2009/29 deels gegrond

Beslissing van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
 
P. Endtz Harpenau
 
tegen
 
M. Nolte en de hoofdredacteur van ‘Profiel’ (KRO)
 
Bij brief van 24 februari 2009 met diverse bijlagen heeft P. Endtz Harpenau te Amstelveen (hierna: klaagster) een klacht ingediend tegen M. Nolte en de hoofdredacteur van ‘Profiel’ (hierna: verweerders). Hierop heeft mr. A.A.J. van Dijk, medewerker KRO Mediastaf/Juridische Zaken, geantwoord in een brief van 12 maart 2009 met zestien bijlagen.
 
De zaak is behandeld ter zitting van de Raad van 27 maart 2009. Klaagster is daar verschenen, bijgestaan door haar echtgenoot mr. J.A. Endtz. Namens verweerders zijn M. Josten, eindredacteur, en bovengenoemde mr. Van Dijk verschenen. Ter zitting heeft klaagster nog een stuk overgelegd.
 
Voorafgaand aan de zitting heeft de Raad een dvd-opname van de gewraakte uitzending bekeken.
 
DE FEITEN
 
Op 15 oktober 2008 is in het televisieprogramma ‘Profiel’ een reportage uitgezonden met de titel “Het geheim van Patty Harpenau(hierna: de uitzending). Een voice-over leidt de uitzending als volgt in:
“Het is overgewaaid vanuit de Verenigde Staten, The Secret. De nieuwste hype in het spirituele zelfhulpgenre. (…) Dit is Patty Harpenau. De Nederlandse voorganger van dit nieuwe denken. (…) Haar boek “Het geheim van The Secret” is met 100.000 verkochte exemplaren inmiddels een bestseller. (…) The Secret wordt in 2004 ontdekt door een Australische tv-producente, Rhonda Byrne. Een eeuwenoud mysterie dat volgens haar jarenlang geheim gehouden is, zodat macht en geld in handen bleven van een kleine groep mensen. (…) Sinds Secret-coach Patty Harpenau haar naam aan The Secret verbond, lijkt alles wat ze aanraakt in goud te veranderen. Haar werkboek “Het geheim van The Secret” is een bestseller. En een vervolgboek en film zijn in de maak.”
Door de voice-over wordt vervolgens het leven van klaagster geschetst en gemeld:
“Ze stopt met schilderen en gooit het over de spirituele boeg. Ze wordt levenscoach en schrijfster van zelfhulpboeken. In 2006 staat ze weer in de schijnwerpers en noemt zichzelf Secret-expert en ambassadrice van een van de grootste spirituele hypes van deze eeuw.”
Iets later komt klaagster in beeld en zegt:
“Ja, ik ben een officiële Secret-coach (...) Er staat ook op mijn visitekaartje (…) IPK-teacher, dat wil zeggen Infinite Possibility Knowledge, dus de kennis van oneindige mogelijkheden (…) dus ik mag het Secret-gevoel in Nederland neerzetten.”
Hierna komt een Amerikaanse filosoof Bob Proctor – volgens de voice-over ook wel ‘Mr. Secret’ genoemd – aan het woord. Hij legt het principe van The Secret uit en vertelt wat mensen met The Secret wordt geleerd.
De voice-over vervolgt:
“Hoe pas je de succesformule van The Secret in je eigen leven toe? Dat is de vraag waarmee mensen bij Harpenau komen. Met haar Secret-workshops wijst de levenscoach hen de weg naar succes. En haar boeken en cd’s zijn daarbij het onmisbare gereedschap.”
Vervolgens wordt een gedeelte van een Secret-workshop bij klaagster thuis getoond, waarna de voice-over meldt:
“Financiële onafhankelijkheid is niet langer voorbehouden aan een selecte groep van mensen. Het is nu ook bereikbaar voor de gewone man. Er hangt wel een prijskaartje aan. Voor 18.000 dollar leidt Proctor je op tot Life Succes Consultant, en ontvang je een licentie om andere mensen op te leiden.”
Hierna volgen wederom beelden van een interview met Proctor en fragmenten van een door hem gegeven Secret-workshop. Vervolgens komt de woon- en werkomgeving van klaagster in beeld en wordt een interview met haar echtgenoot weergegeven.
Daarop bericht de voice-over:
“The Secret verzekert haar volgelingen dat zij ziekte en ongelukken kunnen voorkomen, mits zij de wetten op de juiste manier toepassen. Het mijden van een zieke en depressieve medemens en het ontkennen van kanker, vallen ook onder deze spirituele zelfhulp.”
Vervolgens komt een Amerikaanse vrouw aan het woord, die zegt:
“Ik kreeg op 23 november de diagnose dat ik borstkanker had. Ik wist diep van binnen – en ik geloofde daar sterk in – dat ik al genezen was. Ik keek naar mezelf alsof de kanker er nooit was geweest. Een van de dingen die ik deed om mezelf te genezen, was het kijken naar lachfilms. Dat is het enige wat ik dan deed. Lachen, alleen maar lachen. Vanaf 23 november, de datum van mijn diagnose, tot aan de tijd dat ik volledig was genezen, heeft ongeveer drie maanden geduurd. En dat is zonder bestraling of chemotherapie.”
