2017/4 onthouding-oordeel zorgvuldig

Samenvatting

Advocatie.nl heeft niet journalistiek onzorgvuldig gehandeld door in het artikel “Haagse advocaat per direct geschorst: ‘Belangen cliënten ernstig in gevaar’” de naam van klager – de bedoelde advocaat – te vermelden. Gezien de door de tuchtrechter opgelegde maatregel en de daaraan ten grondslag liggende overwegingen is met de openbaarmaking van klagers naam het algemeen belang gediend. Het plaatsen van een spotprent van een (anonieme) man die een bordje met de tekst ‘Not my FAULT’ voor zijn gezicht houdt, is evenmin journalistiek ontoelaatbaar. De afbeelding kan dienen als een wat luchtige illustratie van de berichtgeving en is ironisch bedoeld. Ten aanzien van de klacht over feitelijk onjuiste berichtgeving onthoudt de Raad zich van een oordeel.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

X

tegen

de hoofdredacteur van Advocatie.nl

De heer X te […] (klager) heeft op 27 oktober 2016 een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van Advocatie.nl. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van klager en van de heer J. Rietbroek (redacteur) – met begeleidend schrijven van de heer L. Wopereis (hoofdredacteur) – betrokken van 23 november 2016 en 13 december 2016.

De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 16 december 2016 in aanwezigheid van klager en de heren Rietbroek en Wopereis. Klager heeft zijn standpunt toegelicht aan de hand van een notitie.

DE FEITEN

Op 5 oktober 2016 is op de website www.advocatie.nl een artikel verschenen onder de kop “Haagse advocaat per direct geschorst: ‘Belangen cliënten ernstig in gevaar’”. Het artikel bevat onder meer de volgende passages:
“De Haagse advocaat [X] is maandag 3 oktober per direct en voor onbepaalde tijd geschorst door de Raad van Discipline. Deken De Knijff had om deze spoedvoorziening verzocht wegens ‘ernstig gevaar’ voor de belangen van cliënten. De praktijk werd feitelijk gevoerd door juridisch medewerkers, er was van alles mis met opdrachtbevestigingen en de dossiers zelf en er waren tal van toevoegingen verstrekt waarvoor geen werkzaamheden werden verricht.
Een deel van de tientallen zaken die afgelopen zomer onderwerp waren van onderzoek door de deken en de Raad voor Rechtsbijstand, bleek [X] te hebben verkregen via websites van SociaalVerhaal, waaronder ontruiming-voorkomen.nl en energie-afgesloten.nl”
en
“[X] was de eerste advocaat waarmee Sociaal Verhaal samenwerkte, zegt een woordvoerder. De organisatie verwees volgens hem echter al een tijdje geen cliënten meer naar hem door nadat er meerdere klachten over hem waren ontvangen. Zijn kantoor zelf is telefonisch niet bereikbaar.”
en
“Hiermee heeft de advocaat volgens de raad de schijn gewekt dat hij ‘snel en gemakkelijk geld heeft willen verdienen’. Bovendien ziet hij het kwalijke van zijn handelen niet in en rekent de raad hem zwaar aan dat hij niet verantwoordelijk gehouden wil worden ‘voor het handelen van anderen op zijn kantoor’.”
Het slot van het artikel luidt:
“Al met al is de tuchtrechter het met de deken eens dat de belangen van cliënten ‘ernstig gevaar lopen’. ‘Vaststaat dat deze belangen reeds op grote schaal zijn geschaad door het handelen zoals hiervoor vermeld, alsmede door het ontbreken van afdoende informatie voorafgaande en tijdens de zaak, de communicatie over de zaak en het ontbreken van enige nazorg.’”

Bij het artikel is een spotprent geplaatst van een (anonieme) man, niet zijnde klager, die een bordje met de tekst ‘Not my FAULT’ voor zijn gezicht houdt.

