2019/48 zorgvuldig

Samenvatting

EenVandaag heeft in de reportage “De burgemeester was in 2018 het doelwit van criminelen” aandacht besteed aan bedreigingen van burgemeesters. In die context zijn in het item “Burgemeester Houben gaat de strijd aan met de georganiseerde misdaad” de burgemeester en enkele inwoners van Voerendaal aan het woord gelaten. De Vereniging voor Sinti, Roma en Woonwagenbewoners (klaagster) heeft tegen dit item bezwaar gemaakt. De Raad vindt niet dat een vertekend beeld of onzorgvuldige weergave van de kwestie is gegeven, waardoor sprake is van niet-waarheidsgetrouwe, eenzijdige en/of tendentieuze berichtgeving. Het was journalistiek relevant om – kort – enkele beelden te tonen van (een inval bij) woonwagens. Van stigmatiserende berichtgeving is geen sprake.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

Vereniging voor Sinti, Roma en Woonwagenbewoners

tegen

de hoofdredacteur van EenVandaag (AVROTROS)

Mevrouw S. Achterbergh, voorzitter, heeft op 20 juni 2019 namens de Vereniging voor Sinti, Roma en Woonwagenbewoners (klaagster) een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van EenVandaag. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie de heer R. van Brakel, hoofdredacteur, betrokken van 23 juli 2019.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 30 augustus 2019. Aan de zijde van klaagster waren mevrouw Achterbergh en de heer G. Brassem-Weiss, woordvoerder, aanwezig. Namens EenVandaag is de heer Van Brakel verschenen.

Voorafgaand aan de zitting heeft de Raad de gewraakte uitzending bekeken.

DE FEITEN

Op 22 december 2018 is in het televisieprogramma EenVandaag (AVROTROS) een reportage uitgezonden met de titel “De burgemeester was in 2018 het doelwit van criminelen”, waarin aandacht is besteed aan bedreigingen van burgemeesters.
De klacht richt zich specifiek tegen het item “Burgemeester Houben gaat de strijd aan met de georganiseerde misdaad” dat onderdeel uitmaakte van de reportage. Het item bevat onder meer de volgende passages:
Vrouw op straat:
“Vroeger durfde ik veel meer naar buiten te lopen, naar de bank even te lopen en naar de pinapparaat, maar dat durf ik allemaal niet meer. Je kijkt toch een beetje meer van euh om u heen hè.”
Voice-over:
“Want het dorpje met de enige kerk in Nederland die door de paus is ingewijd, werd tientallen jaren door een kleine groep, die in deze kampen woont, geterroriseerd. Gemeenteraadsvergaderingen werden verstoord, ambtenaren werden ernstig bedreigd en durfden zelfs niet meer naar hun werk.”
Houben:
“Angst ja, we hebben meegemaakt dat we regelmatig euh de troepen moesten verversen en andere ambtenaren op een bepaald dossier moesten zetten, dus ook op deze mensen.”
en
Voice-over:
“Burgemeester Houben kiest dan voor de frontale aanval. Samen met de politie, justitie, de belastingdienst, milieudiensten, energie- en waterleidingsbedrijven valt hij de woonwagenkampen binnen.”
Houben:
“Nou ja dat moet je je voorstellen dat er een colonne komt van euh tientallen voertuigen die zo'n beetje tussen de 60 en de 100 man invliegen. En dat komt dan op plekken af waar hoogstens euh twee tot tien gezinnen wonen.”
Man op straat:
“Het is goed dat ze het gedaan hebben. (Waarom?) Nou, omdat er weer rust komt hè.”
Andere man op straat:
“Euh noodgedwongen zal dat moeten, met overleg en van jongens het valt wel mee euh dan kom je er niet mee. Dit is de enige oplossing, ik vind het een goede oplossing.”
en
Voice-over:
“De harde aanpak werpt zijn vruchten af. Voerendaal bereid zich nu voor op een vredige kerst. Noem hem een crimefighter, noem hem een sheriff, een burgervader die graag thee drinkt met tuig is hij in ieder geval niet.”

