2018/4 zorgvuldig

Samenvatting

S. van Walsum en de Volkskrant hebben in het artikel “De burger is heilig verklaard, vindt deze oud-burgemeester, en daar moet een eind aan komen” een interview gepubliceerd met Bernt Schneiders, die onder meer waarnemend burgemeester in Bloemendaal is geweest. In het artikel  laat Schneiders zich negatief uit over de heer R. Slewe (klager), die samen met zijn broer een lang lopend conflict met de gemeente Bloemendaal heeft. Het zou niet hebben misstaan indien vóór publicatie wederhoor bij klager was toegepast, maar dit was niet geboden. Daarbij komt dat Van Walsum de uitspraken van Schneiders heeft genuanceerd en duidelijk heeft vermeld dat klager in de meeste zaken gelijk heeft gekregen. Bovendien heeft de krant na publicatie een voorstel gedaan voor een adequate oplossing. De Raad voor de Journalistiek komt dan ook tot de conclusie dat Van Walsum en de Volkskrant niet journalistiek onzorgvuldig hebben gehandeld.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

R. Slewe

tegen

S. van Walsum en de hoofdredacteur van de Volkskrant

De heer R. Slewe te Overveen (klager) heeft op 15 oktober 2017 een klacht ingediend tegen S. van Walsum en de hoofdredacteur van de Volkskrant. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van klager en mevrouw C. de Vries, managing editor, betrokken van 16, 17 en 20 oktober 2017 en van 15 en 23 november 2017.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 24 november 2017 in aanwezigheid van klager.  Namens de krant zijn daar mevrouw De Vries en de heer M. van Breda, bedrijfsjurist, verschenen.

DE FEITEN

Op 13 juli 2017 is op de website van de Volkskrant een artikel van de hand van Van Walsum verschenen met de kop “De burger is heilig verklaard, vindt deze oud-burgemeester, en daar moet een eind aan komen” en de onderkop “Bernt Schneiders: ‘Het is taboe om te zeggen dat burgers niet eindeloos door mogen procederen’”. De intro van het artikel luidt:
“De goeden niet te na gesproken, maar sommige burgers maken het wel heel erg bont met hun jarenlange beroeps-, bezwaar- en WOB-procedures tegen de overheid. Daar moet maar eens een eind aan komen, meent Bernt Schneiders, oud-burgemeester.”
Het artikel bevat verder onder meer de volgende passages:
“Het recht van burgers om beslissingen van de overheid aan te vechten, zou begrensd moeten worden. Dat zegt Bernt Schneiders, oud-burgemeester van Haarlem, oud-voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en tot vorige week waarnemend burgemeester van de door bestuurscrises geplaagde gemeente Bloemendaal. ‘Aan de mogelijkheid om de overheid te bestoken met beroeps-, bezwaar- en WOB-procedures zit eigenlijk geen eind en dat zou moeten veranderen.’
‘De regelingen waar burgers bij onenigheid met een overheid gebruik van kunnen maken, gaan uit van een zekere redelijkheid. Maar aan die redelijkheid ontbreekt het in de praktijk nog weleens’, zegt Schneiders (58), die vorig jaar augustus aantrad als directeur van het VSBfonds.”
en
“Schneiders is zo’n anderhalf jaar waarnemend burgemeester geweest van een gemeente met burgers die niet alleen mondig zijn, maar die ook alle denkbare juridische hulp kunnen inkopen. Eén kwestie is Bloemendaal bijna letterlijk fataal geworden: het sinds 2009 voortslepende dispuut met de landgoedeigenaren Rob en Hans Slewe. Die leidde tot zoveel politieke en bestuurlijke chaos – met het voortijdig vertrek van twee burgemeesters en drie wethouders als markeringspunten – dat Johan Remkes, commissaris van de koning in de provincie Noord-Holland, op een zeker moment een fusie van Bloemendaal met een van de buurgemeenten als enige uitweg zag. In een laatste poging het voortbestaan van Bloemendaal als zelfstandige gemeente te redden, benoemde hij de PvdA’er Schneiders in oktober 2015 tot waarnemend burgemeester. Met de opdracht de gemeente, met zo'n 22 duizend inwoners, weer regeerbaar te maken.”
en
Hoe heeft onenigheid met twee landgoedeigenaren de gemeente zo kunnen ontwrichten?
‘De gebroeders Slewe kochten het landgoed Elswoutshoek in 2009, en wilden daar van alles, onder andere een huis bouwen. De gemeenteraad wees die plannen af met als argument: we hebben hier allemaal landgoederen, en we zouden het jammer vinden als rijke mensen die gaan opkopen, verkavelen, voor duur geld doorverkopen en dan weer vertrekken. De gebroeders Slewe hebben het nee van de raad niet geaccepteerd, en het kleine ambtenarenapparaat in Bloemendaal was niet in staat om goed om te gaan met de naar Bloemendaalse maatstaven ruwe wijze waarop ze dat kenbaar maakten. Daar hebben bestuurders weer een beetje onhandig op gereageerd, en binnen de kortst mogelijke tijd woedde er een stellingenoorlog tussen de Slewes en de gemeente. Door Elswoutshoek hadden bestuurlijke tekortkomingen een funeste uitwerking. (…)’”
en
Hoe heeft u geprobeerd de kwestie uit de wereld te helpen?
‘Ik heb uitvoerig met Rob Slewe gesproken. Ik heb geprobeerd de angel uit het conflict te halen. Ik heb me namens de gemeente verontschuldigd door [de Raad leest: ‘voor’] fouten die aan onze kant zijn gemaakt. En ik heb hem een schadevergoeding aangeboden, die hij als zwijggeld van de hand heeft gewezen. Maar het heeft allemaal niet mogen baten. Toen de gemeenteraad in meerderheid ook een aangepast plan afwees dat voorzag in de bouw van een kleiner huis, had ik volledig voor beide landgoedeigenaren afgedaan. Zij vonden dat ik had moeten aftreden omdat er sprake zou zijn van willekeur.’
Kan deze kwestie Bloemendaal niet opnieuw lamleggen?
‘Ditmaal zou Bloemendaal de stressrest [de Raad leest: ‘stresstest’] doorstaan. Bovendien zal de stroom van procedures en bezwaarschriften ooit wel opdrogen. Maar momenteel legt de zaak nog een enorm beslag op het ambtelijk apparaat. (…)’”
en
Oud versus nieuw geld
In 2009 kochten de ondernemers Rob en Hans Slewe Elswoutshoek een van de vijftien landgoederen in de gemeente Bloemendaal. De Slewes hadden grote plannen met hun nieuwe bezit. Zo wilden zij er een huis bouwen en wilden zij de oorspronkelijk[e] functie van een in verval geraakte paardenbak herstellen. De gemeente, sterk gehecht aan het behoud van haar landelijk karakter, gaf voor de beoogde ingrepen echter geen toestemming.
Vanaf dat moment ontwikkelde zich een vete-achtige verhouding tussen de gebroeders Slewe en de gemeente. Van de negentien klachten die de broers bij onafhankelijke instanties hebben ingediend, zijn de meeste gegrond verklaard. De Nationale Ombudsman oordeelde dat de broers door de gemeente stelselmatig waren benadeeld. De broers hadden aan de escalatie bijgedragen door ambtenaren te benaderen op een manier die als intimiderend werd ervaren.
De kwestie leidde tot verziekte verhoudingen binnen het gemeentebestuur. Eerder had de bestuurscrisis tot het vertrek van burgemeester Ruud Nederveen (VVD) en diens opvolger Aaltje Emmens-Knol (PvdA) geleid. Rob Slewe heeft zijn ervaringen opgetekend in een boek met de veelzeggende titel Niet ons soort mensen.”

