2018/37 onzorgvuldig

Samenvatting

De Monitor (KRO-NCRV) heeft in de uitzending “Is de vrijheid van onderwijs doorgeslagen?” op  journalistiek onzorgvuldige wijze bericht over de democratische school DOE040 (klaagster). Het stond De Monitor vrij om met een ironische aanzet aandacht te besteden aan de negatieve gevolgen van de beperkte regelgeving voor particulier onderwijs in het algemeen. In uitzending ligt de focus echter voor een belangrijk deel op klaagster, waarbij zij onder meer is beschuldigd van ‘emotionele mishandeling’. De redactie heeft zonder nader onderzoek, waarop klaagster had aangedrongen, de beschuldigingen naar voren gebracht. Bovendien is de reactie van klaagster niet adequaat in de uitzending verwerkt, waardoor de berichtgeving niet in balans was. Met de algemene verwijzing naar verdere informatie op de website van De Monitor is die balans onvoldoende hersteld. Ten slotte is ten onrechte de indruk gewekt dat (ook) klaagster niet heeft willen meewerken en de redactie niet te woord heeft willen staan. Dit heeft de negatieve beeldvorming over klaagster ongerechtvaardigd versterkt. De Raad voor de Journalistiek doet de aanbeveling aan De Monitor deze conclusie ruimhartig te publiceren.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

DOE040

tegen

de hoofdredacteur van De Monitor (KRO-NCRV)

De heer E. Mijnster heeft op 29 maart 2018 namens DOE040 (klaagster) een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van De Monitor (KRO-NCRV). Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van klaagster en de heer H. Laroes, hoofdredacteur, betrokken van 29 maart 2018 (abusievelijk gedateerd 19 maart 2018), van 15 april 2018 en van 7 mei 2018.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 15 juni 2018. Namens klaagster waren daar de heer Mijnster en mevrouw J. van Ewijk, respectievelijk medewerker en directrice van klaagster, aanwezig. Zij werden vergezeld door mevrouw M.N.J. de la Brassine. Aan de zijde van De Monitor zijn de heer S. van Loosdregt, researcher, de heer R. Sommer, eindredacteur, en de heer T. van Dijk, bedrijfsjurist, verschenen.

Voorafgaand aan de zitting heeft de Raad de gewraakte uitzending bekeken.

DE FEITEN

Op 6 februari 2018 is een aflevering van het televisieprogramma De Monitor uitgezonden onder de titel “Is de vrijheid van onderwijs doorgeslagen?”. De bij de uitzending behorende tekst op de website van De Monitor luidt:
“Steeds meer ouders kiezen voor duur particulier onderwijs voor hun kind. In twee jaar tijd is het aantal leerlingen op particuliere scholen met een vijfde gegroeid. Een bewuste keuze van ouders, maar niet altijd een vrije keuze. Voor sommige ouders is particulier onderwijs een laatste redmiddel. Hun kind is vastgelopen in het regulier onderwijs, voelt zich er niet thuis of krijgt niet de ondersteuning die het nodig heeft. Particulier onderwijs is dan soms een oplossing.
Maar de eisen die aan particuliere scholen worden gesteld zijn een stuk minder streng. Zo hoeven zij niet verplicht een eindtoets (lagere school) of examens (middelbare school) aan te bieden en is er geen minimum aantal lesuren. Bovendien hebben particuliere scholen geen zorgplicht, wat betekent dat zij niet verplicht zijn om ook leerlingen met gedrags- of leerproblemen een passende plek te bieden. Ze mogen hen simpelweg weigeren.
Een populaire vorm van particulier onderwijs is het democratisch onderwijs. Op deze scholen mogen leerlingen zelf bepalen wat, wanneer en hoe ze leren. Beslissingen op school worden in onderling overleg genomen, waarbij iedereen in moet stemmen met een besluit. De stem van een leerling telt daarbij even zwaar als die van een volwassene. Ook over de toelating van nieuwe leerlingen wordt vaak gestemd.
In de uitzending het verhaal van de 15-jarige Julie. Ze bezocht twee jaar lang een democratische school en heeft daar volgens haar moeder niets geleerd. De pleegzoon van Corrie Giepmans werd in zijn bijzijn weggestemd nadat hij twee weken had proefgedraaid. Hoogleraar neuropsychologie en auteur van het boek het Puberbrein, Jelle Jolles, is kritisch: ‘Een school waar alles mag, dat betekent dat een kind veel niet leert van wat het nodig heeft.’ Zijn de eisen die aan particuliere scholen worden gesteld streng genoeg? En is dit een wenselijke oplossing voor deze leerlingen? Of zou er een plek moeten zijn voor hen op een reguliere school, betaald door de overheid?”

