2019/32 zorgvuldig

Samenvatting

NRC heeft met de publicatie van het artikel “’Ze hebben me verzonnen, puur om een kinderwens te vervullen’” niet journalistiek onzorgvuldig gehandeld. Het artikel bevat een interview met de zus van klaagster over hun adoptie. De verwijzingen naar klaagster zijn journalistiek relevant, het artikel bevat geen beschuldigingen aan het adres van klaagster en zij is voor het grote publiek niet identificeerbaar. Vanwege de gevoeligheid van het onderwerp en de bijzondere naam van klaagster had NRC er beter aan gedaan de volledige naam van klaagster niet te vermelden in het oorspronkelijke artikel. Door die naam direct de volgende dag te verwijderen, heeft NRC die omissie voldoende hersteld. NRC heeft serieus en zorgvuldig op de klacht gereageerd.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X

tegen

de hoofdredacteur van NRC

Mevrouw X te […] (klaagster) heeft een klacht ingediend, die door de Raad op 4 januari 2019 is ontvangen, tegen de hoofdredacteur van NRC. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie betrokken van klaagster en mevrouw M. Breedeveld, adjunct-hoofdredacteur, van 16 en 29 januari 2019.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 15 maart 2019. Klaagster was daar aanwezig en heeft haar klacht toegelicht aan de hand van aantekeningen. Namens NRC zijn mevrouw Breedeveld en mevrouw W. Luyendijk, plaatsvervangend chef Binnenland, verschenen.

DE FEITEN

Op 11 december 2018 is op de website van NRC het artikel “’Ze hebben me verzonnen, puur om een kinderwens te vervullen’” verschenen. De intro van het artikel luidt:
“Veel geadopteerden blijken papieren te hebben waar geen letter van waar is. Als [Y] (33), geboren in Sri Lanka, in de spiegel kijkt, weet ze niet wie ze ziet.”
Verder bevat het artikel onder meer de volgende passage:
“[Y] wordt in 1985 als baby geadopteerd uit Sri Lanka, samen met haar oudere zus. Ze groeit onbezorgd op in Limburg. „Mijn adoptieouders konden zelf geen kinderen krijgen en wilden heel graag een baby adopteren”, vertelt ze. „Maar omdat er maximaal veertig jaar tussen adoptieouder en adoptiekind mag zitten en mijn moeder drieënveertig was, kregen ze mijn driejarige zus aangeboden.” De dan pasgeboren [Y] mag het stel ook adopteren, omdat de meisjes zusjes zijn en dan niet uit elkaar gehaald hoeven te worden. „Blijkbaar golden de regels voor het leeftijdsverschil dan niet.”
Later blijkt dat [Y]’s zus tijdens de adoptie al ouder was dan drie. „Op haar vierde begon ze ineens tanden te wisselen. Dat klopte natuurlijk niet.”
Het artikel, dat op 12 december 2018 ook in de papieren editie van NRC is gepubliceerd, bevat een interview met de zus ranjanean klaagster.

Op 13 december 2018 is op de website het volgende naschrift geplaatst:
“Om privacyredenen is de naam op het geboortecertificaat uit dit artikel geschrapt.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster maakt er – samengevat – bezwaar tegen dat zonder haar toestemming (online) informatie is gepubliceerd die direct over haar gaat dan wel naar haar te herleiden is. Ondanks verzoeken van haar aan haar zus, nog voordat überhaupt sprake was van het artikel, heeft haar zus ook het persoonlijke verhaal van klaagster openbaar gemaakt. Daarbij is het levensverhaal van klaagster uit de context gehaald c.q. zijn delen van haar levensverhaal ten onrechte geplaatst in een context van criminaliteit en handel in kinderen.
Verder maakt klaagster bezwaar tegen de wijze waarop NRC haar klacht heeft afgehandeld. Ondanks dat zij haar bezwaren kenbaar heeft gemaakt bij NRC, is het artikel met haar verhaal c.q. haar persoonsgegevens grotendeels onaangepast gebleven.
Klaagster licht toe dat in de publicatie meermaals wordt verwezen naar de zus van de geïnterviewde en dat is zij. Iedereen die hen of hun familie kent, weet wie er met ‘haar zus’ wordt bedoeld. Zij komt dus wel degelijk identificeerbaar in het stuk voor.
Daar komt bij dat het artikel niet op zichzelf staat, maar in de context van het huidige internet dient te worden geplaatst. Een vermelding of verwijzing in die keten naar met name een respectabel en betrouwbaar nieuwsmedium als NRC, geeft de over haar verspreide informatie enige status, waardoor de informatie – zonder enige fundering – als een betrouwbaar en vaststaand feit zal worden aangemerkt. Klaagster verzet zich nadrukkelijk tegen de beeldvorming die buiten haar om via NRC over haar is geschetst.
Verder wijst klaagster erop dat haar verzoek om een verwijzing naar haar in het artikel te verwijderen, niets afdoet aan het doel van het artikel of aan het verhaal van haar zus. Zij hebben twee los van elkaar staande biologische families, twee los van elkaar staande geschiedenissen en twee los van elkaar staande redenen om ter adoptie te zijn afgestaan. Uit niets is gebleken dat beide adopties onder dezelfde omstandigheden of om dezelfde redenen hebben plaatsgevonden en daarom kunnen zij niet in één adem worden genoemd. De wijze waarop het artikel is geschreven en de wijze waarop ‘het verhaal’ is verteld – in de context van illegale adopties of handel in baby's – impliceert dat ook klaagster onder duistere omstandigheden en om verkeerde redenen ter adoptie is afgestaan. Daarvan is echter tot op heden niets gebleken. Met het niet aanpassen van het artikel – of wel: het in stand houden van een verzinsel – wordt de betrouwbaarheid van het archief aangetast, aldus klaagster.
Zij benadrukt dat niet slechts sprake is van een verschil van mening tussen haar en haar zus. Volgens klaagster zijn haar argumenten niet meegenomen in de afweging en de uiteindelijke beslissing van NRC. Volgens klaagster wordt zij door de publicatie geschaad in haar recht op privacy. Bovendien tast de publicatie de algemene beeldvorming over haar en haar ouders ten onrechte negatief aan en wordt zij uiteindelijk ook in haar professionele werkzaamheden geschaad.

