1991/16 ongegrond

Stichting voor Ontwikkeling in Vrijheid tegen Willem Bouwman.

Bij brief van 18 september 1989 met vier bijlagen en aanvullende brieven van 14 oktober 1989 en 29 oktober 1990 heeft de Stichting voor Ontwikkeling in Vrijheid te Dongen (klaagster) een klacht ingediend tegen de journalistWillem Bouwman (betrokkene). Namens deze is op de klacht gereageerd bij brief van 26 november 1990 met vijf bijlagen van J. P. de Vries, hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad. Klaagster heeft gerepliceerd in een brief van 24 december 1990 met één bijlage. De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 28 oktober 1991. Namens klaagster was aanwezig drs J. G. van der Land. Van de zijde van het Nederlands Dagblad zijn verschenen J.P. de Vries en drs W. Bouwman

De feiten

In het Nederlands Dagblad van 20 mei 1989 is onder de kop"Renamo terroriseert bevolking Mozambique zonder politiek motief" een artikel afgedrukt van Willem Bouwman over de in Mozambique opererende antimarxistische vrijheidsbeweging Renamo. In dit artikel wordt gebruik gemaaktvan informatie verstrekt door drs J. W. van der Meulen, die als Zuidelijk Afrikades kundige verbonden is aan het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael te Den Haag. Onder het kopje "Westers en democratisch" bevat het artikel de volgende passages:"Hier en daar hoort men dat de Renamo een westers georiënteerde bevrijdingsbeweging is, die het democratisch ideaal hoog in haar vaandel heeft staan. Met die voorstelling van zaken heeft Van der Meulen moeite. Renamo-mensen die op de lijn van Thomashausen (democratische stroming - RvdJ) zaten, waren in de minderheid; de meerderheid, onder leiding van Dhlakama, wilde doorvechten. Dhlakama heeft uiteindelijk Evo Fernandes, des preekbuis van de gematigde richting, vorig jaar in Portugal laten vermoorden. Daarmee was een eind gekomen aan de kortstondige periode waarin Renamo zocht naar een ideologie. Ideologie is de Renamo vreemd, aldus Van der Meulen "Het doel van de Stichting voor Ontwikkeling in Vrijheid is het verlenen van ontwikkelingshul paan gebieden die zich bevrijd hebben van totalitaire dictaturen en het verschaffen van informatie over bevrijdings bewegingen, die dat nastreven zoals Renamo in Mozambique. In het Nederlands Dagblad van 4 april 1989 werd een artikel over Renamo gepubliceerd van de voorzitter van de stichting, drs J G van der Land. In het Nederlands Dagblad van 20 juni 1989 werd een ingezonden brief geplaatst van Van der Land en M.J.J.M. Schenkels. Deze laatste is secretaris van het bestuur van de stichting. Deze brief, waarin gereageerd wordt op het artikel van 20 mei 1989, bevat de volgende passages "In het artikel wordt gesteld dat Renamo leider Dhlakama vorig jaar Evo Fernandes, de secretaris generaal en spreekbuis van de gematigde vleugel van de Renamo, in Portugal heeft laten vermoorden. Het onderzoek van de Portugese politie en de geheime dienst inzake de moord op Fernandes heeft onomstotelijk aangetoond dat het Frelimo bewind opdracht tot deze moord heeft gegeven en dat de SNASP, de door Oostduitse communisten opgeleide geheime dienst van Mozambique, actief betrokken was bij deze moord" en "Evo Fernandes werd op 21 april 1988 vermoord in de buurt van Lissabon, nadat hij drie dagen tevoren ontvoerd was uit een restaurant in Cascais, een vakantieplaats bij Lissabon. Twee medeplichtigen, Alexandre Chagas en Joaquim Messias, werden gearresteerd in Marokko en uitgeleverd aan Portugal. Ze bekenden tegenover de Portugese politie dat ze Fernandes vermoord hadden samen met een derde verdachte, Manuel Pinto da Costa, die in Parijs gearresteerd werd (aldus het Portugese weekblad Expresso van 7 januari 1989)." De redactie van het NederlandsDagblad heeft in een naschrift het volgende commentaar gegeven op de kwestie van de moord op Fernandes. "Van der Lands gegevens over de moord op Fernandes komen uit de koker van Portugese regeringsinstanties. Als voormalige kolonisator draagt de Portugese regering het Frelimo geen warm hart toe. Haar gegevens moeten daarom met terughoudendheid gehanteerd worden. Los hiervan dragen de gegevens vanVan der Land niet bij aan een betere reputatie van de Renamo, waarvan de wandaden in ettelijke onderzoeken en getuigenissen geboekstaafd zijn. "

