Onlangs heeft het bestuur van de Stichting Raad voor de Journalistiek de volgende drie personen benoemd als niet-journalistlid van de Raad:

De volledige samenstellingen van de Raad en het bestuur zijn te vinden op www.rvdj.nl onder ‘Raad – samenstelling’ en ‘Stichting – bestuur’.

 

Amsterdam, 14 juli 2011

 

Postbus 12040, 1100 AA Amsterdam-Zuidoost

Hogehilweg 6, 1101 CC Amsterdam-Zuidoost

Tel: 020 – 31 23 930 / Fax: 020 – 31 23 934

E-mail: raad@rvdj.nl – Website: www.rvdj.nl – Twitter: www.twitter.com/RVDJ_NL

In een uitzending van het Radio1-programma ‘Lunch!’ van vandaag heeft de Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer gepleit voor het instellen van een media-ombudsman.

Brenninkmeijer verdient steun voor zijn opmerking dat media niet het Wilde Westen moeten worden. Het Wilde Westen bestaat echter al voor een deel in het veelkleurige medialandschap. Door de ongekende mogelijkheden die het internet biedt, wordt van dit verspreidingsmedium ook gebruik gemaakt door personen die zich door geen enkele norm van fatsoen of beroepsethiek willen laten leiden. Dit probleem lost zelfs de meest gezaghebbende autoriteit niet op. Overigens: journalistiek van laag allooi is van alle tijden.

Het verbaast mij dat Brenninkmeijer zo weinig ziet van wat de Raad voor de Journalistiek doet, namelijk precies hetgeen Brenninkmeijer de media-ombudsman wil laten doen: het onderzoeken en beoordelen van onzorgvuldigheden bij het journalistieke handelen. De normen die zijn ontstaan uit vijftig jaar jurisprudentie van de Raad voor de Journalistiek zijn samengevoegd in de Leidraad van de Raad. De daarin opgenomen uitgangspunten over journalistieke verantwoordelijkheid worden door een grote meerderheid binnen de journalistieke beroepsgroep in Nederland onderschreven.

Brenninkmeijer valt enige onoplettendheid te verwijten als hem niet is opgevallen dat de Raad voor de Journalistiek maandelijks rond de tien klachten behandelt van burgers, bedrijven, instellingen of overheidsinstanties die zich door onzorgvuldig journalistiek handelen beschadigd voelen. De rond de honderd klagers die jaarlijks bij de Raad aankloppen dichten de Raad dus wel degelijk gezag toe. En ik kan – na veertig jaar dagbladjournalistiek – Brenninkmeijer verzekeren dat de Raad ook als gezaghebbend wordt erkend op de redactievloer. De journalist tegen wie een klacht gegrond wordt verklaard, vindt dat verre van leuk.

Bijna alle kwaliteiten die Brenninkmeijer verwacht van een ombudsman voor de media – met name specifieke journalistieke deskundigheid – zijn bij de Raad voor de Journalistiek aanwezig. Hoe wil hij de oordelen van de ombudsman bindend maken? Dat zou dan toch moeten gebeuren middels een wettelijke regeling en dat is het laatste waar de media op zitten te wachten vanwege het gevaar van beknotting van de persvrijheid door de overheid. Het gezag van wie dan ook zo’n media-ombudsman zou kunnen worden, zal nooit groot genoeg zijn om te veronderstellen dat zijn uitspraken voor alle media bindend zullen zijn. Net zoals er nu enkele media zijn die de Raad voor de Journalistiek niet erkennen, zullen er zijn die geen boodschap hebben aan wat een media-ombudsman te berde zal brengen.

Graag zouden wij eens met Brenninkmeijer van gedachten wisselen en van hem vernemen of hij aanbevelingen heeft hoe het gezag van een instituut als de Raad voor de Journalistiek kan worden gevestigd, behouden c.q. vergroot. Dat is nuttiger dan ongefundeerd maar weer eens voor de zoveelste keer in het wilde weg te pleiten voor de aanstelling van een speciale media-ombudsman.

 

Victor Lebesque,

voorzitter Raad voor de Journalistiek

 

Amsterdam, 14 juni 2011

 

Voor nadere informatie:

Raad voor de Journalistiek

tel.: 020-3123930

e-mail: raad@rvdj.nl

Diverse media hebben inmiddels bericht over een beslissing van de voorzitter en secretaris van de Raad inzake een klacht van de ‘waxinelichtgooier’.

