2017/29 zorgvuldig

Samenvatting

P. Arink en de redactie van Arnhem Direct hebben niet journalistiek onzorgvuldig gehandeld jegens A.F.M. Meijssen en C.M.M. Chabot (klagers). Met de vermelding van het IP-adres van klagers in combinatie met hun namen, was aanvankelijk de privacy van klagers geschonden. Arink heeft publiekelijk erkend dat dit niet juist was en heeft het IP-adres verwijderd. Daarmee heeft hij de onzorgvuldigheid in voldoende mate hersteld en alsnog zorgvuldig gehandeld. Verder zijn klagers herhaaldelijk geattendeerd op de regels voor het plaatsen van reacties. Hen is diverse keren meegedeeld dat hun reacties in strijd werden geacht met de algemene regels, waarbij zij ervoor zijn gewaarschuwd dat bij herhaalde overtreding een zogeheten IP-ban zou volgen. Dat uiteindelijk een IP-ban is opgelegd, is niet ontoelaatbaar. Ten slotte bestaat geen aanleiding voor het oordeel dat met de publicatie van twee als ‘Dienstmededeling’ gebrachte berichten onzorgvuldig is gehandeld. Dat klagers deze artikelen als karaktermoord hebben opgevat, is daarvoor onvoldoende.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van

A.F.M. Meijssen en C.M.M. Chabot

tegen

P. Arink, hoofdredacteur, en de redactie van Arnhem Direct

De heer A.F.M. Meijssen en mevrouw C.M.M. Chabot (klagers) hebben op 21 april 2017 een klacht ingediend tegen de heer P. Arink, hoofdredacteur, en de redactie van Arnhem Direct. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie betrokken van klagers en de heer mr. H. Gerritsen, namens Arink en de redactie, van 25 april 2017 en van 5, 18 en 20 juni 2017.

De zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 23 juni 2017 in aanwezigheid van klagers. Arink en de redactie zijn daar niet verschenen.

DE FEITEN

In het redactiestatuut van Arnhem Direct is onder de kop ‘Reageren’ het volgende bepaald:
“Iedereen heeft op Arnhem Direct de mogelijkheid om te reageren. Daarvoor gelden wel spelregels: Reacties in correct Nederlands; Standpunten moeten onderbouwd en uitgelegd worden; Reageren bij voorkeur onder eigen naam en met een geldig mailadres. In overleg met de redactie kan hierop een uitzondering worden gemaakt; Iedere reactie heeft betrekking op het artikel waarop gereageerd wordt.
Reacties worden pas zichtbaar nadat ze zijn goedgekeurd. Daardoor kan het even duren voor een reactie geplaatst wordt. Escalatie van discussies proberen we te voorkomen. Om die reden bepaalt de redactie van Arnhem Direct uiteindelijk welke reacties wel en niet geplaatst worden.
Er wordt op Arnhem Direct soepel gemodereerd. In het kort komt het er op neer dat in principe alleen reacties van de volgende aard verwijderd worden: Spam; Commercieel; Disrespect; Off-topic; Persoonlijke aanvallen; Trolling.
Bij herhaalde overtreding kan Arnhem Direct besluiten tot het opleggen van een ban. Alle gegevens van de overtreder worden in dat geval van de server verwijderd. Het plaatsen van berichten en/of reacties op Arnhem Direct is in dat geval niet meer mogelijk.”
In de periode van 2 februari 2016 tot en met 6 februari 2017 heeft Arink klagers veelvuldig gewezen op de hiervoor geciteerde bepaling van het redactiestatuut. Daarbij heeft hij diverse keren aan klagers meegedeeld dat reacties niet zijn geplaatst c.q. zijn verwijderd in verband met overtreding van de regels. Verder heeft Arink klagers meermaals gewaarschuwd dat bij herhaalde overtreding een ban zou volgen.

Op 16 februari 2017 is op de website van Arnhem Direct een artikel verschenen met de kop Ideeënwedstrijd voor wandelroute naar Slag om Arnhem-paviljoen”. Klagers hebben onder dit artikel diverse reacties geplaatst. Op 20 februari 2017 heeft Arink op een reactie van Chabot geantwoord als volgt:
“De reacties van Aart Meijssen onder dit stuk zijn weggehaald ivm het ip-adres […], dat exact hetzelfde ip-adres is als dat van Tinka Chabot.
Het gebruik van zogeheten sokpoppen die elkaar bewieroken en elkaars mening onderschrijven is een vuil trucje dat op Arnhem Direct niet gewaardeerd wordt.
Pas op: Door je niet aan de regels te houden, speel je met vuur. Bij een volgende overtreding volgt een ban.
Meer informatie over sokpoppen vind je hier: (…)
Edit: 14.03 uur:
Ban uitgedeeld. Ik laat me niet voor rotte vis uitmaken.”