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klager voert aan dat hij door de Haagse Raad van Discipline voor onbepaalde tijd is geschorst, hangende een onderzoek naar de rechtmatigheid van verleende toevoegingen. Hij vermoedt dat de redactie door een ‘datalek’ bij de Raad van Discipline zijn persoonsgegevens heeft verkregen. Het is niet behoorlijk om daarvan gebruik te maken, aldus klager.
Verder voert hij aan dat de uitspraak een voorlopige maatregel betreft en geen definitieve veroordeling. Hij heeft hoger beroep ingesteld en om herziening/opheffing van de maatregel verzocht. Volgens klager zal de uitspraak waarschijnlijk niet in stand blijven, omdat hij met onmiddellijke ingang is geschorst terwijl hij al was uitgeschreven om het onderzoek af te wachten. De Raad van Discipline was op het moment van de behandeling niet met die uitschrijving bekend.
Klager erkent dat een advocaat een belangrijke rol speelt in het maatschappelijke verkeer door het verlenen van juridische bijstand. Het gaat hem echter te ver om er vanuit te gaan dat hij een zodanige maatschappelijke rol heeft dat het publiek – dus vooral ook niet-cliënten – belang heeft om kennis te kunnen nemen van een voorlopige ordemaatregel. Pas als er sprake is van het nemen van een echte tuchtrechtelijke maatregel worden de namen van de advocaten door de Orde gepubliceerd. Dat was hier niet het geval, omdat het geen strafsanctie betreft maar een voorlopige maatregel, hangende een onderzoek. Daarbij komt dat de opgelegde sanctie dicht tegen een ‘criminal charge’ aanzit, waardoor in dit geval zijn privacy beschermd zou moeten worden zoals bij verdachten, en dat is niet gebeurd. Door de vermelding van zijn naam is dan ook zijn privacy onnodig aangetast, aldus klager.
Hij stelt daarnaast dat de berichtgeving een feitelijke onjuistheid bevat, omdat door Sociaal Verhaal niet aan de redactie is verteld dat er klachten over hem bekend waren. Uit de officiële verklaring van Sociaal Verhaal blijkt dat tot de dag voorafgaand aan zijn uitschrijving nog zaken naar hem zijn doorverwezen. Ten slotte vindt klager de spottende afbeelding onnodig grievend. 
Als gevolg van de berichtgeving is zijn reputatie zwaar beschadigd terwijl er nog geen sprake is van een definitief oordeel. Dit klemt te meer nu het gaat om een publicatie op internet. Bovendien zijn familieleden op de kwestie aangesproken. Daarom heeft klager aan de redactie verzocht het artikel te verwijderen, maar dit verzoek is afgewezen.
Op de zitting voegt klager hieraan nog toe dat geen deugdelijk wederhoor is toegepast. De gestelde pogingen om hem te bereiken kan hij niet plaatsen, omdat hij verder goed bereikbaar is. De redactie had hem ook een e-mail kunnen sturen, maar heeft dat niet gedaan. Er is geen enkele aandacht besteed aan zijn kant van het verhaal. In ieder geval had kort meegedeeld kunnen worden dat hoger beroep is ingesteld.

Advocatie.nl stelt dat zij een nieuwssite is over de advocatuur en het notariaat. Opmerkelijke tuchtrechtelijke veroordelingen van of maatregelen tegen advocaten en notarissen vormen vaak aanleiding voor berichtgeving, zeker als het gaat om zware maatregelen tegen advocaten, zoals (onmiddellijke) schorsingen of schrappingen van het tableau. In dergelijke gevallen probeert de redactie altijd de identiteit van de betrokken advocaat te achterhalen. Als dat lukt, wordt die naam ook gepubliceerd met het oog op het maatschappelijk belang c.q. risico voor cliënten en rechtzoekenden. Op de zitting voegt Wopereis hieraan desgevraagd toe dat ook namen worden gepubliceerd als het gaat om een schorsing hangende een nader onderzoek. Indien de betrokkene vervolgens wordt vrijgesproken, wordt hierover in een follow-up bericht.
In de zaak van klager heeft de Raad van Discipline hem om meerdere redenen direct geschorst in afwachting van nader tuchtrechtelijk onderzoek door de deken. De uitspraken van deze Raad zijn weliswaar geanonimiseerd, maar de identiteit van een advocaat is regelmatig eenvoudig te achterhalen door in de uitspraak opgenomen informatie. Dat was hier ook het geval. De redactie is dan ook door eigen onderzoek achter de identiteit van klager gekomen en niet via een ‘datalek’ bij de Raad van Discipline. Ten behoeve van dit onderzoek heeft de redactie contact opgenomen met Sociaal Verhaal. Een woordvoerder deelde mee dat klager de eerste advocaat was waarmee Sociaal Verhaal samenwerkte, maar dat er recentelijk – hoe lang precies is de redactie niet bekend – geen zaken meer naar hem waren doorverwezen wegens klachten. Bij het definitieve uitwerken van het artikel vond de redacteur die informatie relevant genoeg om te vermelden, niet als citaat maar als parafrase. Hoewel de identiteit van de geschorste advocaat voor de redacteur hiermee vaststond, heeft hij nog gepoogd verdere wederhoor toe te passen, maar zonder succes.
Verder meent Advocatie.nl dat in dit geval de vermelding van de naam van klager wel degelijk een maatschappelijk belang dient. Het gaat om een ernstige zaak waarin de belangen van meerdere, kwetsbare cliënten in het geding zijn (geweest), zoals de Raad van Discipline duidelijk in zijn uitspraak heeft onderschreven.
De bij het artikel geplaatste afbeelding hangt samen met een passage in de uitspraak van de tuchtrechter met de strekking dat klager ‘het kwalijke van zijn handelen niet inziet’. Artikelen over tuchtrecht worden vaker voorzien van een afbeelding met een kwinkslag, die aansluit op de inhoud van de zaak.
Advocatie.nl concludeert dan ook dat zij niet journalistiek onzorgvuldig heeft gehandeld.

