1981/1 gegrond

Beslissing van de Raad voor Journalistiek inzake de klacht van de heer Trost tegen de heer Schoemaker.

De heer R.L.A. Trost van het bureau Cybermar Cybernetische Marktdoorlichting (klager) heeft bij brief van 11 juli 1980 een klacht ingediend tegen de redactie van het blad Keuken Kompas (betrokkene). Nadat betrokkene een verweerschrift had ingediend en klager daarop had gerepliceerd heeft de voorzitter de zaak naar de Raad verwezen. De Raad heeft de zaak op 5 februari 1981 ter zitting behandeld alwaar zijn verschenen de heer R.L.A. Trost en zijdens betrokkene de heer J. Schoemaker en mr C.H. Evers.

KLACHT

De klacht richt zich tegen de publicatie in het mei-nummer 1980 van het blad Keuken Kompas van de hand van J. Schoemaker. De publicatie in de rubriek actualiteiten betreft een commentaar van de zijde van de ANVK (de Algemene Nederlandse Vereniging van Keukenspecialisten) op een persbericht over een studie van Cybermar met betrekking tot de Nederlandse Keukenmarkt getiteld: "Mutatie van de Keukenmarkt". In deze zelfde rubriek is naast het commentaar het persbericht van klager over zijn hierboven aangeduide studie integraal geplaatst.

Klager verwijt betrokkene onzorgvuldig te werk gegaan te zijn bij het opnemen van dit commentaar dat bovendien op onduidelijke wijze met zijn eigen mening is vermengd. Het commentaar bespreekt het persbericht over de studie alsof het de desbetreffende studie zelf betrof. Als voorbeelden daarvan wijst klager op de kop van de publicatie "Keukenmarktstudie met (wederom) veel vraagtekens" en op de volgende zinsneden;
"Ook het nieuw verschenen rapport roept vele twijfels op", het commentaar van de ANVK liegt er niet om en laat van de Cybermar-studie weinig heel" en "Een van de voornaamste bezwaren van het Cybermar rapport is aldus de ANVK.......".
Daarnaast bevat de publicatie een aantal onjuiste en grievende passages zoals bijvoorbeeld:
"in het persbericht wordt op zeer ongenuanceerde wijze gemanipuleerd met "officiële" percentages...";
"Cybermar is misschien wat gefrustreerd door het feit dat ook zij is overrompeld door deze onvoorstelbare marktontwikkelingen"
en "Dat zij (Cybermar) deze teleurstelling wil afreageren op de keukenvakhandel is een erg onverkwikkelijke en kortzichtige zaak".

Klager heeft betrokkene onmiddellijk na het verschijnen van het meinummer opgebeld en hem meegedeeld een weerwoord op het in deze publicatie gestelde te willen geven in het eerstvolgend nummer. Betrokkene zou hem hebben beloofd dit weerwoord integraal te zullen publiceren in het eerstvolgend nummer mits het tijdig binnen zou zijn.

Klager heeft het weerwoord tijdig ingediend. Betrokkene heeft in een laat stadium klager laten weten het weerwoord in deze vorm niet te willen plaatsen. Betrokkene had bezwaren tegen de eerste alinea van het weerwoord dat luidde:
"Het commentaar van de ANVK op de Cybermarstudie "Mutatie van de Keukenmarkt" zoals gepubliceerd in Keuken Kompas van mei 1980, moet wel op puur misverstand berusten: de ANVK heeft klaarblijkelijk het persbericht van deze studie aangezien voor de studie zelf!"

Betrokkene heeft het weerwoord van klager, ondanks zijn toezegging, niet geplaatst.

Klager stelt door deze publicatie en het hem onthouden van een weerwoord aanzienlijke financiële schade te hebben geleden. In plaats van de 25 exemplaren van de studie waarop hij mocht rekenen heeft hij slechts 7 exemplaren verkocht. Klager heeft inmiddels een eis tot schadevergoeding tegen betrokkene en diens uitgever bij de burgerlijk rechter ingediend.