Hierop zegt Proctor onder meer:
“Je vraagt of je kanker kunt genezen met denken. Het kan niet alleen, het wordt dagelijks gedaan.”
Er worden weer fragmenten van een workshop van Proctor getoond, waarin hij vertelt dat de geest ziekte in gezondheid kan veranderen. Tijdens de laatste woorden van Proctor worden beelden uit het huis van klaagster getoond.
De voice-over meldt daarna:
“Twaalf jaar is ze nu levenscoach, maar vanaf het moment, zo'n twee jaar geleden, dat Harpenau zich Secret-expert noemt, gaat het pas echt goed met haar bedrijf.”
Klaagster:
“Wij zijn overvallen door een soort van hele leuke gekte, Secret-gekte.”
De voice-over vervolgt:
“Net als de coaches in Amerika trekken Harpenau en haar man door het land om hun woord te verspreiden. Vanavond hebben ze een zaaltje gehuurd in het COBRA-museum.”
Iets later vertelt klaagster onder meer:
“Ik droomde van beroemdheid. De hele Secret gaat over het proces van manifestatie.”
Hierop volgen beelden van de bijeenkomst in het COBRA-museum, die door de echtgenoot van klaagster wordt ingeleid als volgt:
“Goeienavond allemaal. Wat ontzettend leuk om te zien dat jullie zo talrijk naar Amstelveen zijn gekomen. (…) wij vinden het een bijzondere avond (…) omdat wij vanavond een Secret-avond gaan houden.”
De beelden van de bijeenkomst in het COBRA-museum worden afgewisseld met beelden die zijn opgenomen in de Verenigde Staten. Aan het einde van de bijeenkomst wordt klaagster een oorkonde overhandigd met de vermelding dat van haar boek 100.000 exemplaren zijn verkocht.
Tijdens deze beelden wordt een fragment van een gesprek met Proctor ten gehore gebracht, waarin deze zegt:
“The Secret wordt voor oneigenlijke doeleinden gebruikt. Mensen slaan er munt uit. Dat verbaast me niks.”
Daarna komt Proctor in beeld. Op de vraag van de interviewster “Is het big business?” antwoordt hij:
“Zeker. Er gaat veel geld in om. Dat gebeurt overal ter wereld. Ik weet niet of het bedrijf The Secret het allemaal in de hand kan houden. Hun onderneming is veel geld waard. Maar het is hun onderneming, niet die van iemand anders. Ik had 't geluk erbij te horen.”
Terwijl klaagster weer in beeld komt, zegt Proctor:
“Ik vind het verwerpelijk dat anderen daar munt uit proberen te slaan.”
Klaagster zegt vervolgens:
“Nee, ik ga niet aan de haal met een idee van The Secret. Ik ga aan de haal met het geheim van The Secret en ik probeer heel veel mensen The Secret uit te leggen. Overigens zijn er geloof ik een regen aan boeken van The Secret, die niet eens bij de uitgeverij van The Secret zijn.”
Proctor:
“The Secret is een doorslaand succes. Als ik zie dat iemand zoals zij probeert mee te liften met het succes van Rhonda Byrne door haar boek na te bootsen, dan zou dat me eerder afstoten dan aantrekken. Dit is fraude. Het kan niet door de beugel. Ik ken die vrouw niet. Misschien is ze een van de beste Secret-leraren ter wereld. Maar ik denk 't niet, want dan had ze genoeg aan haar eigen reputatie. Ik hoef niemand na te apen. Ik heb er hard voor gewerkt en ik heb het verdiend. Dat zou zij ook moeten doen, in plaats van munt te slaan uit Rhonda Byrne.”
Daarna volgt een gesprek tussen de verslaggeefster en klaagster.
Verslaggeefster: “Heeft u officieel toestemming van de The Secret-organisatie gekregen?”
Klaagster: “Ja.”
Verslaggeefster: “Ook voor het boek?”
Klaagster: “Voor het boek, ja, want ik zit bij dezelfde uitgever.”
Verslaggeefster: “Heeft u het ook in overleg gedaan?”
Klaagster: “Mijn uitgever heeft contact gehad met de uitgeverij in Amerika. Dat lag in het begin wat moeilijk, maar nu is 't helemaal oké.”
De voice-over vervolgt:
“De Amerikaanse uitgeverij van The Secret, Simon & Schuster, hebben we wekenlang proberen te bereiken. Tot op heden geen reactie ontvangen. Wel hebben we een schriftelijke reactie van de bedenkers van de formule.”
Hierop komt de volgende tekst in beeld:
 “Officiële reactie van Prime Time Productions, creators and producers of The Secret - Patty Harpenau heeft nooit contact gezocht met ons en heeft niet de bevoegdheid ons te vertegenwoordigen.”
De voice-over sluit ten slotte af met:
“De Nederlandse uitgever van Patty Harpenau, Kosmos, wilde niet officieel reageren in de uitzending.”[1]


DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN
 
Klaagster voert allereerst aan dat haar goede vertrouwen in de bedoelingen van verweerders is geschonden, omdat die doelbewust hebben gelogen over de aard van het programma en gemaakte afspraken niet zijn nagekomen. Zij is in april 2008 door Nolte benaderd met de vraag of zij bereid zou zijn mee te werken aan een aflevering van ‘Profiel’ die zou gaan ‘over een dag uit haar leven’. Nolte verzekerde haar bij die gelegenheid dat zij en de KRO er op geen enkele manier op uit waren de reputatie van klaagster of haar gezin te schaden. Het zou een ‘rustige’ uitzending worden over meditatie, haar leven, persoonlijke gesprekken, boeksigneersessies, de presentatie van haar nieuwe “The Life Codes” in Amstelveen en haar werk als kunstenaar, aldus klaagster. Daarnaast zou het team van de KRO een workshop volgen over ‘Het geheim van The Secret’. Per e-mail zijn afspraken gemaakt over het filmen van de dagelijkse gang van zaken bij klaagster thuis. Uit de e-mailberichten noch uit de gevoerde gesprekken bleek dat een programma werd gemaakt dat alléén over ‘The Secret’ zou gaan. Ter zitting heeft klaagster dit nogmaals benadrukt. Voor zover reeds in een e-mailbericht van 3 april 2008 door verweerders werd gesproken over The Secret, merkt klaagster op dat haar was verteld dat verweerders daarin waren geïnteresseerd, omdat zij wellicht in de toekomst een programma daarover zouden maken. Volgens klaagster heeft zij in goed vertrouwen meegewerkt aan het programma. Op de laatste opnamedag werd klaagster echter met draaiende camera overvallen met de vraag of zij ervan op de hoogte was dat zij de auteursrechten van The Secret zou hebben geschonden. Verder werd haar die dag pas uitgelegd dat verweerders contact hadden gehad met de Amerikaanse Secret-coach Bob Proctor, die had verklaard dat klaagster handelde zonder toestemming, en dat ook anderen waren geïnterviewd. Volgens klaagster was haar echter altijd duidelijk gemaakt dat niemand anders zou meewerken aan de uitzending, die slechts zou gaan over een dag uit haar leven.
Na het laatste interview met Nolte heeft klaagster ter plekke haar toestemming om het gefilmde materiaal uit te zenden, ingetrokken en Nolte verzocht te bevestigen dat het materiaal niet meer zou worden gebruikt. Toen zij niets meer van Nolte vernam, heeft klaagster contact gezocht met eindredacteur Josten, die bevestigde dat de uitzending zou gaan over The Secret. Volgens klaagster is zij misleid. Het ging verweerders niet om een dag uit haar leven, maar om een tendentieuze uitzending over The Secret, aldus klaagster.
In de tweede plaats meent klaagster dat geen wederhoor is toegepast. Verweerders hebben klaagsters verzoek om vooraf inzage te krijgen in de uitzending afgewezen. Herhaaldelijk is ook door klaagsters uitgever aangeboden uit te leggen dat geen auteursrechten zijn geschonden. Schriftelijke verklaringen van Kosmos Uitgevers over de onjuistheid van de vermeende beschuldigingen en een aanbod om dit voor de camera te herhalen, zodat het alsnog in het programma kon worden gemonteerd, zijn echter door verweerders naast zich neer gelegd. Verder wijst klaagster erop dat de redactie van RTL Boulevard voorafgaand aan de uitzending wel contact heeft gehad met de Amerikaanse uitgeverij, die bevestigde dat er niets aan de hand was met de rechten van het boek van klaagster. Desondanks hebben verweerders de uitzending doorgezet en het programma uitgezonden.