NRC stelt hier – samengevat – tegenover dat het artikel de weerslag is van het interview met de zus van klaagster. Aanvankelijk is de volledige naam van klaagster eenmaal in het artikel genoemd. Na de publicatie komt er bij NRC via Facebook Messenger op 12 december 2018 een reactie binnen van klaagster met het verzoek haar voornaam te verwijderen. Nog diezelfde dag heeft de chef van de Lezersdesk – samen met de hoofdredactie verantwoordelijk voor afhandeling van verzoeken die aanpassing in het archief betreffen – aan klaagster laten weten dat haar voornaam is geschrapt. Klaagster heeft daarop de chef bedankt voor zijn medewerking, waarmee de zaak leek afgedaan. Iets later heeft NRC besloten om ook de familienaam te schrappen.
Vervolgens heeft klaagster op 17 december 2018 verzocht om ook een aantal alinea’s te verwijderen waarin haar zus naar haar heeft verwezen. Voor deze aanpassingen bestaat echter geen aanleiding, omdat het artikel het verhaal van de geïnterviewde (klaagsters zus) bevat.
Wat NRC betreft is de zaak afgehandeld met het (vrijwel direct) verwijderen van de voornaam en later ook de familienaam. Voor het algemene publiek is klaagster nu niet meer traceerbaar. Het interview met de zus van klaagster is een gesprek over haar persoonlijke ervaringen.
Gelet op de context is het niet raar dat klaagster in het verhaal wordt genoemd. Omdat in het interview geen sprake was van beschuldigingen richting klaagster, hoefde de journaliste geen wederhoor te halen of toestemming te vragen.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht.

Gezien de opzet van de publicatie en de toon ervan, zijn de bedoeling en de aard van de daarin opgenomen informatie voor de lezer voldoende duidelijk: de publicatie behelst vooral het persoonlijke verhaal van de geïnterviewde (de zus van klaagster).

Gelet op de door klaagster aangevoerde omstandigheden en de gevoeligheid van het onderwerp is het voorstelbaar dat zij zich door de publicatie gegriefd voelt. Dat is echter onvoldoende voor de conclusie dat NRC daarmee journalistiek onzorgvuldig heeft gehandeld. Dat klaagster het niet eens is met de uitlatingen van haar zus, wil niet zeggen dat NRC die uitlatingen niet had mogen publiceren. Daarbij neemt de Raad in aanmerking dat de verwijzingen naar klaagster journalistiek relevant zijn, dat het artikel geen beschuldigingen aan het adres van klaagster bevatten en dat klaagster voor het grote publiek niet identificeerbaar is.

Het voorgaande neemt niet weg dat NRC er – vanwege de gevoeligheid van het onderwerp en de bijzondere naam van klaagster – beter aan had gedaan de volledige naam van klaagster niet te vermelden in het oorspronkelijke artikel. Door die naam direct de volgende dag te verwijderen, heeft NRC die omissie voldoende hersteld. Hoewel het de krant had gesierd als zij tevens in een naschrift had vermeld dat klaagster afstand neemt van de uitlatingen van haar zus, heeft NRC serieus en zorgvuldig op de klacht gereageerd.

Een en ander leidt tot de conclusie dat NRC journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A. en D.
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2018/11

CONCLUSIE

NRC heeft journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 24 juni 2019 door mw. mr. A.E. van Montfrans, voorzitter, dr. H.J. Evers, J. Hoogenberg, mw. A. Pruis en H.P.M.J. Schneider, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.