De uitzending wordt door presentator Teun van de Keuken ingeleid als volgt:
“We heropenen het dossier onderwijs. In onze eerdere uitzendingen constateerden we dat kinderen die vastlopen in het reguliere onderwijs, vaak kiezen voor een particuliere school. Maar is een kind wel altijd beter af op het particuliere onderwijs? Om die vraag te beantwoorden zet ik een rigoureuze stap: ik heb een naam, een locatie en torenhoge ambities. Vandaag open ik mijn eigen particuliere school.”
Nadat Van de Keuken contact heeft gehad met de Onderwijsinspectie, besteedt hij uitvoerig aandacht aan de IBBO-school in Geleen. Later in de uitzending komen Julie, een voormalig leerlinge van klaagster, en haar moeder uitgebreid aan het woord. De voice-over leidt dit onderdeel van de uitzending in als volgt:
 “De 15-jarige Julie worstelt met haar gezondheid en loopt een leerachterstand op op een reguliere school. Ze wordt steeds onzekerder, gaat niet meer naar school en dat is strafbaar. De ouders van Julie zijn de wanhoop nabij totdat ze in contact komen met een zogenaamde democratische school. Dat is onderwijs waar, net als op een IBBO-school, vrijwel geen regels gelden en de leerling bepaalt wat er gebeurt. (…) Maar na verloop van tijd veranderen de gouden bergen in een bittere teleurstelling.”
Op de vraag van Van de Keuken wat het uiteindelijk met Julie en haar moeder heeft gedaan, antwoordt de moeder:
“Het heeft ons heel veel verdriet gedaan. Wij voelen het echt alsof ze emotioneel mishandeld is, wat het in feite ook is, ze is natuurlijk genegeerd.”
Even later bericht de voice-over:
“Wanneer we de democratische school DOE040 om een reactie vragen, krijgen we het volgende schriftelijke antwoord (…)”
Vervolgens wordt de volgende tekst in beeld gebracht en voorgelezen:
“We vinden deze situatie erg vervelend voor Julie. Zij en haar ouders zijn teleurgesteld over de gang van zaken en dat betreuren we. We herkennen onszelf niet in het beeld dat zij schetsen. (...) Soms zijn er zoveel verwachtingen dat teleurstelling onvermijdelijk is.”
De voice-over zegt ten slotte nog over Julie:
“Julie zit nu in de brugklas op het reguliere VWO. Door de keuze voor het democratisch onderwijs en haar gezondheidsproblemen heeft ze een leerachterstand opgelopen van drie jaar.”

Hierna bespreekt Van de Keuken enkele cijfers over het particulier onderwijs, zoals het aantal leerlingen dat met een diploma van school komt. Na een gesprek hierover met de directeur van de IBBO-school in Geleen, werpt hij de vraag op hoe het democratisch onderwijs eigenlijk presteert. In een voice-over zegt hij:
“Wanneer we alle achttien democratische scholen benaderen, leidt dat tot niks. We worden aan het lijntje gehouden of de deur gaat dicht.”
Hierna wordt een telefoongesprek tussen Van de Keuken en een woordvoerder van de democratische school in Soest ten gehore gebracht. De woordvoerder laat weten dat de school niet wil reageren omdat de vraagstelling van de uitzending niet bij haar doelstelling past. Van de Keuken zegt in dit gesprek onder meer:
“Het hele gekke is, dat in deze hele wereld van de democratische scholen niemand ons te woord wil staan. En dan denk je toch van: wat hebben die mensen te verbergen? Waar zijn ze bang voor?”
Na afloop van het gesprek bericht de voice-over:
“Juist, zodra er kritische vragen worden gesteld, blijven antwoorden uit. Maar het wordt nog pijnlijker.”