Op een reactie van een derde heeft Arink diezelfde dag geantwoord:
“Kritische reacties zijn zeer welkom op Arnhem Direct en als je een beetje door de reacties heenbladert, zie je een veelvoud aan meningen. En daar zijn we blij mee. Wanneer je je gedraagt, dan is iedere bijdrage welkom.
Wat niet gewaardeerd wordt, is valsspelen. Onder meerdere namen exact dezelfde boodschap plaatsen is een vorm van valsspelen. Door zich te bedienen van de naam van haar echtgenoot, een eenduidige reactie te schrijven met daarin exact dezelfde termen waarin bovendien de voorgaande reactie lovend werd onderschreven, werd de discussie op een vervelende manier vervuild.
Tinka Chabot heeft daarvoor een waarschuwing gekregen. Nadat ik vervolgens voor rotte vis werd uitgemaakt is die waarschuwing omgezet in een ban. Ook disrespect wordt niet gewaardeerd.
Zoals je ziet wordt jouw reactie gewoon geplaatst. Zolang je je conformeert aan de spelregels, is er niets aan de hand. De mensen die ie opsomt deden dat niet. Zo simpel is het.
(…)
Je hebt gelijk over het vermelden van het ip-adres. Dat is niet netjes. Ik heb het weggehaald.”

Klagers hebben bij de redactie bezwaar gemaakt tegen de handelwijze van Arink. Hierop heeft redactielid de heer L. Kwee op 4 april 2017 geantwoord als volgt:
“Wat er op de website van Arnhem Direct te lezen was, in de zin van reacties op gepubliceerde artikelen en reacties op uw reacties is, conform het redactiestatuut, na diverse waarschuwingen aan uw adres, verwijderd. Nu naar voldoende waarschuwingen aan uw adres alle uitingen waar uw grieven naar uitgaan, inclusief uw eigen uitingen zijn verwijderd, wat u ook uitdrukkelijk is voorgehouden, zien wij geen enkele noodzaak om wat dan ook te schikken, te rectificeren, noch om u wederom toegang te bieden tot onze website en Facebook-pagina. Er wordt op Arnhem Direct soepel gemodereerd. Bij herhaalde overtreding kan de redactie volgens het redactiestatuut besluiten tot het opleggen van een ban. Dat is in uw geval de huidige situatie en Arnhem Direct ziet geen enkele reden om de redactie van Arnhem Direct tot een andere beslissing te bewegen.  (…)”

Vervolgens is op 3 mei 2017 op de website van Arnhem Direct een artikel verschenen met de kop “Reageren op Arnhem Direct is niet meer mogelijk”. Het bericht luidt:
“Dienstmededeling. Met ingang van vandaag is het niet meer mogelijk om te reageren op artikelen op Arnhem Direct. Arnhem Direct is een populair nieuwsblog met duizenden bezoekers per dag. En met zoveel bezoekers zitten er altijd wel een paar trollen tussen die niets liever doen dan de boel te verstoren. Dat soort reacties gooi je weg, je haalt je schouders op en besteedt er verder geen aandacht aan. Don’t feed the trolls. Maar er zijn grenzen. Ruim twee maanden geleden hebben we bij Arnhem Direct twee vervelende reageerders de toegang tot de site en de reactiepanelen ontzegd. Dat doen we niet vaak en dat doen we niet graag. Maar soms kan het niet anders. In dit geval ging het om twee mensen die al meerdere waarschuwingen wegens wangedrag op zak hadden. Als waarschuwen niet helpt, houdt het op. Sindsdien worden we bij Arnhem Direct geteisterd door wraakacties. Er is geprobeerd aangifte te doen bij de politie. Er is een klacht tegen de redactie van Arnhem Direct ingediend bij de Raad voor de Journalistiek.
Er wordt gedreigd met aangifte bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Mensen die bij Arnhem Direct betrokken zijn ontvangen vervelende telefoontjes en krijgen onaangekondigd huisbezoek.
En in onze reactiebox troffen we afgelopen maanden regelmatig vervelende berichten aan. In het kader van ‘Don’t feed the trolls’ hebben we alle wraakacties genegeerd in de hoop dat de rust zou wederkeren. Dat blijkt niet het geval. Hierdoor zijn we nu helaas genoodzaakt de reactiemogelijkheid op Arnhem Direct uit te schakelen. Dat doen we met pijn in het hart, maar we brengen nieuws uit passie voor de stad en om te zorgen voor een goede (gratis toegankelijke) nieuwsvoorziening. Dat moet wel leuk blijven om te doen, en dat is het op dit moment niet. We hopen dat zowel de rust als de lol weer terugkomt door deze maatregel te nemen. We hopen op je begrip. Namens Arnhem Direct, Patrick Arink”

