, en voor de medische fouten die in dergelijke klinieken worden gemaakt. Verweerders hebben gemeend aldus een misstand aan de kaak te stellen en hun lezerspubliek te moeten waarschuwen tegen malafide praktijken van enkele Nederlandse klinieken. De publicatie is gebaseerd op interviews en (deels anonieme) klachten. Als onderdeel van de publicatie is een lijst opgenomen van vijftien klinieken die geen lid zijn van de NRPK, die regelmatig controles uitvoert naar de kwaliteit van de aangesloten klinieken. Alizonne is geen lid van de NRPK en is dus in die lijst vermeld.
Door de opmaak van de pagina’s is de kop “Slechtste klinieken van Nederland – waar moet u beslist niet naar toe?” op ongelukkige wijze mede voor een klein deel geplaatst boven de lijst van niet bij de NRPK aangesloten klinieken. Die kop duidt echter alleen op de vier nader besproken klinieken, en niet op de lijst van niet bij de NRPK aangesloten klinieken, aldus verweerders. Dit heeft mr. Van der Werf ook aan klagers kenbaar gemaakt in haar brief van 20 februari 2004. Overigens wordt nergens expliciet gezegd dat de kliniek van klagers niet deugt of dat daar ‘mislukte operaties’ hebben plaatsgevonden. Bovendien wordt niet expliciet gesteld dat Alizonne voorkomt op de lijst van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
Omdat verweerders van mening waren dat het ‘umfeld’ waarin de lijst van vijftien niet bij de NRPK aangesloten instellingen is geplaatst, niet geheel gelukkig was gekozen, hebben zij op 25 februari 2004 ten behoeve van onder andere Alizonne een rectificatie geplaatst. Behalve die rectificatie is ook een rectificatie geplaatst ten behoeve van de Boerhaave-kliniek en is in de column van Van der Bijl uitvoerig aandacht besteed aan die rectificaties. Door plaatsing van die rectificaties is de schade die klagers stellen geleden te hebben, beperkt gebleven. Ter ondersteuning van hun standpunt wijzen verweerders op een uitspraak van de voorzieningenrechter van de Rechtbank te Haarlem inzake een door de Boerhaave-kliniek aangespannen kort geding procedure, waartegen de Boerhaave-kliniek overigens hoger beroep heeft ingesteld.
Verder stellen verweerders dat zij Alizonne geen wederhoor hadden behoeven te bieden, nu enkel is gepubliceerd dat Alizonne niet is aangesloten bij de NRPK. Aan dit juiste gegeven had Alizonne niets kunnen toevoegen.
Verweerders concluderen dat slechts een zeer klein onderdeel van de publicatie van 4 februari 2004 tendentieus is geweest, te weten waar is gesuggereerd dat een verband bestaat tussen de namen van de lijst van niet bij de NRPK aangesloten klinieken en een eventuele slechte beoordeling van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Dit is echter voldoende gerectificeerd in de publicatie van 25 februari 2004. Bovendien heeft Van der Bijl in haar column van diezelfde datum haar excuses jegens de klinieken gemaakt.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat het maatschappelijk relevant en journalistiek geboden kan zijn om journalistiek onderzoek te verrichten naar (vermeende) onoorbare praktijken in de plastische chirurgie. Het is immers een taak van de pers om misstanden aan de kaak te stellen. Daarbij dient een journalist zorgvuldig te werk te gaan en moet de publicatie door feiten worden onderbouwd.

De kern van de klacht is dat in het artikel van 4 februari 2004 ten onrechte is gesuggereerd dat Alizonne B.V. behoort tot de slechtste klinieken van Nederland en dat die onjuiste suggestie onvoldoende is gerectificeerd.

Door de wijze van opmaak van de kop “Slechtste klinieken van Nederland – waar moet u beslist niet naar toe?”, de daaronder weergegeven tekst en de daarbij in een kader weergegeven lijst van niet bij de Nederlandse Raad van Particuliere Klinieken aangesloten klinieken hebben verweerders zich willens en wetens blootgesteld aan de geenszins als denkbeeldig te verwaarlozen kans dat de lezers van het artikel álle in de lijst vermelde klinieken in verband zouden brengen met de kop en het artikel aldus zouden opvatten dat ook Alizonne behoort tot de slechtste klinieken van Nederland, waar de lezer beslist niet naar toe zou moeten gaan. Alizonne is hierdoor in een bijzonder negatief daglicht geplaatst, zonder enige onderbouwing en zonder toepassing van wederhoor.

Gelet op het voorgaande moet worden geconcludeerd dat verweerders met het artikel van 4 februari 2004 jegens klagers c.q. Alizonne B.V. journalistiek onzorgvuldig hebben gehandeld. Nu verweerder ten aanzien van de gewraakte publicatie een rectificatie heeft geplaatst moet ook worden beoordeeld of de onzorgvuldigheid door de rectificatie is hersteld.

De Raad is van oordeel dat de publicaties van 25 februari 2004 de nadelen die Alizonne van het artikel van 4 februari 2004 moet hebben ondervonden, onvoldoende kunnen herstellen. Enerzijds kan de luchthartige column van Van der Bijl moeilijk worden opgevat als een serieus, welgemeend excuus aan het adres van Alizonne, nog daargelaten dat de naam ‘Alizonne’ in die column in het geheel niet voorkomt.
Bovendien kan, anders dan verweerders stellen, het ingekaderde bericht waarin wordt vermeld dat verweerders het betreuren dat in het artikel van 4 februari 2004 “ten onrechte de suggestie (is) gewekt dat bovenstaande niet bij de NRPK aangesloten klinieken niet voldoen aan de eisen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg”, niet als deugdelijke rectificatie worden aangemerkt. Verweerders hebben daarmee immers niet rechtgezet dat door hen ten onrechte is gesuggereerd dat Alizonne zou behoren tot de slechtste klinieken van Nederland, waar de lezer beslist niet naar toe zou moeten gaan. Daarbij komt voorts dat boven dit bericht niet de kop ‘Rectificatie’ is geplaatst en de naam ‘Alizonne’ tamelijk onopvallend in het bericht is vermeld.

Een en ander leidt tot de slotsom dat verweerders door te handelen en na te laten als hiervoor bedoeld, grenzen hebben overschreden van hetgeen – gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid – maatschappelijk aanvaardbaar is (vgl. onder meer: Van der Hoeven tegen Smit en HP/De Tijd, RvdJ 2004/65 en Baolivar B.V. e.a. tegen Wierstra, Olde Kalter en Bos (De Telegraaf), RvdJ 2004/55).

BESLISSING

De klacht is gegrond.

De Raad verzoekt verweerders deze beslissing integraal of in samenvatting in Nieuwe Revu te publiceren.

Aldus vastgesteld door de Raad op 12 oktober 2004 door prof. drs. E. van Thijn, waarnemend voorzitter, drs. G.H.J.M. Bueters, mw. F.W. Dresselhuys en mr. drs. M.M.P.M. Kreyns, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.

Uitspraak 2004-80