Bij het artikel is een foto van klager en zijn broer geplaatst met het bijschrift “Rob en Hans Slewe tijdens een gemeenteraadsvergadering in Bloemendaal in 2014.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager stelt dat de krant ten onrechte heeft nagelaten de feiten te checken en wederhoor toe te passen. Verder maakt hij er bezwaar tegen dat zijn naam is genoemd en dat ongevraagd een foto van hem bij het artikel is geplaatst. Volgens klager had in het stuk niet de nadruk hoeven te liggen op de kwestie-Elswoutshoek, maar had het verhaal ‘veralgemeniseerd’ kunnen worden. Hij heeft de indruk dat de publicatie een wraakactie van de oud-burgemeester betreft, die de journalist voor zijn karretje heeft weten te spannen. Het zit hem vooral dwars dat hij nu voor de tweede keer in de Volkskrant is zwart gemaakt. Hij wijst erop dat hij in de publicatie in het ‘gekkenhoekje’ wordt gezet, waardoor hij niet meer serieus wordt genomen en achter staat in juridische procedures.
Op de zitting benadrukt klager dat zijn WOB-verzoeken dateren uit 2013 en dat hij inmiddels door elke commissie in het gelijk is gesteld. Weliswaar heeft de krant na de publicatie aangeboden om onder het artikel alsnog zijn reactie te plaatsen, maar dat vindt hij niet toereikend. Er is geen lezer die nu nog een eventuele online-aanvulling gaat lezen. Hij vindt dat de krant ook een interview met hem zou moeten plaatsen met net zoveel ruimte als Schneiders heeft gekregen om hem neer te halen. Dat de krant heeft verwezen naar een eerder interview van september 2015 is zinloos, het gaat om de situatie nu, aldus klager.