Klager heeft aan de Raad afschriften van publicaties uit andere vaktijdschriften voorgelegd waarin zijn persbericht over de studie wel op correcte wijze is geplaatst.

VERWEER

Betrokkene voert tegen de klacht aan dat klager nimmer bereid is geweest hem een studie ter inzage te geven zodat hij het altijd met een persbericht moest doen. Een rapport kost ongeveer f 6.000,-. Twee jaar geleden heeft zich met klager een soortgelijke kwestie voorgedaan. Naar aanleiding van die kwestie heeft betrokkene toen het volgende geschreven in Keuken Kompas van mei 1978:
"Cybermar verwijt ons dat wij onze kritiek hebben gebaseerd op het ons gezonden persbericht en niet op de studie zelf, waarvan wij immers geen kennis hadden. Dat is inderdaad juist. Maar als een persbericht kan leiden tot verkeerde interpretatie, dan is het niet goed geredigeerd. Het is natuurlijk waar dat een perscommuniqué van Cybermar zeer beknopt moet zijn en nooit de gehele inhoud van de door haar verrichte keukenstudie kan weergeven. De vlag moet naar onze mening wel de lading dekken. Een communiqué mag nog zo summier zijn, het moet de journalist wel een representatief beeld geven en hem aldus in de gelegenheid stellen tot het geven van kritiek."

Klager verviel naar de mening van betrokkene met zijn weerwoord in dezelfde fout en betrokkene wilde een herhaling van de situatie van twee jaar geleden voorkomen. Om deze reden heeft hij klager gebeld en hem meegedeeld niet bereid te zijn het ingezonden weerwoord in die vorm te publiceren. Betrokkene was wel bereid tot plaatsing over te gaan indien de eerste alinea van het weerwoord zou worden gewijzigd. Klager wilde daar niet op ingaan en zou vreselijk boos zijn geworden en allerlei beschuldigingen hebben geuit aan het adres van de ANVK. Kort daarop ontving betrokkene een aangetekende brief van klager en van diens advocaat met een aansprakelijkstelling inzake een onrechtmatige daad. Betrokkene heeft zijn uitgever daarvan op de hoogte gesteld. Tevens heeft hij juridisch advies ingewonnen en daarin geen reden gevonden om aan de eis van klager tot opneming van een weerwoord tegemoet te komen.

ZITTING

Betrokkene erkent ter zitting dat hij een paar maal het woord rapport heeft gebruikt in de betreffende publicatie waar het slechts het persbericht betreft. Klager houdt zich bezig met marktonderzoek en hij had een rapport gemaakt over de keukenmarkt. In dit rapport doet klager een aanval op de Nederlandse Keukenhandel. Betrokkene vond het door klager verstrekte perscommuniqué een te smalle basis voor een publicatie. Hij heeft om deze reden het commentaar gevraagd van de ANVK. Betrokkene wijst erop dat noch hij noch de ANVK in het bezit kan komen van een rapport van klager.
Hij heeft overwogen het perscommuniqué niet te publiceren maar heeft het toch geplaatst omdat hij anders naar zijn mening in zijn journalistieke informatieplicht tekort geschoten zou zijn. De keukenwereld is klein en in een vakblad kan het verschijnen van een dergelijk rapport niet onvermeld blijven.

Twee jaar tevoren heeft zich een zelfde kwestie met klager voorgedaan. Toen heeft hij echter wel een ingezonden stuk van klager gepubliceerd. Op de vraag of hij niet op een andere wijze nadere informatie had kunnen publiceren merkt betrokkene op dat het geen zin had om aan klager inlichtingen te vragen. De ervaring had hem geleerd dat klager een praatje voor de vaak hield en dat wanneer je dieper op bepaalde zaken inging klager geen antwoord gaf.