Verder stelt klaagster dat in de uitzending op suggestieve wijze wordt bericht over haar werkwijze en dat deze uitzending louter is bedoeld haar reputatie te schaden. In dit verband heeft zij er ter zitting op gewezen dat telkens beelden uit Amerika worden afgewisseld met de opnames die in Nederland van haar zijn gemaakt. Zo wordt de suggestie gewekt dat klaagster op precies dezelfde manier opereert als de coaches in Amerika. Dit is uitdrukkelijk niet het geval. Klaagster wijst in het bijzonder op de insinuerende overgang van de mededeling dat in Amerika 18.000 dollar voor een cursus moet worden betaald en het verhaal van de vrouw die van kanker is genezen door – naar zij stelt – naar lachfilms te kijken, naar beelden van de workshop bij klaagster thuis. Klaagster stelt dat zij slechts een coach is die mensen helpt om te gaan met lichamelijke en geestelijke tegenslagen. Zij verzorgt ook stervensbegeleiding voor haar cliënten, waarvan 60% aan kanker lijdt.
Klaagster meent dat zij ten onrechte is afgeschilderd als een op beroemdheid en geld beluste vrouw en dat de uitzending onjuiste, kwetsende en insinuerende opmerkingen bevat over plagiaat en vermeend kopieergedrag. In dit verband stelt zij dat de verslaggeefster het boek van klaagster in de handen van Proctor heeft gedrukt en hem de uitspraak heeft ontlokt dat klaagster fraude had gepleegd. Volgens klaagster spreekt noch leest Proctor Nederlands en had hij geen idee wie of wat zij was. Ter zitting stelt klaagster nog dat al meer dan 9000 boeken over het fenomeen van The Secret zijn verschenen, zodat het schrijven van een toelichting op The Secret niet bezwaarlijk is. Zij bestrijdt niet dat zij niet bekend is bij de The Secret-organisatie in Amerika, maar meent dat dit er ook niet toe doet. The Secret wordt inmiddels door zoveel mensen gedoceerd en beoefend, dat het vrij gedachtegoed is geworden. Voor het uitdragen van dat gedachtegoed is ook geen officieel diploma nodig.
Een en ander doet er overigens niet aan af dat uitgeverij Kosmos de boeken van de Amerikaanse uitgeverij Simon & Schuster uitgeeft in Nederland. Uitgeverij Kosmos heeft haar verzocht een boek te schrijven als toelichting op The Secret. Zij benadrukt dat de rechten bij Kosmos liggen en dat Kosmos overleg heeft gehad met de Amerikaanse uitgeverij. Van fraude is dus in het geheel geen sprake, aldus klaagster.
Tot slot voert zij aan dat tijdens de uitzending voor het eerst bleek dat er zonder toestemming filmopnames waren gemaakt in de slaapkamer en de badkamer van het huis. Door het maken en uitzenden van die beelden is volgens klaagster een ontoelaatbare inbreuk gemaakt op haar privacy en die van haar gezin.
Klaagster concludeert dat de uitzending in strijd is met de punten 1.1., 1.4., 1.5., 2.1., 2.3., 2.4., 2.7., 2.8. en 4.2. van de Leidraad van de Raad.
 