In het item zijn diverse beelden getoond van (een inval bij) een woonwagenkamp.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster stelt – samengevat – het volgende. Voor een goed begrip van de kwestie is  het van belang om het enige woonwagenkamp in de gemeente Voerendaal te onderscheiden van twee verplaatsbare chalets, die toebehoren aan twee broers die conflicten hadden met de gemeente. De locatie van die chalets, naast de autohandel van de broers, is door media abusievelijk ook aangeduid als woonwagenkamp. Burgemeester Houben heeft in eerdere berichtgeving geïnsinueerd dat de broers verantwoordelijk zouden zijn voor terreur en intimidatie van het openbaar bestuur. Na een inval bij het woonwagenkamp heeft Houben destijds gezegd, dat daar geen mensen woonden die de buurt terroriseerden. In de uitzending is echter een ander en onjuist beeld over de kwestie opgeroepen. De woonwagenbewoners zijn ten onrechte direct in verband gebracht met de brandstichting van de auto van een wethouder. De inval vond niet plaats als reactie op de brand, zoals in de uitzending is beweerd. Bovendien is gesproken van ‘woonwagenkampen’ (meervoud) terwijl de inval één locatie betrof, te weten bij het enige woonwagenkamp. De koppeling tussen de brand en de inval is ook onjuist, omdat de verdachte broers niet in het woonwagenkamp woonden. Bovendien bevat het item boude beweringen van de burgemeester over de inval, die ongeloofwaardig voorkomen en niet te controleren zijn.
Volgens klaagster is aldus het wangedrag van de twee broers ten onrechte toegerekend aan alle mensen die woonachtig zijn in een woonwagen in Voerendaal, waarbij de locatie in beeld is gebracht en zij ‘tuig’ zijn genoemd. De bewoners van het woonwagenkamp worden niet verdacht van het bedreigen en terroriseren van ambtenaren en bestuurders. Er zijn weliswaar bewoners die criminaliteit bedrijven, maar hun aandeel in de totale drugscriminaliteit in Voerendaal is gering. De kijker wordt hierover onvolledig geïnformeerd. Daarbij komt dat geen rekening is gehouden met de aparte status die woonwagenbewoners hebben; zij worden gezien als etniciteit. Het benoemen van de achtergrond van deze mensen draagt niet bij aan een beter begrip van de feiten en omstandigheden waarover wordt bericht. De redactie heeft zich laten leiden door de verdachtmakingen van de burgemeester, die in conflict is met twee personen.
Klaagster concludeert dat EenVandaag haar journalistieke plichten heeft verzaakt; de uitzending is op punten onvolledig, onjuist, stigmatiserend, eenzijdig en tendentieus. Klaagster heeft haar standpunten uitvoerig toegelicht, waarbij zij onder meer heeft verwezen naar diverse uitlatingen van burgemeester Houben in andere media.

EenVandaag stelt daar – eveneens samengevat – het volgende tegenover. De uitspraken van burgemeester Houben in andere media doen niet ter zake, die uitspraken worden niet in het gewraakte item gebruikt. Klaagster is de insteek van het item uit het oog verloren, te weten: dat de burgemeester van Voerendaal de strijd aangaat met de georganiseerde misdaad in zijn gemeente. Tussen het fragment over de brandstichting en de inval komt ter sprake dat de gemeenteraad en de ambtenaren van het gemeentehuis al tientallen jaren last hebben van een groep mensen uit de kampen, waaronder van bedreigingen. Voerendaal voert een zerotolerancebeleid met betrekking tot de overlast en criminele activiteiten. Uit de berichten blijkt dat de inval bij het woonwagenkamp niet voor niets heeft plaatsgevonden: er zijn onder meer wietplantages en gestolen goederen aangetroffen, en er zijn arrestaties verricht.
EenVandaag herkent zich niet in de klacht en meent dat zij zorgvuldig heeft gehandeld. Ter zitting benadrukt Van Brakel dat het korte item moet worden bezien in de context van de langere reportage.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht.

Het item over Voerendaal moet worden bezien in het licht van de gehele reportage, waarin aandacht is besteed aan bedreigingen van verschillende burgemeesters. In het item worden de burgemeester en enkele bewoners aan het woord gelaten over de situatie in Voerendaal. De uitlatingen zijn geduid door een voice-over en geïllustreerd met beeldmateriaal.

De Raad vindt niet dat door de uitzending een vertekend beeld of onzorgvuldige weergave van de kwestie is gegeven, waardoor sprake is van niet-waarheidsgetrouwe, eenzijdige en/of tendentieuze berichtgeving.
Dat de chalets van de twee broers volgens klaagster niet als ‘woonwagenkamp’ kunnen worden aangeduid, betekent niet dat die aanduiding – en daarmee het gebruik van de term ‘kampen’ (meervoud) – ook journalistiek onzorgvuldig is.
Het was journalistiek relevant om – kort – enkele beelden te tonen van (een inval bij) woonwagens. Niet is gebleken dat gebruik is gemaakt van beeldmateriaal bij een ander onderwerp of met een andere context dan waarvoor de beelden zijn gemaakt.
Van stigmatiserende berichtgeving over de personen wiens belangen klaagster behartigt, is geen sprake.
 
Een en ander leidt tot de conclusie dat EenVandaag journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A. en C.
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2018/10

CONCLUSIE

EenVandaag heeft journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 8 november 2019 door mw. mr. A.E. van Montfrans, voorzitter, L.A.M.M. Donders, mw. M. ten Katen, M. Keppels en mw. M. Stenneke, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.