Klager antwoordt hierop dat hij in een begeleidende brief bij het perscommuniqué altijd aanbiedt om verdere informatie te geven. Zo zou hij bijvoorbeeld geen bezwaar hebben gehad om de inhoudsopgave van het rapport te verstrekken. Waar betrokkene op doelt met zijn negatieve ervaringen op het punt van informatieverstrekking is klager niet duidelijk. Hij wijst erop dat het zijn belang niet is om een journalist met een kluitje in het riet te sturen. Betrokkene kan daarop ter zitting ook niet een concreet antwoord geven. Klager meent dat betrokkene de vrijheid had om het persbericht al dan niet te publiceren, maar niet om over het persbericht en het rapport onwaarheden te publiceren. Klager wijst overigens op de verwevenheid van twee functies van betrokkene, namelijk zijn functie van journalist en zijn functie binnen de organisatie ANVK. Betrokkene zegt hierop dat hij de ANVK in het verleden heeft opgericht en nog een adviserende functie binnen die organisatie heeft. Dit laat naar zijn mening zijn journalistieke integriteit onverlet. Het blad Keuken Kompas is een onafhankelijk blad waarin aan de ANVK over twee pagina's gastvrijheid wordt verleend om eigen ANVK-mededelingen te publiceren. Er bestaat een duidelijk onderscheid tussen het redactionele gedeelte en de ANVK-mededelingen. Een opzet die kan worden vergeleken met het blad Medisch Contact.

Partijen zijn het er over eens dat Keuken Kompas een toonaangevend blad is binnen de Keukenhandel.

Op de vraag waarom betrokkene het ingezonden weerwoord van klager niet heeft gepubliceerd verwijst hij naar de gebeurtenis van twee jaar geleden. Klager ontkent desgevraagd dat het mogelijk was dat iemand van de ANVK vóór de publicatie in Keuken Kompas kennis kon nemen van de inhoud van het rapport. Overigens merkt hij op dat door de ANVK ook het op het rapport volgende symposium is geboycot. Voor wat de gerechtelijke procedure betreft deelt klager mee dat betrokkene thans bereid is een ingezonden stuk van hem op te nemen. Daarmee is zijn schade nog niet vergoed zodat hij zich genoodzaakt ziet verder te procederen.

OVERWEGINGEN

De Raad onderkent dat het tot de aanvaarde beroepspraktijk behoort de berichtgeving over rapporten, studies of andere documenten noodgedwongen uitsluitend te baseren op een persbericht. Dit hoeft ook het leveren van een kritisch commentaar niet uit te sluiten.
In het onderhavige geval koos betrokkene echter een vorm voor zijn kritiek die in zich zelf onzorgvuldig was. Betrokkene heeft door de formulering van zijn inleiding tot publicatie de mening van de ANVK min of meer tot de zijne gemaakt.

Bovendien heeft hij door ook in zijn inleiding de woorden persbericht en rapport door elkaar te gebruiken bijgedragen tot de door klager gewraakte suggestie dat de hele studie en niet slechts de weergave daarvan in het persbericht wordt besproken.

Betrokkene heeft, anders dan hij met het persbericht van klager deed, de opvattingen van de ANVK onvoldoende kritisch bekeken. Hij heeft klakkeloos overgenomen waarvan zelfs bij oppervlakkige beschouwing kon blijken dat het niet of nauwelijks sloeg op het gewraakte persbericht.

Nu de wijze van kritiek leveren gebreken bevat had het betrokkene zeker gepast het stuk van klager te plaatsen. Het bezwaar van betrokkene tegen de eerste alinea van dat weerwoord acht de Raad niet gegrond, onder meer omdat deze alinea essentieel was voor het betoog van klager en omdat het zich niet richtte tegen betrokkene, maar tegen de ANVK.

BESLISSING

De Raad acht de klacht op de hierboven aangegeven gronden gegrond.

Aldus vastgesteld ter zitting van 5 februari 1981 door mr R. de Waard, plaatsvervangend voorzitter; O. Postma, ing; mevrouw T. Lücker; K. Wiese en mr F. Kuitenbrouwer in aanwezigheid van mr M.P. Galama-Kuipers, secretaris.

RvdJ 1981, 1.