 

De man die op Prinsjesdag 2010 een glazen waxinelichthouder tegen de Gouden Koets gooide, heeft bij de Raad voor de Journalistiek geklaagd over meer dan veertig media.

De klachten van de ‘waxinelichtgooier’ worden vooralsnog niet door de Raad behandeld. De Raad werkt sinds maart vorig jaar met een vereenvoudigde procedure, waarbij de voorzitter en secretaris een klacht in eerste instantie kunnen afdoen.

 

In de berichtgeving is vermeld dat de Raad volgens de voorzitter en secretaris niet bevoegd is om over de klachten te oordelen. Dat is juist voor zover de klager bezwaar heeft gemaakt tegen uitlatingen van politie en justitie. Het gaat daarbij immers niet om journalistieke gedragingen.

 

Niet is vermeld dat de klager ook voor een deel evident niet-ontvankelijk is verklaard, voor zover de klacht is gericht tegen de ruim veertig aangeklaagde media. Die klacht is volgens de voorzitter en secretaris van een zodanige algemene strekking dat deze niet voor behandeling vatbaar is.

 

Alle aangeklaagde media zijn van de beslissing op de hoogte gebracht. De klager heeft twee weken de tijd om tegen de beslissing beroep aan te tekenen.

 

Amsterdam, 18 maart 2011

 

Voor nadere informatie:

Raad voor de Journalistiek

tel.: 020-3123930

e-mail: raad@rvdj.nl

Onlangs heeft het bestuur van de Stichting Raad voor de Journalistiek de volgende vijf personen benoemd als journalist-lid van de Raad:

 

-          dhr. M.C. Doolaard – eindredacteur Novum Nieuws

-          mw. M.J.H. Doomen – hoofdredacteur a.i. Waterkampioen (ANWB Media)

-          dhr. drs. G.J.P. Kloosterhuis – hoofdredacteur NOS Evenementen

-          mw. H. Nietsch – verslaggever Zembla

-          dhr. H. Snijder – hoofdredacteur Leeuwarder Courant

 

De volledige samenstellingen van de Raad en het bestuur zijn te vinden op www.rvdj.nl onder ‘Raad – samenstelling’ en ‘Stichting – bestuur’.

 

Amsterdam, 1 maart 2011

 

Postbus 12040, 1100 AA Amsterdam-Zuidoost

Hogehilweg 6, 1101 CC Amsterdam-Zuidoost

Tel: 020 – 31 23 930 / Fax: 020 – 31 23 934

E-mail: raad@rvdj.nl – Website: www.rvdj.nl – Twitter: www.twitter.com/RVDJ_NL

In strijd met een gemaakte afspraak zijn vanmiddag opnamen gemaakt tijdens een zitting van de Raad.

 

Zittingen van de Raad zijn in principe openbaar, maar staand beleid is dat het niet is toegestaan beeld- en/of geluidsopnamen te maken, omdat hiermee inbreuk kan worden gemaakt op de persoonlijke levenssfeer van deelnemers aan de zitting.

 

Amsterdam, 22 oktober 2010

 

Voor nadere informatie:

mr. Daphne C. Koene

secretaris Raad voor de Journalistiek

tel.: 020-3123930

e-mail: raad@rvdj.nl

De Raad voor de Journalistiek heeft in de loop der jaren algemene standpunten geformuleerd die op eigen initiatief zijn ontwikkeld dan wel in oordelen over klachten tegen journalisten en media zijn vastgelegd. De standpunten over wat de Raad wel of niet vindt passen bij de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de journalist, zijn samengevat en per onderwerp gegroepeerd in een leidraad die de Raad op zijn jaarvergadering van 24 april 2007 heeft gepresenteerd en in april 2008 voor het eerst heeft gewijzigd.