Vervolgens spreekt Van de Keuken met Giepmans over de ervaringen van haar pleegzoon ‘Brian’ met klaagster. De voice-over zegt hierover onder meer het volgende:
“Maar Corries pleegzoon moet na een paar weken meelopen nog wel even door de keuring. Mag hij blijven of moet ie weg? Op de democratische school wordt daarover democratisch gestemd. Corrie moet plaatsnemen in een kring met leerlingen en docenten, terwijl haar pleegzoon buiten zit te wachten.”
Hierna laat Giepmans weten dat in dat kringgesprek alle leerlingen en docenten lieten weten tegen het definitief toelaten van ‘Brian’ te zijn. Hierop bericht de voice-over:
De schooldirectie en Corrie moeten de 10-jarige jongen nog even vertellen dat zijn schoolkameraadjes hem liever kwijt zijn dan rijk. (…) We ontdekken dat deze selectie een gangbare methode is op democratische scholen. En op één derde van de democratische scholen is de nieuwkomer zelfs gewoon aanwezig bij de stemming. (…) De toekomst van een kind in handen leggen van klasgenoten en docenten die je maatjes waren. Het mag gewoon, want particuliere scholen mogen zelf bepalen wie ze aannemen en wegsturen. Hoe schadelijk is zo’n collectieve afwijzing? Jelle Jolles is neuropsycholoog en schrijver van het boek ‘Het tienerbrein’.”
Jolles zegt vervolgens onder meer:
“Dus ik denk dat zo’n jongen van tien jaar het verschrikkelijk moeilijk zal vinden dat hij eigenlijk niet weet waarom hij negatief beoordeeld wordt. En dat het dan nog wel jaren last zal kunnen geven. (…) Het is beschadigend, ja.”

De voice-over zegt hierna het volgende:
“Stuur je je kind naar een particuliere democratische of IBBO-school dan weet je eigenlijk niet waar je aan begint. Het is een ‘black box’. Wel weet je dat de kans groot is dat de leerlingen de baas zijn op de school, dat vrijwilligers lesgeven en toetsen en examens niet bestaan. En houd er rekening mee dat je na twee weken meelopen kan worden weggestuurd. We leggen ons onderzoek voor aan de Onderwijsinspectie, maar die verwijst ons door naar de politiek. Regerings- en onderwijspartij D66 slaat onmiddellijk aan.”

De uitzending wordt afgesloten met een kort gesprek met D66 Tweede Kamerlid Van Meenen, die pleit voor dezelfde regels voor het reguliere en particuliere onderwijs, en dat de Onderwijsinspectie voor alle scholen dezelfde bevoegdheden krijgt. Ten slotte zegt Van de Keuken in een voice-over:
“Gelijke monniken, gelijke kappen in het onderwijs, als het aan D66 ligt. Maar zover is het nog niet. Het geeft mij nog de tijd om door te gaan met mijn eigen particuliere school. Voor meer informatie: ga naar demonitor.nl. Want u weet: ons onderzoek begint bij u.”