De standpunten

Naar het oordeel van klaagster wordt Dhlakama, de leider van Renamo, in het artikel ten onrechte beschuldigd van verantwoordelijkheid voor de moord op Fernandes. Klaagster is van oordeel dat betrokkene deze mededeling had moeten corrigeren nadat klaagster informatie over het Portugese politie onderzoek had verstrekt. Klaagster meent dat op grond van dat onderzoek de onschuld van Dhlakama vaststaat. De krant had in ieder geval moeten rectificeren nadat de werkelijke schuldigen door de Portugese rechter waren veroordeeld tot 18 jaar gevangenisstraf. De krant kan zich naar de mening van klaagster niet verschuilen achter drs Van der Meulen. Deze heeft klaagster desgevraagd meegedeeld in het contact met journalist Willem Bouwmande schuld van Dhlakama aan de moord slechts genoemd te hebben als zijnde een lopend gerucht. Betrokkene heeft geantwoord dat het artikel gebaseerd is op informatie van deskundigen waaronder drs J W van de Meulen en op eenrapport van het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken over de schending van mensenrechten in Mozambique uit 1988.Het artikel is voor publikatie voorgelegd aan Van der Meulen. Diens correcties, ook voorzover deze betrekking hadden op woorden die niet van hemzelf afkomstig waren zijn alle overgenomen . De krant mocht er dus vanuit gaan dat hij het met Bouwmans weergave van de moord op Fernandes eens was. Toen de redactie twee weken later een ingezonden brief ontving van klaagster is deze geplaatst om de lezer de mening van de stichting niet te onthouden. In het naschrift heeft de journalist Bouwman aangegeven waarom hij de informatie van de stichting met terughoudendheid hanteert. Het naschrift dient dus alleen om verantwoording te geven over de waardering van de diverse bronnen.

Beoordeling

De door klaagster gewraakte informatie over de verantwoordelijkheid voor de moord op een Renamo leider is door betrokkene ontleend aan een deskundige, die zelf geen bezwaar heeft gemaakt tegen de weergave van die informatie. De krant mocht die gegevens dus hanteren en heeft daardoor niet onzorgvuldig gehandeld. Ook kan niet gezegd worden dat betrokkene later, nadat was gebleken dat de informatie mogelijk onjuist was, zich onzorgvuldig heeft gedragen. Betrokkene heeft immers de brief van de stichting met die andere gegevens, die hem voordien niet bekend waren, direct geplaatst .Het stond betrokkene vrij in een nawoord kritiek te uiten op de betrouwbaarheid van het Portugese politieonderzoek, al zou enige terughoudendheid daarbij de redactie niet hebben misstaan nu ten tijde van het naschrift door de Portugese rechter nog geen vonnis was gewezen.

Beslissing

De Raad acht de klacht ongegrond .

De Raad verzoekt betrokkene deze beslissing integraal of in samenvatting in het Nederlands Dagblad te publiceren.

Aldus vastgesteld ter zitting van de Raad van 28 oktober 1991, door mr P.J. Boukema, voorzitter, mr G. Dullens, J. de Vries, mevrouw A.G. Scherphuisen, K. Wiese, leden, in tegenwoordigheid van mr A.C.M. Karsten, secretaris.

RvdJ 1991, 16.