Verweerders stellen dat klaagster als ‘public figure’ zeer bekend is met publiciteit en de mogelijke gevolgen die dat met zich kan meebrengen. Zij wordt daarbij bovendien bijgestaan door een communicatiemedewerker.
Voorts is klaagster door Nolte met ‘open vizier’ tegemoet getreden. Al in een e-mail van april 2008 is aan klaagster duidelijk gemaakt dat de uitzending ook over The Secret zou gaan. Van misleiding is daarom geen sprake. Verweerders hebben in alle openheid met klaagster gecommuniceerd. Klaagster had er ook van uit kunnen gaan dat de uitzending over The Secret zou gaan, omdat daarnaar werd verwezen op klaagsters website. Klaagster gaf zichzelf ook uit voor officiële Secret-coach en had dus kunnen en moeten begrijpen dat (een deel van) het programma daarover zou gaan. Ook hebben zij duidelijk gemaakt dat Secret-bijeenkomsten in Amerika zouden worden bezocht. Klaagster heeft zelf namen aangedragen van mensen die bij The Secret-organisatie in Amerika werkzaam zijn. Dat in het voorgesprek is besproken dat het zou gaan om ‘een dag uit klaagsters leven’ zag volgens verweerders louter op de vorm van de uitzending, en niet de inhoud. Verweerders verwijzen hierbij naar diverse correspondentie rond het plannen van de draaidagen. Verder wijzen zij erop dat de bijeenkomst in het COBRA-museum door klaagsters echtgenoot is aangekondigd als ‘Secret-bijeenkomst’.
Ten aanzien van de vermeende schending van auteursrechten en het toepassen van wederhoor, merken verweerders op dat de Amerikaanse uitgeverij zelf heeft ontkend dat er een licentie is afgegeven. Bovendien heeft uitgeverij Kosmos officieel verklaard dat er geen licentie was om het boek van klaagster uit te geven. Dit rechtvaardigde het vermoeden dat klaagster al dan niet bewust geen toestemming heeft van de oorspronkelijke rechthebbende. Kosmos heeft overigens zelf verzocht de verklaring niet te gebruiken en laten weten niet in de uitzending te willen reageren.
Verder stellen verweerders dat klaagster uitdrukkelijk de mogelijkheid is geboden om te reageren op de kwestie over de auteursrechten. Daarbij had ze ook afstand kunnen nemen van de Amerikaanse variant van The Secret. Als klaagster officieel gelicentieerd was geweest, had zij ook makkelijk een licentie moeten kunnen overleggen. Ook de opnames bij klaagster thuis hebben in overleg met haar plaatsgevonden, dan wel zijn achteraf door haar goedgekeurd. In dit verband wijzen verweerders er nog op dat de echtgenoot van klaagster een ervaren advocaat is, van wie verondersteld mag worden dat hij bekend is met licenties, het verwerven van rechten en onrechtmatigheid.
Al met al menen verweerders een evenwichtige uitzending te hebben gemaakt. Het belang van de uitzending is volgens hen gelegen in het feit dat zelfhulp/zelfmeditatie in stromingen zoals The Secret een hype is in Nederland, en dus aan de kaak mag worden gesteld. Er zijn in de uitzending ook geen beschuldigingen aan het adres van klaagster geuit.
Verder stellen verweerders dat vrijwel nooit aan een geïnterviewde de eindmontage wordt getoond. Dit wordt ook niet nodig geacht bij eenmaal afgegeven interviews. Het interview is immers niet van degene die het geeft. Met het geven van het interview is het recht op uitzending ervan afgegeven, aldus verweerders. Hierover zijn dan ook met klaagster geen nadere afspraken gemaakt; de eindredactie zou te allen tijde bij verweerders liggen. Klaagster is desondanks voorafgaand aan de uitzending telkens op de hoogte gehouden over het onderzoek dat verweerders hebben gedaan bij de Amerikaanse uitgeverij om te achterhalen of klaagster gerechtigd was haar boek op de markt te brengen.
Tot slot menen verweerders dat de uitzending enkel inzage gaf in The Secret. Tevens werd de handelwijze van klaagster tegen het licht gehouden. Het is aan de kijker overgelaten om daarover een oordeel te vellen.
Verweerders concluderen dat zij geen journalistieke zorgvuldigheidsnormen hebben geschonden. Van onrecht jegens klaagster is geen sprake. Voor zover de beeldvorming over klaagster negatief is, is zij daarvoor zelf verantwoordelijk.
 