In aanloop naar de uitzending heeft De Monitor een aantal artikelen over Julie en ‘Brian’ op haar website gepubliceerd. Op 27 januari 2018 verscheen het artikel met de kop “Julie ging 2 jaar naar particuliere school, maar leerde niets”. In een vervolgartikel van 2 februari 2018 met de kop “Reactie school op kritiek: ‘Soms is teleurstelling onvermijdelijk’” is de volgende reactie van klaagster opgenomen:
“We vinden deze situatie erg vervelend voor Julie. Zij en haar ouders zijn teleurgesteld over de gang van zaken en dat betreuren we. We herkennen onszelf niet in het beeld dat zij schetsen. DOE werkt op basis van vrijheid en gelijkwaardigheid, waarbij de nieuwsgierigheid van het individu bepaalt hoe een schooldag invulling krijgt. Voor alle reguliere schoolvakken zijn hier bevoegde docenten aanwezig. Daarnaast is er een rijke leeromgeving gecreëerd met o.a. een keuken, een kinderboerderij, een werkplaats, een atelier, een muziekruimte en een theater. Leerlingen kunnen hier naar behoefte gebruik van maken. Door de vrijheid leren leerlingen wat ze écht willen en ze leren op welke manier zij hun eigen doelen kunnen bereiken. Zo leren zij verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven. Dagelijks is er per tien leerlingen minimaal één begeleider aanwezig om de leerlingen hierbij te ondersteunen. Wij weten dat de vrijheid in eerste instantie wat overweldigend kan aanvoelen. Ook voor ouders. Het is niet altijd makkelijk om te vertrouwen in de onbevangen nieuwsgierigheid van een kind, zonder cijfermatige terugkoppeling zoals dat in het reguliere onderwijs het geval is. We besteden veel tijd aan dit proces en geven ouders veel gelegenheid om hierover met ons in gesprek te gaan. Soms zijn er zoveel verwachtingen dat teleurstelling onvermijdelijk is. Mochten ouders of leerlingen na verloop van tijd - dat kan na één jaar zijn, maar ook na 16 - ervoor kiezen DOE te verlaten, dan kijken we gezamenlijk naar een geschikte volgende stap en scheiden onze wegen. De leerling staat te allen tijde centraal.”

Vervolgens verschenen op 4 februari 2018 artikelen met de koppen “Medeleerlingen bepalen of ‘wenleerling’ welkom is op school” en “Schoolkring bepaalde dat Brian niet mocht blijven” op de website van De Monitor. Het slot van het laatste artikel luidt:
“De afwijzing is een grote teleurstelling voor Brian, maar formeel doet Doe040 niks verkeerd. Particuliere scholen zijn niet verplicht kinderen aan te nemen. Een particuliere school mag selecteren en bepalen wie ze aannemen. En Doe040 is geen uitzondering, zo schreven we eerder. DOE040 bevestigt dat leerlingen normaal gesproken bij de stemming aanwezig zijn, maar dat daar in dit geval bewust niet voor gekozen is. Volgens de directeur is het behalve bij Brian niet vaker voorgekomen dat een leerling door de schoolkring werd afgewezen. Volgens haar is het juist altijd een ‘warm bad’ voor nieuwe leerlingen.”