Ten slotte is op 19 mei 2017 op de website en Facebookpagina van Arnhem Direct een artikel verschenen met de kop “Arnhem Direct maakt pas op de plaats”. Het bericht luidt:
“Dienstmededeling. Komende tijd staan de activiteiten bij Arnhem Direct op een laag pitje. We gooien de handdoek in de ring. Arnhem Direct wordt al drie maanden geteisterd door twee trollen die er alles aan doen om ons het leven zo zuur mogelijk te maken. En hoewel we het niet graag toegeven: Daar slagen ze bijzonder goed in! We hebben afgelopen maanden lopen zoeken naar manieren om deze twee mensen buiten de deur te houden. We hebben de trollen proberen te verbannen van de site en de reactiemogelijkheid onder de artikelen aangepast om te voorkomen dat daar vuiligheid verscheen. Als gevolg daarvan hebben we een aanklacht gekregen bij de Raad voor de Journalistiek, er wordt gedreigd met aangifte bij de politie en er wordt gedreigd met een aanklacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Daarnaast wordt op social media gelasterd. De lol is er nu wel af. Ondergetekende is om die reden gestopt als redacteur bij Arnhem Direct. Komende tijd zult u daarom op Arnhem Direct minder artikelen vinden dan u gewend bent. Bovendien hebben we (wederom) de reactiemogelijkheid onder de artikelen moeten uitschakelen. Namens de redactie, Patrick Arink”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klagers stellen – kort samengevat – dat Arink zonder enige journalistieke reden en louter uit rancune de koppeling tussen het IP-adres van hun computer en hun namen openbaar heeft gemaakt. Kern van hun klacht is dat Arink hiermee in strijd heeft gehandeld met de Wet Bescherming Persoonsgegevens en ook volgens de beroepsnormen hun privacy heeft geschonden. Zij benadrukken dat de inhoud van al het geschrevene van Arink buiten de ingediende klacht valt.
Klagers lichten toe dat de verwijderde reactie van Meijssen bestond uit een betoog tegen de toenemende neiging van overheden om reguliere projecten niet gewoon uit te besteden maar aan te bieden als een prijsvraag ‘omdat dat zo goed staat op je CV’.  De reactie van Chabot was daarmee in lijn. De belangrijkste reden voor hen om op dit soort artikelen te reageren is, dat zij als zelfstandig werkende professionals door ervaring, kunde en kennis uitstekend geëquipeerd zijn om zo’n opdracht uit te voeren maar dan wel betaald. Zij wijzen erop dat zij, hun zoon en hun twee eenmanszaken gebruik maken van hetzelfde IP-adres. Dit is heel gebruikelijk en dat weet Arink ook goed. Arink heeft zelf ook toegegeven dat de vermelding van het IP-adres ‘niet netjes was’ en heeft dit vervolgens verwijderd. Dat is overigens pas gebeurd na ongeveer tien uur, nadat een derde hem erop had geattendeerd dat die vermelding strafbaar is. Chabot heeft een bericht over de kwestie op haar persoonlijke Facebookpagina geplaatst, waarin zij het antwoord van Arink – met het door hem vermelde IP-adres – heeft opgenomen. Toen zij zich bij het lezen van de reactie van de hiervoor bedoelde derde realiseerde dat het vermelden van de namen en het IP-adres wellicht niet zo verstandig was, heeft zij dat direct verwijderd.
Verder stellen klagers dat Arink hen eigenmachtig en ten onrechte een ban heeft opgelegd. Zij hebben eerdere waarschuwingen niet als ernstig ervaren, omdat het vaak slechts om een klein gedeelte van de tekst (slip of the tongue) ging en niet om de strekking van de reacties. Zij hebben hem verzocht om rectificatie, excuses en het opheffen van de ban. Daarmee zou de kwestie opgelost zijn geweest, maar Arink heeft niet aan dit verzoek voldaan. De onwil van Arink om de consequenties te dragen voor zijn onprofessionele gedrag, is de reden voor de klacht.
Daarnaast maken klagers er bezwaar tegen dat de redactie zich niet houdt aan haar eigen redactiestatuut en niet optreedt tegen de handelwijze van Arink. Zij menen dat bij problemen over reacties van lezers wederhoor moet worden toegepast conform het redactiestatuut. Daarvan is in dit geval geen enkele sprake geweest. De laakbare handelwijze van Arink zou voor de redactie aanleiding moeten zijn hem tot de orde te roepen en vervolgens over te gaan tot een rectificatie en excuus. De redactie heeft dit echter nagelaten.
Klagers voegen hieraan toe dat Arink c.q. de redactie na het indienen van de klacht op de website een lastercampagne tegen hen is gestart. Zij wijzen in dat verband specifiek op de artikelen van 3 en 19 mei 2017. Hiertegen kunnen zij zich niet verweren, omdat zij geen toegang meer hebben tot de reactiemogelijkheid. In de afbeelding bij het artikel van 19 mei is bovendien selectief geknipt en geplakt uit e-mails aan redactielid Kwee en uit de persoonlijke Facebookpagina van Chabot. Volgens klagers is de kennelijke bedoeling een bepaalde stemming te creëren die voor hen negatief uitpakt en die zij ervaren als pure karaktermoord. Zij vragen de Raad ook hierover een oordeel uit te spreken.