 

De Raad beziet zo nodig, en in elk geval jaarlijks, of het opportuun is de Leidraad aan te passen. Naar aanleiding van diverse klachtzaken alsmede het op 25 mei jl. gehouden debat over berichtgeving inzake de vliegramp in Tripoli en de daarop volgende ambtshalve uitspraak van de Raad (RvdJ 2010/35) heeft de Raad besloten de Leidraad op diverse punten te wijzigen. De belangrijkste aanpassingen zijn:

 

 

De Leidraad kan worden aangevraagd bij het secretariaat van de Raad via e-mail: raad@rvdj.nl of telefonisch: 020-3123930. Verder kunnen de Leidraad en een overzicht van alle wijzigingen met toelichting daarop worden gedownload: Leidraad RvdJ-september 2010 en Leidraad RvdJ-september 2010 wijzigingen en toelichting

Amsterdam, 28 september 2010

 

Voor nadere informatie:

mr. Daphne C. Koene

secretaris Raad voor de Journalistiek

tel.: 020-3123930

e-mail: raad@rvdj.nl

 

Op 12 mei 2010 verongelukte een vliegtuig op het vliegveld van Tripoli. De openbaarmaking van beelden van de enige overlevende en vooral de publicatie van het telefonische vraaggesprek met Ruben leidden tot een stroom van verontwaardigde en afkeurende reacties. Binnen de journalistieke beroepsgroep ontstond discussie over waar de grens ligt tussen enerzijds de onmiskenbare journalistieke plicht om over maatschappelijk relevante feiten te informeren en anderzijds de journalistieke verantwoordelijkheid voor de privacy van individuen.

 

Naar aanleiding van deze actualiteiten heeft de Raad besloten om over een aantal facetten van de berichtgeving een ambtshalve uitspraak te doen. Een ambtshalve uitspraak houdt in dat de Raad uit eigen beweging, zonder een daaraan ten grondslag liggende klacht van een direct belanghebbende, een oordeel geeft. Het is voor de vierde keer in zijn bestaan dat de Raad een dergelijke uitspraak doet.

 

Voor de volledige uitspraak wordt u verwezen naar de website: www.rvdj.nl/2010/35.

 

In de uitspraak oordeelt de Raad over een vijftal aspecten, kort samengevat:

 

De Raad is van mening dat publicatie van de beelden van Ruben in het ziekenhuisbed, hoezeer ook gemaakt in een besloten ruimte en gepubliceerd zonder toestemming, in dit geval is gerechtvaardigd door de uitzonderlijk grote nieuwswaarde en zeggingskracht van het beeld van de enige overlevende van de vliegramp bij Tripoli. Het beeld van de kleine jongen Ruben symboliseert niet alleen de uitzonderlijke tragedie, maar tegelijk de hoop van het overleven. Daarbij speelt ook een rol dat deze beelden via internet al wereldwijd verspreid waren.

 

De Raad gaat ervan uit dat door nabestaanden geen toestemming is gegeven om de foto’s bij de berichtgeving over de vliegramp te publiceren. Het publiceren van foto’s van de slachtoffers is niet noodzakelijk om de ernst van het ongeluk te tonen. Enkel door de plaatsing van hun foto op een website zijn deze personen geen ‘bekende Nederlander’ geworden, zodat de journalist terughoudendheid moet betrachten bij het ongevraagd en zonder toestemming publiceren daarvan in een ander medium en voor een ander doel.

De Raad is derhalve van oordeel dat door het plaatsen van foto’s van slachtoffers, die niet voor dat doel zijn afgestaan, grenzen zijn overschreden van hetgeen, gelet op de journalistieke verantwoordelijkheid, maatschappelijk aanvaardbaar is.

Door het (verondersteld wordt: ongevraagd) publiceren van foto’s van de nabestaanden van de vliegramp wordt hen extra leed aangedaan. De te beantwoorden vraag is of deze inbreuk op de privacy in redelijke verhouding staat tot het belang van de publicatie. De Raad oordeelt dat het belang van de privacy van de betrokkenen zwaarder moet wegen, temeer omdat de foto’s niet noodzakelijk zijn om de aard en ernst van de vliegtuigramp weer te geven.

 

De journalist die in de gegeven situatie het slachtoffer van een ramp actief kan benaderen dient zich rekenschap te geven van de weerloosheid van betrokkene in die situatie, en van het risico dat onverhoeds direct contact, gelet op de geestelijke toestand waarin het slachtoffer verkeert, schade kan toebrengen.