Verder is op 5 februari 2018 nog het artikel “Kwaliteit democratische scholen black box” op de website van De Monitor gepubliceerd. De intro van dit artikel luidt:
“In onze uitzending van morgenavond gaat het onder meer over de meest populaire vorm van particuliere scholen: het democratisch onderwijs. Waarbij het de vraag is hoe goed deze scholen presteren. We kregen verschillende tips van mensen die een slechte ervaring hebben met democratische scholen. Zijn deze verhalen representatief voor het democratisch onderwijs? Eerlijk gezegd hebben we geen idee.”
Het artikel bevat verder onder meer de volgende passages:
“Wat te doen als je als journalist zowel positieve als negatieve ervaringsverhalen ontvangt over hetzelfde onderwerp? Dan probeer je inzicht te krijgen in hoe het zit. Zou het bijvoorbeeld zo kunnen zijn dat democratisch onderwijs voor het ene kind beter geschikt is dan voor het andere?”
en
“We doen een poging om deze vragen toch te beantwoorden met een korte vragenlijst. We sturen alle zeventien democratische scholen een mail: Hoeveel leerlingen zitten er op school? Met welk resultaat ronden leerlingen de school af? Hoeveel leerlingen stromen er voortijdig uit? Waar blijven de leerlingen nadat zij de opleiding afronden? Slechts één school geeft antwoord op al onze vragen. Daarmee kunnen we onmogelijk een representatief antwoord geven op deze vragen.
We vragen een aantal directeuren waarom ze onze vragen niet willen beantwoorden. Ze blijken onderling te hebben afgestemd onze vragen niet te beantwoorden. Het enige dat ze kwijt willen is: ‘Jullie vragen heel veel cijfers en getallen en dat zegt niet zoveel.’ En: ‘Als jullie willen kunnen jullie ons de nek omdraaien of de hemel in prijzen, dat is maar net hoe je de gegevens behandelt.’”
en
“De scholen willen ook in onze uitzending geen antwoord geven op onze vragen.(…) En praten willen de meeste democratische scholen wel, op achtergrondbasis. Meewerken aan een uitzending is een ander verhaal. Dan gaan alle deuren dicht.”
en
“In tegenstelling tot de IBBO-scholen blijven de democratische scholen voor ons een black box.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klaagster stelt – samengevat – dat in de uitzending ten onrechte is gesuggereerd dat het algehele democratische onderwijs niet functioneert. Verder maakt zij er bezwaar tegen dat op basis van de ervaringen van een voormalig-leerlinge en twee ouders de indruk is gewekt dat haar school onbekwaam is. Klaagster wijst erop dat de Onderwijsinspectie haar onderwijs steevast als goed beoordeelt.
Klaagster licht toe dat zij op 10 januari 2018 een enquête ontving, omdat de redactie enkele ervaringen over het democratisch onderwijs wilde onderbouwen met cijfers en feiten. Deze enquête betrof algemene vragen over het aantal leerlingen, primair onderwijs en voortgezet onderwijs, en meer specifieke vragen zoals ‘hoeveel leerlingen hebben de opleiding volledig voltooid?’, ‘met welk resultaat hebben ze de opleiding afgerond?’ en ‘hoeveel leerlingen hebben uw school voortijdig verlaten?’ In het onderwijssysteem van klaagster bestaan de termen ‘volledig voltooid’, ’afgerond’ of ‘voortijdig verlaten’ echter niet. De enquête gaf klaagster het gevoel dat de redactie vooringenomen te werk ging en haar op basis van irrelevante gegevens wilde afzetten tegen ‘de norm’. Vanuit die context wilde zij niet meewerken aan de uitzending, hetgeen zij uitgebreid aan de redactie heeft laten weten. Directrice Van Ewijk heeft in langdurig telefonisch contact de pedagogische visie achter het democratisch onderwijs toegelicht. Bovendien heeft zij de redactie meerdere malen uitgenodigd om zonder camera te komen kijken op de school en zo van dichtbij te ondervinden wat er gedurende een dag gebeurt, maar de redactie is niet op die uitnodiging ingegaan. In de uitzending is derhalve ten onrechte gesuggereerd dat (ook) klaagster de redactie niet te woord wilde staan en iets te verbergen had.
Ten aanzien van de twee specifieke gevallen die in de uitzending zijn behandeld, kon klaagster vanwege de privacy van de betrokkenen niet reageren. Zij heeft dit aan de redactie meegedeeld en erop aangedrongen dat de redactie de achtergronden van de twee gevallen verder zou onderzoeken. Ook heeft ze voorgesteld om aan de ouders van Julie toestemming te vragen om het leerlingendossier in te zien. Zo had de redactie kunnen achterhalen welke ontwikkeling Julie werkelijk had doorgemaakt op de school van klaagster en had het onderzoek op meer gebaseerd kunnen zijn dan een eenzijdige berichtgeving. De redactie is echter hierop niet teruggekomen. Verder voert klaagster aan dat van een zogenaamde ‘collectieve afwijzing’ van de pleegzoon van Giepmans geen sprake is geweest. In het telefonische contact met de redactie heeft Van Ewijk uitgelegd hoe de besluitvorming binnen haar school werkt en hoe de vork in de steel zit. Op de school van klaagster is nog nooit een leerling in een kring weggestemd. Als de redactie de uitnodiging had aangenomen om een dag op school te ervaren, hadden ze ook de besproken schoolkring kunnen ondervinden, maar die moeite is niet genomen.
Klaagster meent dat zij de redactie zo veel als mogelijk heeft geïnformeerd, en mogelijkheden heeft geboden om een eenzijdige berichtgeving te voorkomen. De redactie heeft daar echter niets mee gedaan en een onvolledig beeld geschetst van de situatie. Zij concludeert dat zonder goede grond ernstige beschuldigingen aan haar adres zijn geuit, waarbij op onjuiste wijze wederhoor is toegepast. De berichtgeving is tendentieus en daardoor is het imago van de school geschaad, aldus klaagster.