BEOORDELING VAN DE KLACHT
 
De klacht bestaat uit de volgende onderdelen:
1.       er is sprake van niet-waarheidsgetrouwe en tendentieuze berichtgeving;
2.       er is onvoldoende wederhoor toegepast;
3.       er is niet met open vizier gewerkt, in de zin dat klaagster onjuist is geïnformeerd over de inhoud van de uitzending;
4.       klaagsters privacy is geschonden;
5.       het beeldmateriaal is gemanipuleerd.
 
Ad 1.
In de uitzending wordt klaagster door de heer Proctor beschuldigd van fraude en nabootsing (plagiaat). Hierdoor zijn het imago en de integriteit van klaagster in aanzienlijke mate aangetast. Aldus is sprake van een zodanige diskwalificatie van klaagster dat verweerders deze niet zonder een deugdelijke grondslag hadden mogen publiceren. Een dergelijke grondslag ontbreekt echter. De beschuldigingen en diskwalificatie ten aanzien van klaagster vinden naar het oordeel van de Raad onvoldoende steun in de feiten die in de berichtgeving zijn genoemd noch in hetgeen verweerders ter zake nader hebben aangevoerd. Dat Proctor klaagster niet zou kennen en dat klaagster niet zelf Prime Time Productions – blijkens de uitzending de ‘creators and producers of The Secret’ – zou hebben benaderd en niet de bevoegdheid zou hebben die organisatie te vertegenwoordigen, betekent nog niet dat klaagster zich aan fraude (bedrog) en plagiaat (nabootsing) zou hebben schuldig gemaakt.
Een en ander klemt te meer nu klaagster ter zitting onweersproken heeft verklaard dat al zeer veel boeken over The Secret en het achterliggende gedachtegoed zijn geschreven, en dat er geen officiële licentie nodig is om het gedachtegoed uit te dragen.
 