In het onderhavige geval, van een jeugdig slachtoffer dat zich nog maar niet of nauwelijks bewust was van de situatie waarin hij verkeerde, had de journalist een andere afweging moeten maken en het directe – telefonische – contact moeten vermijden c.q. beëindigen.

Het publiceren van de inhoud van het telefoongesprek is eveneens ontoelaatbaar. Daarbij komt dat publicatie niet noodzakelijk was als extra informatie om de aard of de ernst van de vliegtuigramp weer te geven.

 

De Raad meent dat de inbreuk op Rubens privacy zo beperkt mogelijk dient te zijn. Derhalve is de Raad van oordeel dat vermelding van de achternaam van het slachtoffer in dit geval achterwege had dienen te blijven, nu die vermelding nadeel met zich meebrengt voor het slachtoffer, en niets toevoegt aan de informatie over de ramp, dan wel over de aard en ernst daarvan.

 

De Leidraad van de Raad voor de Journalistiek zal worden aangepast met een specifieke bepaling over de benadering van slachtoffers van ongevallen en rampen. Deze aanpassing zal tezamen met andere wijzigingen in september 2010 worden gepubliceerd.

 

Amsterdam, 4 augustus 2010

 

Voor nadere informatie:

 

Raad voor de Journalistiek

Postbus 12040, 1100 AA Amsterdam-Zuidoost

tel: 020 – 31 23 930

fax: 020 – 31 23 934

De berichtgeving over de vliegramp van vorige week in Tripoli en met name een artikel in De Telegraaf van 14 mei jl. – waarin is geciteerd uit een telefoongesprek met de minderjarige jongen die als enige de ramp heeft overleefd – heeft gezorgd voor een stevige maatschappelijke discussie over de vraag hoe media in dergelijke gevallen behoren te handelen.

 

De Raad voor de Journalistiek heeft inmiddels ruim honderd e-mails en brieven ontvangen van burgers die een uitspraak van de Raad verlangen over de handelwijze van De Telegraaf. Daarnaast is de Raad in diverse media opgeroepen zich uit te laten over verslaggeving van drama’s als deze en daarvoor criteria op te stellen.

 

Dat de kwestie van groot belang is voor (het publieke vertrouwen in) de journalistiek blijkt verder uit het feit dat de media in de afgelopen dagen niet alleen elkaars handelen hebben bekritiseerd, maar ook uitleg hebben gegeven over hun eigen werkwijze.

 

De vraag of met bepaalde publicaties de grenzen van zorgvuldige journalistiek zijn overschreden, kan de Raad (nog) niet beantwoorden. De Raad spreekt zich daarover in beginsel uit naar aanleiding van een klacht van een rechtstreeks belanghebbende en nadat het betrokken medium in de gelegenheid is gesteld op die klacht te reageren.

 

De Raad buigt zich op dit moment over de vraag of bij de berichtgeving in de onderhavige kwestie principiële vraagstukken aan de orde zijn, waarvoor zijn Leidraad onvoldoende handvatten biedt en waarover hij zich ambtshalve zou kunnen uitspreken. Sinds de inwerkingtreding van het nieuwe reglement van de Raad op 1 maart jl. kan de Raad eenvoudiger – en daarmee sneller – een dergelijke ambtshalve uitspraak doen. Ook zal de Raad bezien of hij een debat over dit onderwerp kan organiseren.

 

De Leidraad van de Raad – die onder meer een paragraaf over privacy bevat – en het Reglement voor de werkwijze van de Raad zijn op te vragen bij het secretariaat of te downloaden via www.rvdj.nl.

 

Amsterdam, 17 mei 2010

 

Voor nadere informatie:

mr. Daphne C. Koene

secretaris Raad voor de Journalistiek

tel.: 020-3123930

Tijdens zijn jaarvergadering van 20 april jl. heeft het bestuur van de Stichting Raad voor de Journalistiek met groot genoegen mr. V.H.G.L. (Victor) Lebesque (69) benoemd tot nieuwe voorzitter van de Raad voor de Journalistiek.

Lebesque is bijna 40 jaar als journalist verbonden geweest aan de Volkskrant. Naast zijn werk heeft hij rechten gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam. Lebesque is nu nog penningmeester van de stichting Hans Melchersfonds. Zijn activiteiten voor deze stichting zal hij in de komende maanden afbouwen, waarna hij op 1 september a.s. als voorzitter van de Raad aan de slag gaat. Lebesque volgt in die functie mr. A. (Ton) Herstel op, die sinds april 2005 voorzitter is van de Raad.