Arink en de redactie stellen voorop dat de door hen verstrekte toelichting moet worden beschouwd als een feitenrelaas op hoofdlijnen en niet als een verweer. Zij wensen niet mee te werken aan de behandeling van deze specifieke klacht. Arnhem Direct zal een eventuele uitspraak van de Raad, ongeacht het oordeel, niet plaatsen op haar website.
Zij wijzen erop dat klagers sinds medio 2015 met grote regelmaat hebben gereageerd onder artikelen van Arnhem Direct. Vanaf medio 2016 was Chabot incidenteel ook als blogger actief op de website. Conform het redactiestatuut hebben klagers op 20 februari jl., niet voor het eerst, een waarschuwing ontvangen. Aanleiding daarvoor was dat Chabot eerst onder haar eigen naam reageerde en direct daarna onder de naam van haar man (Meijssen) een gelijkluidende reactie plaatste waarbij de eerdere reactie werd opgehemeld. Aangezien beide klagers al meerdere waarschuwingen wegens wangedrag – disrespect, off topic, trolling, persoonlijke aanvallen – hadden ontvangen, is daarbij gemeld dat bij een volgende overtreding een ban zou worden uitgedeeld. Enige uren na plaatsing is dit inderdaad gebeurd. Dit is mede ingegeven door de plaatsing van een bericht over de kwestie van Chabot op haar Facebook-pagina. Conform het redactiestatuut zijn daarop alle gegevens, blogs en reacties van klagers van de website van Arnhem Direct verwijderd. Direct daarna hebben klagers gedreigd met aangifte bij de politie. Zo ontving Arink op zijn persoonlijke e-mailadres een dreigende mail van Meijssen waarin deze aankondigt aangifte te doen als Arink niet overgaat tot rectificatie en het maken van excuses.
Volgens Arink en de redactie draait het in de hele kwestie om de vermelding van het IP-adres en de namen van klagers in een reactie, in de vorm van een waarschuwing op reacties van klagers. Arink heeft het IP-adres binnen een uur na plaatsing verwijderd. Klagers hebben de reactie van Arink echter in kopie op Facebook openbaar gemaakt en daarmee ook zelf hun IP-adres openbaar gemaakt. Nu blijkt dat klagers zelf hebben gedaan wat zij Arink en Arnhem Direct verwijten, houdt de klacht op dat punt geen stand, aldus Arink en de redactie.
Verder voeren zij aan dat klagers, sinds hen de toegang tot Arnhem Direct is ontzegd, zowel offline als online via social media een lastercampagne tegen Arink en Arnhem Direct voeren. De klacht moet als onderdeel van deze lastercampagne worden gezien. Het is in de ogen van de redactie van Arnhem Direct niet in het belang van de journalistiek wanneer de Raad meewerkt aan praktijken die de journalistiek ondermijnen. Daarom dringt zij erop dat aan de klacht niet inhoudelijk te behandelen. 

BEOORDELING VAN DE KLACHT

De Raad ziet geen aanleiding de klacht niet inhoudelijk te behandelen. Arink en de redactie hebben meegedeeld dat zij zich alleen in deze specifieke zaak niet wensen te verweren, waarbij zij de Raad overigens wel van een toelichting hebben voorzien. Dat zij de klacht in dit geval opvatten als een praktijk die de journalistiek ondermijnt, kan er niet toe leiden dat de Raad de klacht terzijde legt. De klachtprocedure bij de Raad zou aanzienlijk aan betekenis verliezen, als deze niet ook in kwesties als deze zou kunnen worden gevolgd.