Van Walsum en de Volkskrant stellen hier tegenover dat de publicatie een interview met de oud-burgemeester behelst. Het staat media vrij de boodschap van anderen aan het publiek door te geven, zonder dat zij daarmee zelf aansprakelijk zijn voor de inhoud van die boodschap. Dat een derde aan het woord is, ontslaat de krant niet van de verplichting tot zorgvuldige berichtgeving. Dit gaat echter niet zover dat citaten alleen mogen worden weergeven indien deze na onderzoek juist worden bevonden. In het interview geeft Schneiders zijn visie op wat hij ziet als het misbruik maken van de WOB-procedure. Dat hij daarbij de kwestie-Elswoutshoek als voorbeeld gebruikt, is voorstelbaar. In een kader is dit voor de lezer gerelativeerd, door te vermelden dat klager in vrijwel alle klachtenprocedures gelijk heeft gekregen.
De krant vindt dat wederhoor niet was geboden, maar dat het ten aanzien van sommige uitspraken niet had misstaan. Daarom is na de publicatie klager alsnog de gelegenheid geboden om op het artikel te reageren. Die reactie zou worden toegevoegd aan het interview met Schneiders, en bovenaan het artikel zou worden vermeld dat het wederhoor later is toegevoegd. Klager heeft echter laten weten dat hij daarmee geen genoegen neemt en alleen akkoord gaat als de krant een interview met hem plaatst, waarin hij uitlegt waarom Schneiders fout zit. Voor een dergelijk interview ziet de krant geen journalistieke aanleiding. In september 2015 is een interview met klager over de kwestie gepubliceerd en dat stuk is online terug te vinden. Op de zitting voegt Van Breda hieraan nog toe dat de krant eventueel bereid is de foto van klager te verwijderen.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

Kern van de klacht is dat klager door de berichtgeving wordt gediskwalificeerd en dat de journalist geen wederhoor heeft toegepast.

De Raad stelt voorop dat de journalist en zijn redactie vrij zijn in de selectie van nieuws. Dit brengt tevens mee dat het aan de journalist is om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht.
Gezien de opzet van de publicatie – een interview met vraag en antwoord – en de toon ervan, zijn de bedoeling en de aard van de daarin opgenomen informatie voor de lezer voldoende duidelijk: de publicatie behelst vooral de persoonlijke visie van Schneiders.

De Raad heeft er begrip voor dat klager de publicatie als grievend heeft ervaren. De kwestie-Elswoutshoek is immers gebruikt als voorbeeld van misbruik van procesrecht, terwijl klager in de meeste door hem tegen de gemeente aangespannen procedures in het gelijk is gesteld. Daarnaast heeft Schneiders geïnsinueerd dat het klager valt te verwijten dat partijen geen minnelijke oplossing hebben bereikt. Bovendien is bij dit alles een foto van klager en zijn broer geplaatst, waardoor de aandacht voor hen is vergroot.

Evenals de krant is de Raad van oordeel dat het niet zou hebben misstaan, indien Van Walsum vóór publicatie wederhoor bij klager had toegepast. Dit was echter niet geboden; het beginsel van wederhoor geldt niet voor publicaties die een persoonlijke mening bevatten.
Daarbij komt dat Van Walsum onder de tussenkop “Oud versus nieuw geld” de uitspraken van Schneiders over klager heeft genuanceerd en daarin duidelijk heeft vermeld dat klager in de meeste zaken gelijk heeft gekregen.

De Raad vindt dat de plaatsing van de foto van klager en zijn broer ook achterwege had kunnen blijven, zonder dat daarmee afbreuk aan de berichtgeving zou zijn gedaan. Gelet op het feit dat klager zich in het kader van de besproken kwestie, reeds voor de onderhavige publicatie, regelmatig in de openbaarheid had begeven en de foto is gemaakt op een (openbare) gemeenteraadsvergadering – hetgeen duidelijk in het bijschrift is vermeld – is echter geen sprake van een disproportionele aantasting van zijn privacy.

Door na de publicatie klager alsnog in de gelegenheid te stellen om te reageren en die reactie onder het artikel te plaatsen, en desgewenst de foto van klager te verwijderen, heeft de krant bovendien een voorstel gedaan voor een – in de ogen van de Raad – adequate oplossing. Dat klager die niet toereikend acht, kan de krant niet met succes worden tegengeworpen.

Een en ander leidt tot de conclusie dat Van Walsum en de Volkskrant journalistiek zorgvuldig hebben gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A., B.3, C.1 en D.
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2011/73

CONCLUSIE

S. van Walsum en de Volkskrant hebben journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 22 januari 2018 door mw. mr. J.W. Bockwinkel, voorzitter, mr. I.R.J. Barends, M.C. Doolaard, A. Olgun en mw. J.G.T.M. Wartenbergh, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.