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad overweegt allereerst het volgende. Klager heeft ter zitting zijn klacht willen uitbreiden met bezwaren over de wijze waarop wederhoor is toegepast. De uitbreiding van een klacht dient echter – in het kader van een behoorlijke klachtenbehandeling – tijdig voorafgaand aan de zitting schriftelijk te geschieden. Zowel de partijen als de Raadsleden dienen zich immers op de behandeling van een klacht deugdelijk te kunnen voorbereiden. De Raad zal dit punt dan ook buiten zijn beoordeling laten.

Ten aanzien van de informatie die een woordvoerder van Sociaal Verhaal aan de redactie zou hebben verstrekt – te weten: dat al een tijd geen cliënten meer naar klager zijn doorverwezen nadat er meerdere klachten over hem waren ontvangen – staan de standpunten van partijen lijnrecht tegenover elkaar. Noch uit een eerder door klager overgelegde verklaring van de coördinator van Sociaal Verhaal noch uit een ter zitting door klager overgelegde e-mail van diezelfde coördinator kan onomstotelijk worden afgeleid dat hetgeen Advocatie.nl stelt te hebben vernomen van een woordvoerder van Sociaal Verhaal niet zou zijn gezegd. De Raad onthoudt zich daarom van een inhoudelijk oordeel ter zake.

Voor wat betreft het vermelden van de naam van klager overweegt de Raad – in lijn met eerdere conclusies – het volgende. In een publicatie mag de privacy van personen niet verder worden aangetast dan in het kader van de berichtgeving redelijkerwijs noodzakelijk is. Een inbreuk op de privacy is onzorgvuldig wanneer deze niet in redelijke verhouding staat tot het maatschappelijk belang van de publicatie.

Bovendien dienen journalisten te voorkomen dat informatie of beelden worden gepubliceerd waardoor verdachten en veroordeelden door het grote publiek eenvoudig kunnen worden geïdentificeerd en getraceerd. Tuchtzaken kunnen in zekere zin worden vergeleken met strafzaken. Bij tuchtzaken gaat het echter altijd om handelen van de betrokkene in de uitoefening van zijn beroep, de ‘onderneming’ van de betrokkene, en niet om zijn persoon. Met de openbaarmaking van tuchtrechtelijk verwijtbare fouten door advocaten, artsen, notarissen en soortgelijke functionarissen in de uitoefening van hun beroep, is het algemeen belang gemoeid. Het belang van de ‘onderneming’ van de betrokkene, dat mogelijk door die openbaarmaking wordt geschaad, valt niet onder het privacybelang dat de hiervoor gestelde norm beoogt te beschermen. Daarbij komt dat in dergelijke kwesties in het algemeen door de vermelding van de naam van de betrokkene wordt voorkomen dat verwarring met diens beroepsgenoten ontstaat.
In dit geval is sprake van een spoedvoorziening hangende een nader onderzoek en is (nog) niet definitief vastgesteld dat sprake is van een 'tuchtrechtelijk verwijtbare fout'. Gezien de door de tuchtrechter opgelegde maatregel – schorsing met onmiddellijke ingang – en de daaraan ten grondslag liggende overwegingen – dat de belangen van klagers cliënten ‘ernstig gevaar lopen’ en dat ‘vaststaat dat deze belangen reeds op grote schaal zijn geschaad’ – vindt de Raad dat ook onder deze omstandigheden met de openbaarmaking van klagers naam het algemeen belang is gediend.
Dat klager toen de procedure tegen hem in gang werd gezet, zich blijkbaar onmiddellijk als advocaat had laten uitschrijven, doet daaraan niet af. Immers, een misslag door een advocaat kan nog enige jaren later door een voormalig cliënt aan de orde worden gesteld. Het handelen van klager kan derhalve ook na zijn uitschrijving nog gevolgen hebben en onderwerp zijn van een (tucht)rechtszaak.
De Raad is dan ook van oordeel dat geen sprake is van een disproportionele inbreuk op de privacy van klager en dat Advocatie.nl niet journalistiek onzorgvuldig heeft gehandeld door klagers naam te vermelden.

Ten slotte heeft klager bezwaar gemaakt tegen de afbeelding die bij het artikel is geplaatst. De Raad meent dat die afbeelding kan dienen als een wat luchtige illustratie van de berichtgeving en ironisch is bedoeld. De afbeelding is in elk geval niet zodanig nodeloos grievend dat met plaatsing daarvan journalistiek ontoelaatbaar is gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: C. en C.1
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2016/31, RvdJ 2011/74, RvdJ 2011/58, RvdJ 2011/11 en RvdJ 2006/76

CONCLUSIE

De Raad onthoudt zich van een oordeel ten aanzien van de klacht over feitelijk onjuiste berichtgeving. Verder heeft Advocatie.nl journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 21 februari 2017 door prof. mr. B.E.P. Myjer, voorzitter, ir. B.L. Hooghoudt, mw. A. Karadarevic, mw. drs. J.X. Nabibaks en mw. H.M.M. Nietsch, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.