Verder wisselen in de uitzending telkens beelden van de Amerikaanse wijze van The Secret, althans, de wijze waarop die door Proctor wordt vormgegeven, en beelden van de activiteiten van klaagster (zoals de workshop en de bijeenkomst in het COBRA-museum) elkaar af. Zo worden bijvoorbeeld de beelden van de vrouw die verklaart binnen drie maanden van kanker te zijn genezen door positief te denken en naar lachfilms te kijken, direct gevolgd door de workshop die bij klaagster thuis is gegeven. Er wordt de kijker onvoldoende ruimte gelaten voor een andere conclusie dan dat klaagster de Amerikaanse visie op The Secret – althans die van Proctor – omarmt en bezigt, en bijvoorbeeld door middel van lachtherapie genezing bewerkstelligt, terwijl klaagster dit uitdrukkelijk en gemotiveerd heeft betwist. De uitzending is in zoverre onjuist en tendentieus.
 
Door te handelen en na te laten als hiervoor bedoeld, hebben verweerders gehandeld in strijd met hetgeen, gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid, maatschappelijk aanvaardbaar is. Dit onderdeel van de klacht is derhalve gegrond.
 
Ad 2.
Uit de uitzending blijkt genoegzaam dat klaagster haar relatie tot de Secret-organisatie in de Verenigde Staten heeft kunnen verduidelijken. Zo zegt zij in de uitzending onder meer:
“Ja, ik ben een officiële Secret-coach (...) Er staat ook op mijn visitekaartje (…) IPK-teacher, dat wil zeggen Infinite Possibility Knowledge, dus de kennis van oneindige mogelijkheden (…) dus ik mag het Secret-gevoel in Nederland neerzetten.”
en
“Nee, ik ga niet aan de haal met een idee van The Secret. Ik ga aan de haal met het geheim van The Secret en ik probeer heel veel mensen The Secret uit te leggen. Overigens zijn er geloof ik een regen aan boeken van The Secret, die niet eens bij de uitgeverij van The Secret zijn.”
 
Voorts is het volgende vraaggesprek met klaagster uitgezonden:
Verslaggeefster: “Heeft u officieel toestemming van de The Secret-organisatie gekregen?”
Klaagster: “Ja.”
Verslaggeefster: “Ook voor het boek?”
Klaagster: “Voor het boek, ja, want ik zit bij dezelfde uitgever.”
Verslaggeefster: “Heeft u het ook in overleg gedaan?”
Klaagster: “Mijn uitgever heeft contact gehad met de uitgeverij in Amerika. Dat lag in het begin wat moeilijk, maar nu is 't helemaal oké.”
 
Bovendien blijkt uit de door verweerders overgelegde stukken dat zij de uitgeverij van klaagster de gelegenheid hebben geboden te reageren, maar dat deze heeft verzocht haar verklaring niet te gebruiken en heeft laten weten niet in de uitzending te willen reageren.
 
Gelet op het voorgaande bestaat geen grond voor de conclusie dat verweerders onvoldoende toepassing hebben gegeven aan het beginsel van wederhoor. Hoewel het beter ware geweest als verweerders klaagster expliciet hadden gevraagd om een reactie op de beschuldigingen van Proctor, hebben zij door dat na te laten niet journalistiek ontoelaatbaar gehandeld. (zie punt 2.3.1. van de Leidraad van de Raad)
Ad 3.
Het standpunt van klaagster dat verweerders haar niet met open vizier tegemoet zijn getreden, heeft de Raad aldus opgevat dat klaagster onjuist is geïnformeerd over de inhoud van de uitzending. Gesteld noch gebleken is immers dat Nolte zich bij klaagster niet als journalist bekend heeft gemaakt.
 