 

Het bestuur van de Stichting heeft afscheid genomen van de bestuursleden de heren G. van Beuzekom en G. Bielderman. Tot het bestuur zijn toegetreden de heer B. Tichelaar (manager/hoofdredacteur EO) en de heer drs. G.R. Zaal (directeur RTV N-H).

 

De Raad voor de Journalistiek heeft afscheid genomen van de raadsleden mevrouw drs. I. Wassenaar, drs. B.J. Brouwers en drs. L.W. Verhagen, en van plaatsvervangend secretaris mr. M.M.S. van den Berg.

         

De volledige samenstellingen van het bestuur en de Raad zijn te vinden op www.rvdj.nl onder ‘Stichting – bestuur’ en ‘Raad – samenstelling’.

 

Verder is op de vergadering het jaarverslag van de Raad over 2009 vastgesteld. Daarin is een samenvatting opgenomen van de vernieuwingen die de Raad in de afgelopen maanden heeft doorgevoerd. Voorts bevat het jaarverslag een globaal overzicht van de behandelde klachten, gerubriceerd naar onderwerp. De Raad heeft in 2009 in totaal 78 klachten ontvangen en 69 uitspraken gedaan.

 

Het jaarverslag kan worden bekeken en gedownload op de website van de Raad. Gedrukte exemplaren zijn op te vragen bij het secretariaat van de Raad.

 

Amsterdam, 23 april 2010

 

Postbus 12040, 1100 AA Amsterdam-Zuidoost

Hogehilweg 6, 1101 CC Amsterdam-Zuidoost

Tel: 020 – 31 23 930 / Fax: 020 – 31 23 934

E-mail: raad@rvdj.nl   Website: www.rvdj.nl

Op 1 maart a.s. treedt een nieuw Reglement voor de werkwijze van de Raad voor de Journalistiek in werking. Dit reglement voorziet in:

 

-          Het stimuleren van bemiddelingsactiviteiten

Een klager wordt op de mogelijkheid gewezen zijn bezwaren eerst rechtstreeks kenbaar te maken aan de verweerder (de betrokken hoofdredacteur of journalist), voordat de klacht ter beoordeling aan de Raad wordt voorgelegd. Verder wordt zowel klager als verweerder gewezen op de mogelijkheid van bemiddeling in plaats van behandeling van de klacht. (art. 4 van het Reglement)

 

-          Vereenvoudigde procedure

Indien de voorzitter en secretaris van oordeel zijn dat de Raad evident onbevoegd is, de klager evident niet-ontvankelijk en/of de klacht evident ongegrond, wordt de klacht afgedaan op dat oordeel en wordt de klacht niet in behandeling genomen door de Raad. De klager kan tegen deze beslissing beroep aantekenen. (art. 4a van het Reglement)

 

-          Herziening

Een beslissing van de Raad kan geheel of gedeeltelijk worden herzien op verzoek van de klager dan wel op verzoek van de verweerder die daadwerkelijk verweer heeft gevoerd. Herziening is mogelijk indien degene die herziening verzoekt aannemelijk maakt dat de beslissing van de Raad berust op ten onrechte als vaststaand of aannemelijk geoordeelde feiten. (art. 10a van het Reglement)

 

-          Het inzetten van leden uit de ‘civil society’ (burgerleden)

Daartoe zijn de volgende personen benoemd:

 

De volledige tekst van het nieuwe reglement is beschikbaar op de website van de Raad (http://www.rvdj.nl/reglement) en kan worden opgevraagd bij het secretariaat.

 

Vanwege de uitbreiding van het secretariaat zal dit vanaf 8 maart a.s. gevestigd zijn op een nieuwe locatie:

Postadres: Postbus 12040, 1100 AA Amsterdam-Zuidoost

Bezoekadres: Hogehilweg 6, 1101 CC Amsterdam-Zuidoost

tel: 020 – 31 23 930    fax: 020 – 31 23 934

(e-mail en website wijzigen niet)

 

Amsterdam, 26 februari 2010

 

Secretariaat Raad voor de Journalistiek