Klagers hebben allereerst bezwaar gemaakt tegen het vermelden van hun IP-adres in combinatie met hun namen. Met de koppeling van deze persoonlijke gegevens is de privacy van klagers verder aangetast dan voor de berichtgeving noodzakelijk was. Arink heeft publiekelijk – in eenzelfde soort bericht als waarin de vermelding van het IP-adres had plaatsgevonden – erkend dat die vermelding niet juist was en heeft het IP-adres vervolgens verwijderd. Daarmee heeft hij de onzorgvuldigheid in voldoende mate hersteld en alsnog journalistiek zorgvuldig gehandeld. Dat hij niet is overgegaan tot het maken van persoonlijke excuses kan daaraan niet afdoen.
Ten overvloede overweegt de Raad dat hij niet de rechtmatigheid van een journalistieke gedraging beoordeelt. Een dergelijke toetsing is voorbehouden aan de rechter. Het is dan ook niet aan de Raad om te beoordelen of in strijd is gehandeld met de Wet Bescherming Persoonsgegevens.

Ten aanzien van het opleggen van de IP-ban stelt de Raad voorop dat de redactie te allen tijde verantwoordelijk is voor en aanspreekbaar is op de inhoud van het publiciteitsmedium. Onder die inhoud vallen tevens reacties die worden geplaatst op de website van het medium. Het staat de redactie vrij reacties niet te plaatsen, tenzij publicatie is toegezegd. Van een publiek domein is geen sprake. Het opleggen van een IP-ban wordt door de Raad beschouwd als specifieke vorm van het verwijderen c.q. niet-plaatsen van reacties.
Gelet op de vrijheid van de redactie om reacties al dan niet te plaatsen, dient de Raad het beleid van een redactie ter zake marginaal te toetsen. De redactie van Arnhem Direct heeft voor het reageren op haar website algemene regels opgesteld. De Raad acht deze regels niet onredelijk. Klagers hebben door het gebruik maken van de reactiemogelijkheid deze algemene regels geaccepteerd. Het toepassen van deze regels kan dan ook niet aan Arink en de redactie worden tegengeworpen.
Klagers zijn er herhaaldelijk op geattendeerd dat – en waarom – hun reacties in strijd werden geacht met de algemene regels en dat die reacties daarom niet werden geplaatst dan wel (deels) werden verwijderd. Ook hebben zij waarschuwingen ontvangen dat bij herhaalde overtreding een IP-ban zou volgen. Arink en de redactie hebben ten slotte voldoende beargumenteerd aan klagers laten weten waarom tot de sanctie van een IP-ban is besloten.
Het voorgaande in aanmerking genomen is de Raad van oordeel dat Arink c.q. de redactie met het opleggen van de IP-ban niet journalistiek ontoelaatbaar heeft gehandeld.

Met betrekking tot het klachtonderdeel over het voeren van een lastercampagne constateert de Raad dat klagers in e-mails van 18 en 20 mei 2017 aan redactielid Kwee hebben meegedeeld dat zij (slechts) hun bezwaren over de inhoud van de artikelen van 3 en 19 mei 2017 aan de klacht hebben toegevoegd. De Raad zal zich dan ook daartoe beperken.
Het staat een journalist vrij om over een bepaald feit zijn mening te verkondigen, mits duidelijk is dat het om zijn persoonlijke opvatting gaat. Beide artikelen zijn gebracht als ‘Dienstmededeling’ en niet als nieuwsbericht. Voor de lezers is voldoende duidelijk dat de artikelen de visie van Arink en de redactie op de kwestie bevatten. Bovendien komen in de artikelen de namen van klagers niet voor en zijn onder de artikelen geen reacties (meer) geplaatst.
Onder deze omstandigheden bestaat geen aanleiding voor het oordeel dat de inhoud van de artikelen journalistiek ontoelaatbaar is.

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat Arink en de redactie journalistiek zorgvuldig hebben gehandeld.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: C.1 en D.
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2016/30, RvdJ 2016/7, RvdJ 2014/46, RvdJ 2014/7, RvdJ 2013/6 en RvdJ 2008/38

CONCLUSIE

Arink en de redactie van Arnhem Direct hebben journalistiek zorgvuldig gehandeld.

Zo vastgesteld door de Raad op 22 augustus 2017 door mw. mr. A.E. van Montfrans, voorzitter, mr. I.R.J. Barends, S. Kuijper, mw. M. Stenneke en mw. J.G.T.M. Wartenbergh, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.