De Monitor stelt hier – eveneens samengevat – tegenover dat de redactie diverse onderwerpen rondom het onderwijs volgt. Verschillende uitzendingen zijn gewijd aan de problematiek c.q. oplossingen in het onderwijs. Deze zijn te bekijken in het dossier op de website van De Monitor en te volgen via andere sociale media. Op de zitting benadrukt Van Dijk dat het een multimediaal programma is en dat de uitzending derhalve moet worden beoordeeld in combinatie met de publicaties op internet.
Verder voert De Monitor aan dat het de redactie vrij staat om op welke redactionele wijze dan ook aandacht te besteden aan mogelijke maatschappelijke misstanden in het onderwijs. Doel van de gewraakte uitzending was om te laten zien waartoe de vrijheid van particuliere scholen kan leiden, doordat die scholen aan minder regels zijn gebonden dan reguliere scholen. Het was dus geen informatieve uitzending over democratisch onderwijs in het algemeen en het ging niet om een succesverhaal, maar om de beperkte regels van de Onderwijsinspectie. Daarom is in de uitzending ook niet gemeld dat de inspectie positief is over de school van klaagster, aldus Van Loosdregt.
De insteek dat Van de Keuken een eigen school opricht, was een manier om aan te tonen hoe makkelijk het is om een particuliere school op te richten én de kapstok om aandacht te besteden aan het particuliere onderwijs. De redactie ontving klachten én positieve ervaringen. Ook die laatste zijn in beeld gebracht, voorafgegaan door het bericht van de voice-over: “We ontvangen tips waaruit blijkt dat het particuliere onderwijs een hele uitkomst is.” De redactie heeft diverse klachten onderzocht en geprobeerd inzichtelijk te krijgen of particulier onderwijs succesvol is of niet. In dat verband is aan meerdere scholen gevraagd cijfers te verstrekken en is aan alle democratische scholen een vragenlijst gestuurd. Die lijst is door één school geheel ingevuld en door één school gedeeltelijk. Voor de redactie ging het niet om ‘irrelevante gegevens’, zoals klaagster heeft gesteld, maar was die informatie zeer relevant om de prestaties van democratisch onderwijs te kunnen beoordelen. Graag had de redactie inzichtelijk gemaakt dat het algemene democratisch onderwijs vaak ook goed functioneert, maar die gegevens zijn tot op heden niet verifieerbaar.
Er is met klaagster meerdere malen contact geweest over wederhoor. De gegevens die Van Ewijk heeft verstrekt zijn, voor zover relevant, meegenomen in de uitzending. Zij heeft in het telefonisch contact ook uitgeweid over de werking van het democratisch onderwijs, maar dat was niet primair de insteek van de redactie. De reactie van klaagster op de twee aangehaalde casussen is verwerkt in de uitzending – door middel van een screenshot – en op internet. De redactie is niet ingegaan op klaagsters voorstel om aan de ouders van Julie toestemming te vragen tot inzage in het leerlingdossier. Het ging de redactie om de onderwijsstructuur op de school en klaagster heeft nooit ontkend dat Julie een onderwijsachterstand had opgelopen. In de uitzending is vermeld dat die mede is veroorzaakt door gezondheidsproblemen. Verder is het De Monitor niet duidelijk waarom zij op onzorgvuldige wijze zou hebben bericht over het verhaal over ‘Brian’. In de uitzending ging het niet over de vraag of hij terecht is afgewezen, maar over de manier waarop, en dat het op verschillende democratische scholen gebruikelijk is dat de schoolkring daarover beslist. Klaagster heeft geen gebruik gemaakt van de meermalen aangeboden optie om op camera haar visie te verduidelijken. Dat is een keuze van klaagster, waarover zij zich achteraf niet kan beklagen. Omdat klaagster niet voor de camera wilde reageren, is haar meegedeeld dat – zoals gebruikelijk – in de uitzending zou worden gemeld dat de school geen medewerking aan het filmen wenste te geven.
De Monitor concludeert dat zij op een juiste, zo objectief mogelijke wijze heeft bericht en journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad stelt voorop dat de journalist vrij is in de selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht. Het stond De Monitor dan ook vrij om met een ironische aanzet aandacht te besteden aan de negatieve gevolgen van de beperkte regelgeving voor particulier onderwijs in het algemeen.