De Raad overweegt dat de journalist die iemand wil interviewen, diegene behoort te laten weten met welk doel hij informatie vergaart. De te interviewen persoon moet voldoende geïnformeerd kunnen beslissen of hij aan een publicatie of uitzending wil meewerken.
Van onzorgvuldige journalistiek is sprake wanneer een citaat van de geïnterviewde wordt gebruikt in een andere context dan hij mocht verwachten op grond van hetgeen hem door de interviewer is meegedeeld. De geïnterviewde moet opnieuw worden gevraagd of hij ermee instemt dat zijn uitlatingen worden gepubliceerd indien de aard of inhoud van een publicatie in de loop van het redactionele proces zozeer wordt gewijzigd dat niet meer wordt voldaan aan wat hij redelijkerwijs mocht verwachten. (zie punt 2.7. van de Leidraad)
 
Uit de overgelegde e-mailcorrespondentie tussen partijen blijkt dat Nolte herhaaldelijk aan klaagster heeft bericht, dat het haar idee was om ‘een dag uit het leven’ van klaagster te filmen. Weliswaar heeft Nolte blijkens de e-mailcorrespondentie ook aan klaagster gevraagd haar ‘in contact te brengen met iemand die zijn leven heeft omgegooid naar aanleiding van The Secret’. Uit niets blijkt echter dat aan klaagster is duidelijk gemaakt dat de uitzending zou worden toegespitst op The Secret op de wijze zoals verweerders dat hebben gedaan, waarbij de beelden over de praktijk van klaagster zouden worden ‘verweven’ met beelden uit Amerika.
 
Aldus moet worden geconcludeerd dat verweerders hebben gehandeld in strijd met de hiervoor geformuleerde normen. Het standpunt van verweerders dat klaagster op haar webpagina heeft verwezen naar The Secret en zich uitgeeft als Secret-coach, maakt dit niet anders. Klaagster had op basis hiervan niet hoeven te begrijpen dat de uitzending in hoofdzaak zou gaan over (de hype rond) The Secret. Ook dit onderdeel van de klacht is dan ook gegrond.
 
Ad 4.
Voor het oordeel dat klaagsters privacy ongerechtvaardigd is geschonden (punt 2.4. van de Leidraad) door het tonen van beelden van haar bad- en slaapkamer, bestaat geen aanleiding. Uit de stukken en hetgeen partijen ter zake hebben aangevoerd, blijkt genoegzaam dat klaagster voorafgaand aan, tijdens c.q. na de bewuste opnames toestemming daarvoor heeft verleend. Dit onderdeel van de klacht is ongegrond.
 
Ad 5.
Uit het klaagschrift maakt de Raad op dat klaagster zich kennelijk op het standpunt heeft gesteld dat verweerders hebben gehandeld in strijd met punt 4.2. van de Leidraad van de Raad. Dit punt ziet echter op het (naderhand) technisch bewerken en aanpassen van eenmaal opgenomen beelden. Klaagster heeft niet aannemelijk gemaakt dat dit is gebeurd. Dit onderdeel van de klacht is derhalve evenzeer ongegrond.


BESLISSING
 
De klacht is gegrond voor zover deze betrekking heeft op onjuiste, tendentieuze berichtgeving en het onjuist informeren van klaagster over de inhoud van de uitzending. Voor het overige is de klacht ongegrond.
 
De Raad verzoekt verweerders bij voorkeur aan deze beslissing aandacht te besteden in een uitzending van ‘Profiel’ en anders deze beslissing integraal of in samenvatting op hun website dan wel in een ander daartoe geëigend medium te publiceren.
 
Aldus vastgesteld door de Raad op 11 mei 2009 door mr. A. Herstel, voorzitter, drs. C.M. Buijs, mw. F.W. Dresselhuys, drs. G.T.M. Driehuis en T.R. Harkema, leden, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris, en mr. W.S. van Helvoort, plaatsvervangend secretaris.


[1] De uitspraken van de Engelstalige geïnterviewden zijn weergegeven zoals deze in de uitzending zijn ondertiteld.