Het voorgaande neemt niet weg dat in de uitzending de focus voor een aanmerkelijk deel ligt op twee specifieke gevallen die zich bij klaagster zouden hebben voorgedaan. In dat verband is klaagster onder meer beschuldigd van ‘emotionele mishandeling’. Mede in combinatie met de algemene uitspraken die over de democratische scholen zijn gedaan – “Wat hebben ze te verbergen?” – zal de kijker zich niet aan de indruk kunnen onttrekken dat de school van klaagster niet deugt. Klaagster is hierdoor zodanig gediskwalificeerd dat De Monitor dit niet zonder deugdelijke grond en behoorlijke toepassing van wederhoor had mogen publiceren.

Kennelijk is klaagster voorafgaand aan de uitzending geïnformeerd over de aard van de uitzending en de inhoud en/of strekking van de beschuldigingen. Klaagster heeft voldoende aannemelijk gemaakt dat zij vanwege haar beroepsgeheim niet specifiek op de twee gevallen kon ingaan en er daarom bij de redactie op heeft aangedrongen nader onderzoek te verrichten naar de grondslag van de beschuldigingen. Niet is gebleken dat de redactie dergelijk onderzoek heeft verricht. Maar mocht dat toch het geval zijn geweest, dan moet worden geconstateerd dat hiervan in de uitzending geen inzicht is gegeven. In plaats daarvan zijn zonder enige terughoudendheid de beschuldigingen van de ouders naar voren gebracht.
Niet ter discussie staat dat aan klaagster de gelegenheid is geboden om voor de camera haar reactie te geven. Dat zij van die mogelijkheid geen gebruik heeft willen maken, kan de redactie niet worden aangerekend. De Raad heeft er ook begrip voor dat de redactie de voorkeur geeft aan een reactie ‘voor de camera’. Dat neemt niet weg dat als een betrokkene die in de uitzending wordt beschuldigd, niet voor de camera wil verschijnen maar wel op een andere wijze op de beschuldigingen heeft gereageerd, die reactie op een adequate manier in de uitzending moet worden verwerkt.

De Raad constateert dat de internetpublicaties voorafgaand aan de uitzending ten aanzien van beide gevallen een inhoudelijke reactie van klaagster bevatten. De redactie had niet mogen volstaan met de zeer summiere, niet inhoudelijke, weergave daarvan in het screenshot, dat overigens alleen betrekking had op Julie. Hierdoor was de berichtgeving in de uitzending niet in balans. Met de algemene verwijzing naar verdere informatie op de website van De Monitor is die balans onvoldoende hersteld. Er mag niet van worden uitgegaan dat de kijkers van de uitzending al die informatie – met de reacties van klaagster – ook tot zich zullen nemen.

Ten slotte staat niet ter discussie dat klaagster de redactie heeft uitgenodigd om zonder camera haar school te bezoeken, om zo te kunnen ervaren wat er op de school gebeurt. Het stond de redactie vrij om dit aanbod af te slaan. In de uitzending is echter ten onrechte – mede in aanmerking genomen hetgeen hiervoor is overwogen – de indruk gewekt dat (ook) klaagster niet heeft willen meewerken en de redactie niet te woord heeft willen staan. Dit heeft de negatieve beeldvorming over klaagster ongerechtvaardigd versterkt.

Een en ander leidt tot de conclusie dat De Monitor journalistiek onzorgvuldig heeft gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A. en B.3
Relevante eerdere conclusie van de Raad: RvdJ 2017/43

CONCLUSIE

De Monitor heeft journalistiek onzorgvuldig gehandeld.

De Raad doet de aanbeveling aan De Monitor om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.

Zo vastgesteld door de Raad op 3 september 2018 door prof. mr. B.E.P. Myjer, voorzitter, mw. dr. Y.M. de Haan, S. Kuijper, mw. drs. E.M.H. Lemaier en F.Th.H. Ruys, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.